“`html
براساس گزارشهای خبرگزاری صحت خبر از پایگاه اطلاعرسانی موزه سینمای ایران، زندهیاد علی حاتمی یکی از برجستهترین نامها در عرصه هنر ایران به شمار میآید که تأثیرات عمیقی بر سینمای کشور گذاشت و آثار ویژهای با عناصر سینما ملی را خلق کرده است.
احمد طالبینژاد، نویسنده و منتقد مطرح برجسته سینمای ایران که دارای مدرک درجه یک هنری است، میگوید: یکی از خصوصیات بسیار مهم علی حاتمی «ایرانیبودن» اوست. ایرانی بودن به معنای ناسیونالیستی آن نیست، بلکه اساس تفکر او ایرانی بود. حاتمی به خوبی با فرهنگ و تاریخ ایران آشنا بود و به گذشته با نگاهی محبتآمیز مینگریست. تسلط او بر ادبیات، او را به عنوان یک نویسنده نظیر در زمان خود مطرح ساخته است. بیدلیل نیست که به او لقب «سعدی سینما» داده شده بود. این عنوان برای نخستین بار توسط جمشید مشایخی در گفتگویی با من در مجله «فیلم» ارائه شد.
علی حاتمی همواره توجه خاصی به فرهنگ اسلامی داشت و برداشت او از مرگ نیز بر اساس اندیشههای اسلامی شکل گرفته بود. او در مصاحبهای در سال ۷۴ به سوالی درباره زیبایی تصویر مرگ در آثارش پاسخ داد و گفت: در کار اخیرم، تختی، مرگ این قهرمان نامی باعث شده لحظاتی غریب در ذهنم خلق شود. به تصویر کشیدن مرگ شخصیتهای بزرگ، عمیقتر از روایت دوران زندگی آنان است. فرهنگ اسلامی ما مرگ را به نحوی دلپذیر و قابل قبول ارائه میکند. در «سوتهدلان»، مجید در آخرین لحظات خود، تصورات درستی از زندگی اطرافیانش دارد و مرگ او در جاده امامزاده داوود حسرتی بزرگ برای برادرش به جا میگذارد. در صحنه پایانی، مادر روی تخت دراز کشیده و با زیبایی و فرشتهواری، صبح روز بعد را برای فرزندان نوید میدهد. در «دلشدگان» نیز مرگ طاهر و عشق نرسیدهاش، انگیزهای برای گروه شد تا با تلاش بیشتر آن قطعه موسیقی را در خارج ضبط کنند و آن را به عنوان دستاوردی تازه به وطن بازگردانند. این همان عظمت و زیبایی مرگ است که خود حیات و نوعی جدید از آن به شمار میرود. به قول حاجی واشنگتن، آیین چراغ، خاموشی نیست. (براساس گفتگویی که در مرداد ۷۴ توسط علی سلیمی انجام شده و بعدها در روزنامه هفت صبح منتشر شد)
حاتمی به گفته خودش «اولین کارگردان ایرانی بود که فیلمهایش را با «بسمالله الرحمن الرحیم» آغاز میکرد. او در این زمینه بیان کرده بود: «در تمام آثارم نشانههایی از اعتقادات مذهبی خودم وجود دارد. مسئلهای که برایم اهمیت زیادی داشت، آغاز زبان و فیلم با نام خدا بود. بهعنوان مثال، در فیلم «سوته دلان» در آغاز با «بسمالله الرحمن الرحیم» آغاز میکنیم، به کلام خدا اشاره داریم. در حالی که مهم نیست این مفهوم چگونه تعبیر میشود، من تمایل داشتم با کلام خدا آغاز کنم، چرا که در دیگر فیلمها نیز همین رویه را داشتهام.»
جالب است بدانید که عزتاله انتظامی در مراسم یادبود علی حاتمی در سال ۸۰ اشاره کرد: «علی حاتمی اعتقادات مذهبی عمیقی داشت و پرواضح است که اغلب فیلمبرداریهایش را با توکل به خدا آغاز میکرد.» همچنین نکته جالب دیگر اینکه حاتمی فیلمنامههایش را با عبارت «هوالعلیم» آغاز میکرد.
احمد بخشی که دستیار علی حاتمی بود نیز در مصاحبهای به این موضوع اشاره کرد که «یک بار عزیز ساعتی (فیلمبردار) از انبارهای شهرک غزالی چند برگه دکوپاژ از «هزار دستان» را با خط حاتمی پیدا کرد و این برگهها برای مدتی در یکی از ویترینهای موزه سینما به نمایش درآمد. علی همیشه با مداد مینوشت و برای نوشتن در بالای صفحه از خودکار سبز استفاده میکرد و عبارت «هوالعلیم» را مینوشت.» (گفتگویی با روزنامه خبر در سال ۸۹)
حاتمی در ادامه به آرزوی برآوردهنشده خود اشاره میکند: «من یک آرزوی بسیار بزرگ دارم و آن این است که اگر زمان عمر ناقابلم یاری کند و اگر لطف خداوند شامل حال زندگی هنریام شود، یک بار به ساخت شخصیتی بدون نقطه ضعف پرداخته و فیلمی عظیم از زندگی حضرت رسول خدا (ص) بسازم. از روزی که آثار مصطفی عقاد نظیر فیلم محمد (ص) و یا «الرساله» را دیدم، همواره این آرزو را در دل داشته و دارم و از خداوند میخواهم که پیش از مرگم این توفیق به من عطا شود…
«آخرین پیامبر» یکی از فیلمنامههایی بود که علی حاتمی به نگارش درآورد؛ فیلمنامهای به سفارش مرکز طرح «پژوهش کاربردی سینمای ایران» که او قصد داشت با ساخت آن، فیلمی بزرگ و درخور توجه برای جذب گسترده و وسیع تماشاگران به تصویر بکشد.
عزتالله انتظامی در این رابطه در مصاحبهای گفت…
“““html
ای گفته است :«زینالعابدین رهنما» کتاب زیبایی در مورد حضرت محمد(ص) به رشته تحریر درآورده بود که علی حاتمی تصمیم به نگارش فیلمنامهای بر اساس این اثر گرفت. فیلمنامه آماده شد اما سناریو پذیرفته نشد و آقای حاتمی آن را به آقای رهنما بازگرداند. پس از این، علی حاتمی سناریوی جدیدی با عنوان «آخرین پیامبر» نوشت و آن را به من سپرد تا مطالعه کرده و نظر خود را بگویم. زمانی که آن را خواندم، واقعاً از آن لذت بردم و تحسینآمیز بود. تنها پیشنهادی که دادم این بود که برای ایجاد فضایی واقعیتر، فیلم در کشورهای عربی تولید شود و خود حاتمی نیز با این نظر موافق بود. این سناریو تأیید مراجع قم را نیز جلب کرد و پروژهای بزرگ به شمار میرفت؛ بعد از سریال «هزاردستان»، تنها کاری بود که واقعاً مایلم در آن به ایفای نقش بپردازم که این موضوع محقق نشد.
محمدمهدی دادگو، تهیهکننده و یکی از دوستان نزدیک مرحوم علی حاتمی، «آخرین پیامبر» را از جمله فیلمنامههایی دانست که به طور کامل توسط علی حاتمی نگارش شده و در این باره اظهار داشته است: حاتمی برای مدتی طولانی به تحقیق پرداخت و با روحیات خاص خود، شبها با وضو به کار روی میآورد. او با توجه کامل، فیلمنامه را مینوشت و آن را به طور دقیق و بیکم و کاستی آماده میکرد؛ هرچند که در برخی مواقع به عنوان کارگردانی خلاق، امکان بداهه پردازی را نیز در نظر داشت، اما این سناریو را بهطور کامل نوشته است. حتی در آن سالها برای اطمینان از صحت روایات و احادیث فیلمنامه، از رئیس مجمع «تقریب مذاهب» مشاوره گرفت که کار مورد تأیید قرار گرفت و توجه بسیاری را به خود جلب کرد.
مرحوم علی حاتمی در ماههای پایانی زندگی خود در گفتوگویی با روزنامه ابرار، آرزوی ساخت فیلمی درباره پیامبر اسلام (ص) را بیان کرد؛ اما تنها چهار ماه بعد، در 14 آذرماه سال 75، به دیار حق شتافت.
۵۹۲۴۳
“`