غزال زیاری: شب گذشته تنها آسمان کرج آبی رنگ نشد، بلکه در برخی مناطق تهران نیز همزمان با شنیده شدن صدای جنگنده، آسمان پایتخت نیز به رنگ آبی درآمد؛ این موضوع ابهامات زیادی را درباره نوع حمله و یا نقطهای که به آن حمله شده ایجاد کرد. در اصطلاح علمی و فنی، چنین نور آبیرنگی که در پی حمله هوایی مشاهده شد، «Power Flash» یا قوس الکتریکی ناشی از فشارقوی نامیده میشود.
علت شکلگیری «Power Flash» یا قوس الکتریکی چیست؟
درباره علت ایجاد این درخشش ناگهانی در آسمان بعد از وقوع حمله هوایی، چند فاکتور فیزیکی احتمالاً دخیل هستند؛ اما درمجموع میتوان به این موارد اشاره کرد:
- تخلیه انرژی در مقیاس بالا: وقتی به تجهیزات برقی (مثل پستهای برق، ترانسفورماتورها یا خطوط انتقال فشارقوی) آسیب جدی وارد شود، یک قوس الکتریکی (Arc) عظیم شکل میگیرد که بهمراتب داغتر از شعلههای یک انفجار معمولی است.
- یونیزه شدن هوا: حرارت فوقالعاده زیاد این قوس باعث میشود تا مولکولهای اکسیژن و نیتروژن در هوا یونیزه شوند. این فرآیند، نوری در طیف آبی و بنفش ساطع میکند که در تاریکی شب، افق را به این رنگ درمیآورد.
- تبخیر فلزات: تجهیزات شبکه برق حاوی مقادیر زیادی مس و آلومینیوم هستند. وقتی این فلزات در اثر حرارت قوس الکتریکی تبخیر میشوند، نوری به رنگ سبز، آبی یا فیروزهای تولید میکنند که ترکیب آن با نور آبیِ هوا، همان رنگ خاصی را میسازد که در ویدیو مشاهده شد.
- تفاوت با انفجار نظامی: انفجارهای ناشی از مواد منفجره (مثل بمبها و موشکهای معمولی) معمولاً به دلیل سوختن مواد شیمیایی و حضور کربن، نوری متمایل به زرد، نارنجی یا قرمز دارند. نوری با این وسعت و رنگ آبی-سبز، نشاندهنده درگیری مستقیم با زیرساختهای الکتریکی است.
بدین ترتیب میتوان گفت که پدیدار شدن این نور آبی در آسمان پایتخت و کرج، در هنگام حمله هوایی، با سناریوی حمله به زیرساختهای حیاتی، بهویژه شبکه توزیع برق، همخوانی دارد و نور آبی که افق را روشن میکند، امضای بصری یک تخلیه الکتریکی عظیم در سطح ولتاژ بالا است.
گفتنی است که ترانسفورماتورهای غولپیکر، قطعات بسیار گرانقیمتی هستند که کار تأمین آنها سخت و زمانبر است و نابودی آنها میتواند بازسازی شبکه را ماهها به تأخیر بیندازد.
سلاحهای تخصصی علیه شبکه برق
علاوه بر موشکهای هدایتشونده که با برخورد مستقیم باعث انفجار میشوند، سلاحهای خاصی برای ایجاد نوری مشابه با آنچه دوشنبهشب در آسمان کرج مشاهده شد، طراحیشدهاند:
- بمبهای گرافیتی: این بمبها بهجای مواد منفجره قوی، حاوی هزاران رشته نازک فیبر کربن هستند که وقتی روی یک پست برق پخش میشوند، باعث ایجاد اتصال کوتاه در خطوط فشارقوی و ترانسها میشوند. نتیجه این کار، همان قوس الکتریکی آبیرنگی است که مشاهده شد؛ بدون آنکه کل ایستگاه لزوماً با انفجار فیزیکی نابود شود.
- سلاحهای ریزموج (HPM): این سلاحها با ایجاد پالسهای الکترومغناطیسی شدید، باعث سوختن مدارهای داخلی ترانسفورماتورها و تجهیزات کنترلی میشوند که اغلب با تخلیه بار الکتریکی و جرقههای بزرگ همراه است.
انفجار سوخت، مثل آنچه در انفجار انبارهای نفت شاهد بودیم، نوری زرد و نارنجی با دمای پایینتر تولید میکند؛ اما قوس الکتریکی دمایی بیش از نوزده هزار درجه سانتیگراد ایجاد میکند که منجر به یونیزه شدن هوا شده و نور را به سمت طیف آبی و بنفش میبرد.
برخلاف انفجار که یک فلاش لحظهای و سپس آتشسوزی است، این نور معمولاً تا زمانی که سیستمهای حفاظتی (ازجمله دژنکتورها) مدار را قطع نکنند، بهصورت لرزان ادامه پیدا میکند و بدین ترتیب اینطور به نظر میرسد که نیمهشب دوشنبه در کرج و پایتخت شاهد اصابت به یک پست کلیدی انتقال برق یا استفاده از مهمات مختلکننده شبکه بودهایم.
۲۲۷۲۲۷