“`html
غزال زیاری: در عرصه جانورشناسی، تنها تعداد کمی از شکارچیان را میتوان یافت که قادر به بلعیدن کامل طعمههای خود هستند. شمار جانورانی که میتوانند با تمام اجزای وعده غذایی خود، از جمله استخوانها، هضم کامل داشته باشند بهطور قابل توجهی کمتر است.
اما در برخی از خزندگان، از جمله مار پیتون برمهای (Python bivittatus)، بلعیدن استخوانهای حاوی کلسیم شکارهایشان نهتنها باعث ایجاد مشکل برای دستگاه گوارش نمیشود، بلکه برای ادامه حیات آنها ضروری است.
هضم استخوان، نه تنها بیضرر بلکه مفید!
متخصصان خزندهشناسی سالها به تحقیق پرداختهاند تا دریابند چگونه استخوانها برای این مارها نهتنها مضر نیستند بلکه به سلامت آنها کمک میکنند و میتوانند به تنظیم زمان و میزان هضم استخوانها بپردازند. اکنون، محققان پاسخ این سوال را در کریپتهای سلولهای ویژه یافتهاند.
تیمی به رهبری ژهان-هروه لینیو جانورشناس از دانشگاه مونپلیه فرانسه به بررسی ساختار رودههای مار پیتون برمهای پرداختند تا به تجزیه و تحلیل چرخه تغذیه این خزنده بپردازند. آنها پس از مدتی متوجه وجود اجسام ریز و ناشناختهای در سطح پوشش روده (اپیتلیوم) مار شدند. لینیو در این زمینه توضیح داد: «در زمان بررسی این اسفروئیدها، ابتدا گمان کردم که ممکن است قطعاتی از استخوان باشند؛ اما این فرضیه به سرعت رد شد. مرتبط با این موضوع پیشنهاد شد که این ذرات ممکن است محصولی از سلولهای خاص روده باشند.»
شگفتی سلولهای هضمکننده استخوان
تحلیلهای مورفولوژیک بعدی این نظریه را تأیید کردند: این اسفروئیدها حاوی کلسیم، آهن و فسفر بودند و جزئیات آنها به نوع جدیدی از سلولها مربوط میشود. بهویژه، این ذرات درون آنچه لینیو بهعنوان “کریپت” (فرورفتگی یا حفره) در سلولهای نازک و تخصصی توصیف کرد، قرار داشتند؛ هرچند در ابتدا مشخص نبود که عملکرد دقیق این سلولها چیست.
پژوهشگران به منظور کشف کارکرد آنها، مارهای پیتون را با سه نوع رژیم غذایی متفاوت تغذیه کردند که شامل جوندگان کامل، طعمههای بیاستخوان با کلسیم اندک و نوع دیگری که جوندگان بیاستخوان با مقادیر بالاتر از حد معمول کلسیم تزریق شده بودند، بود.
در رژیمهای حاوی فقط طعمههای بیاستخوان، هیچ نشانی از ذرات سنگین کلسیم و فسفر در روده پیتونها مشاهده نشد؛ اما زمانی که این مارها با جوندگان کامل که دربردارنده استخوان بودند یا رژیمهای غنی از کلسیم تغذیه شدند، کریپتهای سلولی آنها مملو از اسفروئیدهای حاوی کلسیم، فسفر و آهن گردید. جالب است که در مدفوع پیتونها نیز هیچ تکه استخوانی یافت نشد که این موضوع نشاندهنده حل کامل استخوانها در معده بود.
به گفته لینیو، پیش از این، ذرات مشابهی در حشرات و سختپوستان مشاهده شده بود، اما تیم او اولین گروهی است که چنین ساختاری را در خزندگان معتبر شناسایی کرده اند.
از آن زمان، او و همکارانش این نوع سلولهای هضمکننده استخوان را در چند گونه دیگر از مارهای پیتون و بوآ و همچنین در هیولای گیلا (Gila monster) که یک خزندهٔ سمی نیز محسوب میشود، شناسایی کردهاند. بهحاکی از آنکه یک مار پیتون معمولی در طبیعت میتواند چند استخوان را هضم کند، او پاسخی دقیق ارائه نداد، اما بهطور تخمینی گفت: «پاسخ به این سوال غیر آسان است… مارها میتوانند طعمهای معادل بیش از ۳۰ درصد از وزن بدنشان را بلعند. اگر فرض کنیم که در آنها استخوانها حدود ۹ تا ۱۰ درصد از وزن بدن را تشکیل میدهند، بنابراین مقدار زیادی از یونهای آزاد شده از اسکلت طعمه وجود خواهد داشت که بهطور کامل در معده حل خواهند شد.»
لینیو و گروهش اکنون مشغول کار بر روی زمینههای تحقیقاتی دیگری هستند، اما او امیدوار است که پژوهشگران به بررسی این نوع سلول تازهشناساییشده در خزندگان دیگر نیز ادامه دهند.
منبع: popsci
۲۲۷۲۲۷
“`