جواد مرشدی: تنها چند روز پس از سقوط رژیم بشار اسد، هم پیمانان خارجی گروه تحریرالشام به دنیای جدید دمشق قدم گذاشتند. این همکاری ها شامل مقامات ترکیه، اردن، قطر، عربستان، و همچنین ایالات متحده، آلمان، فرانسه و انگلستان میشود.
روسیها که خود به عنوان حامی بشار اسد شناخته میشدند و به فرار او کمک کردند، از قافله عقب نماندند و در روز سهشنبه هیاتی بلندپایه به ریاست «میخائیل بوگدانوف»، نماینده ویژه رئیسجمهور فدراسیون روسیه در امور کشورهای آفریقایی و غرب آسیا به ابو محمد الجولانی فرستادند. این سفر نشاندهنده تمایل روسیه برای ورود به معادلات جدید سوریه است.
رژیم پوتین که به خوبی میداند دیگر در ساختار قدرت جدید سوریه جایی نخواهد داشت، در این دیدار حمایت خود از وحدت، تمامیت ارضی و حاکمیت جمهوری عربی سوریه را اعلام کرد و بر عزم مسکو برای ارائه کمکهای شدیداً مورد نیاز به مردم سوریه در پی بحران تأکید کرد.
نکته قابل توجه این مشاوره این است که جولانی، که پیشتر از کشورهایی که مقامات و نظامیان رژیم سابق سوریه، به ویژه بشار اسد، در آنجا پناهنده شدهاند خواسته بود، در گفتوگو با بوگدانوف از روسیه درخواست کرد که بشار اسد و نزدیکانش را به آنان تحویل دهد.
این درخواست، اگرچه تا کنون از سوی روسها بیپاسخ مانده، میتواند منجر به تهدید منابع تسلیحاتی و پایگاههای نظامی آنها در سوریه شود.
شعیب بهمن، پژوهشگر حوزه اوراسیا، در گفتوگو با خبرگزاری صحت خبر، به بررسی احتمال تحقق این خواسته پرداخته که در ادامه متن آن را میخوانید:
جولانی یا همان احمدالشرع در مذاکره با هیأت روسی تقاضای استرداد بشار اسد به سوریه را مطرح کرده است. آیا این درخواست جولانی، به خاطر کینه تاریخی و زندانی شدن پدرش در زمان حافظ اسد است یا این اقدام به دنبال نمایش قدرت گروه تحریر الشام محسوب میشود؟ شما دلیل اصلی و انگیزه جولانی از درخواست استرداد اسد را در چه میبینید؟
دلایل این درخواست به خوبی مشخص است، زیرا جولانی و یارانش همواره احساس کردهاند که تحت ظلم و سرکوب قرار داشتهاند. علاوه بر حس تنفر از بشار اسد، اعضای این گروه چندین نفر را در درگیریها با رژیم اسد از دست داده و تمایل شدید دارند تا او را محاکمه نمایند. این موضوع به نوعی متداول است، چرا که معمولاً پس از تغییر حکومتها، مقامات پیشین به عنوان متهم شناخته شده و حکومتهای جدید خواستار بازگرداندن آنها میشوند. برای مثال، پس از انقلاب اسلامی ایران، حکومت جدید نیز خواهان استرداد شاه شد. البته در مورد جولانی و بشار اسد، شرایط قدری متفاوت است اما این نوع درخواستها در تاریخ قابل مشاهده است، زمانی که گروههای جدید به قدرت میرسند و به دنبال محاکمه حکام سابق هستند. بنابراین، آنان خواستار استرداد و محاکمه بشار اسد هستند و نتیجه این محاکمه نیز قابل پیشبینی است.
به خاطر روابط نزدیکی که بین پوتین و اسد وجود دارد، آیا فکر میکنید روسیه به این درخواست پاسخ مثبت خواهد داد؟
شانس اینکه روسها چنین درخواستی را بپذیرند، بسیار کم است. واقعیت این است که در صورت اقدام به این کار، روسیه در نظر متحدان خود و کشورهایی که با آنها ارتباط دارد، دچار مشکل خواهد شد. اکنون، روسیه به عنوان کشوری شناخته میشود که حتی در شرایط بحرانی و سقوط حکومتها، از متحدان خود دفاع میکند. این موضوع تأثیر زیادی بر وجهه و اعتبار روسیه دارد. اگرچه ممکن است اوضاع روسیه و سوریه به نظرتان پیچیده باشد، اما برای مسکو، حفظ پایگاههای نظامی خود در این کشور از اهمیت ویژهای برخوردار است. به نظر میرسد احتمال استرداد بشار اسد بسیار کم است و حتی اگر شرایطی پیش آید که توافقی در خصوص پایگاههای نظامی و شخص بشار اسد انجام شود، پذیرش پیشنهاد استرداد او به نظر دور از واقعیت میرسد.
به احتمال زیاد ممکن است تغییراتی در قدرتها در نظر گرفته شود و این امکان وجود دارد که قویتر از گذشته ظاهر شوند. تا زمان بروز رویدادهای تازه نمیتوان به طور مشخص نظر داد.
شما به پایگاههای نظامی روسیه در خاک سوریه اشاره کردید؛ معمولاً منابع نظامی با منافع اقتصادی وابسته هستند. به عنوان مثال میتوان به عراق یا لیبی اشاره کرد که در آنجا تسلیحات شرقی به مرور از بین رفت و تسلیحات غربی جایگزین آنها گردید. از آنجایی که سوریه به عنوان دروازهای برای نفوذ روسیه به خاورمیانه عمل میکند، این کشور منافع خاصی را برای خود در نظر گرفته است. با توجه به این نکته، آیا نمیپندارید که برای حفظ پایگاههای نظامی، ممکن است اقداماتی برای توافق با جولانی صورت گیرد؟
واقعیت این است که اداره جدید سوریه در حقیقت یک حکومت مستقل به شمار نمیآید و قدرت تصمیمگیری درباره آینده سیاسیاش را نداشته و تحت تأثیر کشورهای خارجی قرار دارد. افرادی که در سوریه قدرت را در دست دارند، بیشتر تحت نفوذ بیگانگان هستند و عدم حمایت خارجی، مانع از قدرتگیری آنها میشود. بنابراین، این بازیگران خارجی هستند که بر روند تصمیمسازی تأثیر عمیقتری دارند. نفوذ ترکیه و آمریکا در هیات حاکمه جدید به گونهای است که اجازه نخواهند داد سوریه به سمت روسیه گرایش پیدا کند. این کشورها احساس میکنند پس از سالها توانستهاند کنترلی بر سوریه بدست آورند و هیچ تمایلی به نفوذ روسیه یا ایران در این کشور ندارند. مسأله بین روسیه و سوریه فراتر از یک ارتباط دو جانبه است.
با در نظر گرفتن کینه و دشمنی جولانی و همفکرانش نسبت به اسد، چقدر احتمال میدهید که آنها تلاش کنند اسد را در روسیه ترور کنند؟
این احتمال همواره وجود دارد و خبرهایی نیز پس از سفر اسد به روسیه درباره این موضوع منتشر شده است. باید گفت این احتمال چندان دور از ذهن نیست. خصوصاً با توجه به سوابق تروریستی جولانی و همراهانش، اقداماتی برای از میان بردن اسد دور از انتظار نیست. به علاوه، برخی از سرویسهای امنیتی سایر کشورها نیز ممکن است به دنبال تحقق چنین هدفی باشند. اما نکته مهم این است که حفاظت از اسد در روسیه یک موضوع حساسی است زیرا روسها در انتقال او نقشی اساسی ایفا کردهاند و این موضوع میتواند برای آنها حیثیتساز باشد. همچنین، با توجه به اینکه روسها میدانند در سیاستهای آینده سوریه تأثیرگذاری کمتری خواهند داشت، شاید این اقدام به سادگی انجام نشود.
۳۱۱۲۱۲