دامادی نو برای عروس خاورمیانه؛ آیا لبنان به کدامین سمت خواهد رفت؟

رسول سلیمی: لبنان، کشوری که از بیش از دو سال اخیر در گرماگرم بن بست سیاسی و بحران‌های اقتصادی کم‌سابقه قرار داشت، بالاخره در هفته جاری، با دستور کار جوزف عون، رئیس‌جمهور آن، دولت میقاتی را منحل اعلام کرد و نواف سلام را موظف به تشکیل کابینه جدید نمود. این تحول در حالی رخ داد که مورگان اورتگاس، نماینده ویژه آمریکا در لبنان، در این کشور به سر می‌برد و سفر او همراه با حواشی قابل توجهی بود. زیرا او به‌طور رسمی خواستار کنار گذاشتن حزب الله از کابینه لبنان شده است.

اکنون لبنان با ایجاد یک کابینه تازه، گام‌های مثبتی به سوی خروج از وضعیت بغرنج فعلی برمی‌دارد. دولتی که به‌دنبال ماه‌ها مذاکرات پیچیده میان احزاب سیاسی شکل گرفته، در میان بحرانی که اقتصاد لبنان با تورم بیش از ۳۰۰ درصدی، کاهش ارزش لیر و قطعی سنگین برق و سوخت دست به گریبان است، پا به عرصه می‌گذارد.

اما ترکیب این کابینه و سهم احزاب مختلف و همچنین نقش قدرت‌های خارجی همچون آمریکا و عربستان سعودی در ایجاد آن، پرسش‌های جدی را در خصوص آینده ثبات سیاسی لبنان و تأثیر این تحولات بر گروه‌های اسلام‌گرا مثل حزب الله و جنبش امل به وجود آورده است.

ترکیب کابینه جدید: تقسیم قدرت بر اساس توازن قوا

دولت جدید لبنان که متشکل از ۲۴ وزیر است، بر اساس نظام شکل‌گرفته از توافقنامه طایف تقسیم شده است. مطابق با اطلاعات رسانه‌ای، احزاب اصلی زیر در این کابینه حضور دارند:

۱. جنبش میهنی آزاد (جریان المستقبل) : به رهبری سعد حریری، پنج کرسی وزارت از جمله وزارت اقتصاد را در اختیار دارد.

۲. حزب الله و متحدانش: با حفظ نفوذ سنتی، سه وزارتخانه کلیدی از جمله وزارت امور خارجه را در دست دارند.

۳. جنبش امل: تحت هدایت نبیه بری، دو وزارتخانه از جمله وزارت انرژی را تحت کنترل دارد.

۴. حزب کتائب و جریان مسیحی: با کسب چهار کرسی، وزارتخانه‌هایی مانند بهداشت و آموزش را مدیریت می‌کنند.

۵. گروه‌های مستقل و تکنوکرات‌ها: نزدیک به شش وزیر از چهره‌های مستقل و متخصصین اقتصادی برای جلب چهره‌های بین‌المللی انتخاب شده‌اند.

این تقسیم‌بندی نشان می‌دهد که با وجود وجود تکنوکرات‌ها، کانون واقعی قدرت همچنان در دستان احزاب سنتی باقی‌مانده است. به ویژه، حزب الله و جنبش امل، که به عنوان نمایندگان برجسته جامعه شیعه شناخته می‌شوند، همچنان بر وزارتخانه‌های راهبردی تسلط دارند.

نقش آمریکا و عربستان: فشار برای کاهش نفوذ حزب الله

ایالات متحده و عربستان سعودی به عنوان دو بازیگر خارجی مهم، از ابتدای بحران در لبنان بر آن بودند تا با استفاده از فشارهای سیاسی و اقتصادی، ترکیب کابینه جدید را به سمتی هدایت کنند که قدرت حزب الله، به عنوان یکی از حامیان ایران، کاهش یابد. اقدامات آن‌ها شامل موارد زیر بوده است:

– تحریم‌های هدفمند: آمریکا با به‌کارگیری تحریم‌هایی علیه مقامات نزدیک به حزب الله، از انتصاب آن‌ها در سمت‌های کلیدی جلوگیری کرد.

– شرط‌گذاری برای کمک‌های مالی: عربستان و غرب به‌صراحت اعلام کردند که تنها در صورت اجرای اصلاحات اقتصادی و کاهش قدرت گروه‌های مقاومت، کمک‌های مالی خود را ادامه خواهند داد.

– حمایت از تکنوکرات‌ها: هر دو کشور از حضورو کسانی که مستقل در مدیریت اقتصادی فعالیت دارند، حمایت کردند تا شفافیت مالی تقویت شود.

با این وجود، واقعیت‌های میدان نشان می‌دهد که حزب الله با اتکاء به پایگاه اجتماعی قوی و موقعیت در مجلس، موفق شده است سهم خود را در کابینه حفظ کند. این امر به‌روشنی توان اثرگذاری مستقیم واشنگتن و ریاض را در سیاست لبنان محدوده کرده است.