زهره نوروزپور: در روز گذشته، ملک عبدالله دوم، پادشاه اردن، با دونالد ترامپ در کاخ سفید دیداری انجام داد که به بحث‌های تاریخی پرداخته شد. این نشست به موضوعی عجیب از طرف ترامپ اختصاص داشت. قرار بود که عبدالفتاح سیسی، رئیس‌جمهور مصر نیز در این دیدار حضور یابد، اما به نظر می‌رسد او از واکنش‌های ترامپ به شدت ناراضی است و تمایل به شرکت در این دیدار ندارد. گرچه وزیر خارجه مصر اظهار داشته که این دیدار به طور کامل لغو نشده است و ممکن است فرصتی برای دیدار مجدد فراهم شود. در تصاویری که از دیدار شاه اردن با رئیس‌جمهور ایالات متحده منتشر شده، پریشانی ذهنی و نگرانی‌های عبدالله به وضوح مشاهده می‌شود. او به سؤالات خبرنگاران پاسخ‌هایی مبهم داد که نشان می‌دهد جزئیات دیدار چندان آشکار نشده است. البته در پیامی که شاه اردن در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرده، می‌توان حدس زد که این دیدار دوستانه نبوده و وزیر خارجه اردن نیز به صراحت اعلام کرده که اردن به دنبال صلح در فلسطین و سازش برای فلسطینیان است. حال آیا آنها موفق می‌شوند که درخواست‌های غیر منطقی ترامپ را مدیریت کنند؟ در پی این دیدار، ارتش مصر وضعیت آماده‌باش خود را اعلام کرد. در حالی که روزهای اخیر مصری‌ها با بهره‌گیری از رسانه‌ها به مخالفت با خواسته‌های ترامپ پرداخته و به ویژه یک رزمایش نظامی در صحرای سینا را به تصویر کشیدند، که استفاده از تجهیزات سنگین را به نمایش گذاشت. این تصاویر بر فرود جنگنده‌های مصری در رویداد رزمایش تأکید داشتند که خود پیامی سرشار از اهمیت بود!
حال چه اطلاعاتی از دیدار این پادشاه با تجربه عرب و این تاجر سیاسی آمریکایی که تنها چهار سال است وارد دنیای سیاست شده، داریم؟ می‌توان گفت که او هنوز کارتی از خود را رو نکرده و اساساً به عرب‌ها پاس گل داده است! در این نشست تاریخی چه اتفاقاتی روی داده و آنها به خبرنگاران چه گفتند؟ سکوتی که برای رسانه‌ها سوال‌برانگیز و غیر قابل توجیه است، آیا نشانه‌ای از قدرت او بود یا نشان‌دهنده ضعف وی؟ در این مورد گزارشی از میدل‌ایست آی داریم و قضاوت را به شما، خوانندگان محترم، واگذار می‌کنیم:
پادشاه اردن، به انتقادی علنی از ادعای ترامپ در مورد غزه نپرداخت
سایت تحلیلی میدل‌ایست آی در این زمینه نوشت: پادشاه در ملأعام واکنشی نشان نداد و صرفاً موضوع را به مقامات مصر و نشست‌های آتی عرب واگذار کرد.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز سه‌شنبه اعلام کرد که ممکن است در نظر داشته باشد که الفلسطيني‌ها را از غزه به کشورهای خارج از دایره عرب بفرستد، و این در واقع بدان معناست که او الزامی برای بررسی برنامه‌های جایگزین برای این منطقه ندارد.
ترامپ، با همان شیوه خاص خود، نظراتی کلی و مبهم اعلام کرد. او همچنان بر این باور بود که غزه را با استفاده از “اختیار نامشخصی از طرف آمریکا” در اختیار خواهد گرفت. این اظهارات را در حالتی بیان کرد که در دفتر بیضی، در کنار ملک عبدالله، نشسته بود.
ترامپ در مورد غزه چنین گفت: “ما چیزی خریداری نخواهیم کرد. ما آن را به دست خواهیم آورد.” همچنین افزود: “ما آن را به عنوان یک مسئولیت نگه خواهید داشت و اطمینان خواهیم داد که آرامش برقرار می‌گردد و هیچ‌گونه مشکلی پیش نخواهد آمد، و هیچکس نمی‌تواند آن را زیر سوال ببرد و ما به درستی آن را مدیریت خواهیم کرد.”
او ادامه داد: “سال‌ها این موضوع را زیر نظر داشته‌ام. فقط بحران هستند.” و گفت: “همه در حال کشته شدن هستند. آنها در حال غارت هستند. مثل زندگی در جهنم است و بالاخره آنها به یک زندگی بهتر خواهند رسید، خانواده‌های خوب و محیطی که دیگر تهدیدهای حماس و دیگران را نخواهد داشت.”
رئیس‌جمهور آمریکا هیچ اشاره‌ای به بیش از ۴۷,۰۰۰ فلسطینی که در جریان حملات هوایی ۱۵ ماهه اسرائیل به غزه جان خود را از دست داده‌اند نکرد و به ویرانی‌هایی که بر این منطقه حاکم است، اشاره نکرد.
اما پادشاه عبدالله نیز بی‌اعتنا به این ماجرا سفر را تماشا کرد و همچنان در سکوت باقی ماند، در حالی که گروه رسانه‌ای کاخ سفید به مدت بیست دقیقه از ترامپ پرسش می‌کردند و فریاد می‌زدند، او همچنان ساکت بود تا اینکه برای گفتگوی خصوصی میان دو رهبر، از اتاق خارج شدند!
عبدالله وقتی که ترامپ او را برای بیان نظراتش ترغیب کرد، گفت: “فکر می‌کنم باید در نظر داشته باشیم که طرح‌هایی از سوی مصر و کشورهای عرب وجود دارد. ما از طرف [ولیعهد] محمد بن سلمان به مذاکراتی در ریاض دعوت شده‌ایم. فکر می‌کنم موضوع اصلی این است که چگونه می‌توانیم این را به شیوه‌ای عملی انجام دهیم که به نفع
آیا اوضاع به خوبی پیش می‌رود؟ بی‌شک، باید به منافع ایالات متحده، مردم محلی و خصوصاً افراد ساکن اردن توجه کنیم.”
پادشاه اردو، ترامپ را نسبت به تلاش‌هایش برای برقراری آتش‌بس مورد تحسین قرار داد و اعلام کرد که به‌عنوان یک گام عاجل انسانی، امان ۲,۰۰۰ کودک غزه، که به بیماری‌های حاد یا سرطان دچارند، پذیرش خواهد کرد تا تحت درمان قرار گیرند.
عبدالله ادامه داد: “به طور جدی فکر می‌کنم که با وجود همه چالش‌هایی که در خاورمیانه داریم، شخصی را می‌شناسم که می‌تواند ما را به پایان خط برساند و ثبات، صلح و شکوفایی را برای همه ما در منطقه به ارمغان بیاورد.”
اما ترامپ به اندازه عبدالله دیپلماتیک نبود.
هنگامی که یک خبرنگار از او پرسید آیا همچنان به قطع کمک مالی بیش از یک میلیارد دلار ایالات متحده به اردن و مصر فکر می‌کند، مگر اینکه آنها پذیرای انتقال اجباری فلسطینی‌ها به کشورهای خود باشند، ترامپ بیان کرد که احتمالاً “اقدامی خواهد کرد”، اما این اقدام الزامی نیست که شامل کمک‌های مالی شود.
او افزود: “نیازی نیست که با پول تهدید کنم. ما به اردن و مصر مبالغ زیادی کمک می‌کنیم، باید بگویم که کمک‌های ما به هر دو کشور بسیار زیاد است. اما من نیازی به این تهدید ندارم… به نظرم فراتر از این مسائل داریم.” او این جمله را به پادشاه خطاب کرد.
وقتی خبرنگاری از عبدالله درخواست کرد که واکنشی نشان دهد، او از پاسخ به این پرسش طفره رفت و دوباره به توافق عموم و نامشخصی میان کشورهای عرب اشاره کرد که ممکن است پس از دیدار چندین رهبر عرب با کاخ سفید شکل بگیرد.
پادشاه بحرین، حمد بن عیسی آل خلیفه، اواخر این هفته با ترامپ ملاقات خواهد داشت.
با وجود اینکه سفر رسمی اعلام نشده بود، العربیه روز سه‌شنبه گزارش داد که عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر، سفر خود به واشنگتن را به دلیل خشم ناشی از اظهارات ترامپ مبنی بر اخراج فلسطینی‌ها برای ساخت یک مجموعه تفریحی ساحلی و تحت فشار قرار دادن مصر به پذیرش بخشی از آنان، لغو کرده است.
مصر به همراه قطر و ایالات متحده، یکی از میانجی‌گران اصلی مذاکرات میان اسرائیل و حماس به شمار می‌رود.
نظرات ناگهانی ترامپ دقیقاً یک هفته پیش در یک کنفرانس خبری مشترک با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، واکنش‌های شدیدی از سوی متحدان منطقه‌ای به همراه داشت و تا روز دوشنبه تهدید کرد که توافق آتش‌بس به طور کامل فروپاشیده است، چرا که حماس تصمیم به تعویق آزادی اسرای اسرائیلی که برای روز شنبه برنامه‌ریزی شده بود، گرفت.
ترامپ در یک گفت‌وگو با شبکه فاکس نیوز در روز دوشنبه نیز روشن کرد که فلسطینی‌ها پس از بازسازی غزه توسط ایالات متحده، هیچ حقی برای بازگشت به آن نخواهند داشت.
کوشش برای درک ایده‌ایی پایدار
در حالی که ترامپ بر پیشنهادات خود تأکید می‌کند که بسیاری آن را کاملاً نامعقول می‌دانند، این سؤال باقی است که آیا باید به گفته‌های او به طور جدی توجه کرد یا صرفاً باید احساسات کلی او مورد بررسی قرار گیرد. یکی از موضوعات مهم این است که آیا غزه هرگز دوباره تحت کنترل فلسطینی‌ها قرار خواهد گرفت یا نه.
معین ربانی، پژوهشگر غیرمستقیم در شورای امور جهانی خاورمیانه، در مصاحبه با “میدل ایست آی” اظهار داشت: «ترامپ به وضوح در نوعی دنیای خیالی تحت تأثیر اسرائیل زندگی می‌کند و هیچ دانش ملموسی درباره آنچه می‌گوید ندارد.»
بشارة بحبح، بنیان‌گذار سازمان «عرب-آمریکایی‌ها برای صلح» که پیش از این «عرب-آمریکایی‌ها برای ترامپ» نام داشت، نیز تأکید کرد که جزئیات ترامپ مبهم و نامشخص است.
او در رابطه با تغییر نام سازمان خود یادآور شد: «ما یک فرقه نیستیم» و در عین حال تأکید کرد که همچنان از حمایت خود از ترامپ دفاع می‌کند.
او به “میدل ایست آی” گفت: «شکی نیست که رئیس‌جمهور نمی‌داند که با غزه چه باید بکند. بدین معنا که او می‌داند که یک مشکل در غزه وجود دارد، اما حقیقت این است که او نمی‌داند چگونه باید آن را حل کند.»
بحبح معتقد است که وقتی ترامپ به خاورمیانه نگاه می‌کند، آن را به عنوان یک “نقشه سیاسی” نمی‌بیند، بلکه مانند یک مکان ویران‌شده تصور می‌کند که هیچکس نمی‌تواند در آن زندگی کند.
او توضیح داد: «ایده‌ها به ذهن او هجوم می‌آورند و او در تلاش است تا ایده‌ای مؤثر پیدا کند، اما به وضوح اگر آن ایده‌ها جواب ندهند، او ایده دیگری را ارائه می‌دهد.»
جذابیت ترامپ برای بحبح و بسیاری از اعضای جامعه عرب-آمریکایی
در کمپین انتخاباتی خود، او به‌طور مکرر به دنبال “ایجاد صلح پایدار در خاورمیانه” می‌باشد.
اما عدم وجود تعریفی روشن از مفهوم صلح وجود دارد. ترامپ احتمالاً این موضوع را تنها به معنای عدم جنگ در نظر می‌گیرد، و ممکن است مواردی چون جابجایی اجباری فلسطینی‌ها برای دولت او قابل قبول باشد.
بحبح، که ارتباط نزدیکی با تیم ترامپ دارد، بیان کرد: «صلح، به معنای راه‌حل دو دولتی و تنها همین. با کرانه باختری و قدس شرقی به‌عنوان پایتخت آن و [همچنین] نوار غزه.»
او ادامه داد: «این تعریف شخصی من از صلح است، و به تبع آن حق بازگشت پناهندگان فلسطینی به کشور فلسطینی نوپا، به‌علاوه غرامت و دیگر موارد.»
پادشاه اردن به‌طور عمومی از بیان موضع رسمی کشورش در برنامه بیضی‌شکل خودداری نمود
ربانی در گفت‌وگو با میدل ایست آی اظهار داشت: «عبدالله تلاش کرده تا از نظر عمومی در برابر ترامپ تناقضی ایجاد نکند و به‌نظر می‌رسد آنها توافق کرده‌اند که پذیرش چندین هزار کودک مبتلا به سرطان از غزه توسط اردن، نخستین مرحله اجرای طرح ترامپ باشد.»
ربانی افزود: «به‌وضوح مشخص است که از نقطه آغاز تا پایان مذاکرات، اصل این بود که “ترامپ را در انظار عمومی زیر سؤال نکنید.”»
او اضافه کرد: «این امر هم خوب و هم عالی است؛ مشروط بر اینکه پیامی واضح و بدون ابهام به‌صورت غیرعلنی ارسال شده باشد.»
اردن چه ابزارهایی در دست دارد؟
شاه اردن بلافاصله پس از خروج از کاخ سفید در حساب کاربری خود در شبکه X نکات گفتگو که به‌نظر می‌رسید خصوصی بوده را ذکر کرد؛ وی نوشت: «من دوباره بر موضع قاطع اردن در مخالفت با جابجایی فلسطینی‌ها در غزه و کرانه باختری تأکید نمودم. این موضع موافقت مشترک عربی است.» وی افزوده است: «بازسازی غزه بدون جابه‌جایی فلسطینی‌ها و توجه به وضعیت انسانی وخیم باید اولویت همه باشد.
او بیان کرد که راه‌حل دو دولتی تنها گزینه‌ای است که «قادر است ثبات منطقه‌ای را تأمین کند» و این چیز نیازمند رهبری ایالات متحده می‌باشد.
اما عدم بیان این موضع در جمع دوربین‌ها و در کنار رئیس‌جمهور امریکا می‌تواند معیاری برای این دیدار محسوب شود.
ربانی به میدل ایست آی گفت: «این قطعا استراتژی نیست که اسرائیلی‌ها در پی آن باشند.»
او اضافه کرد: «[پادشاه] می‌توانست اصولی را درخصوص مسائلی که فلسطینی‌ها حق بیان آن را دارند، مانند: سرزمین متعلق به خود، و حق تعیین سرنوشت ارائه دهد.»
ربانی همچنین اشاره کرد که اردن می‌توانست چیزی به همین اندازه دیپلماتیک بگوید مانند: «اردن از نیمه قرن بیستم تا اکنون، احتمالاً بیشتر از هر کشور دیگری در جهان، نسبت به پناهندگان پاسخگو بوده است.»
علی‌رغم وابستگی اردن به کمک‌های ایالات متحده و عادی‌سازی روابطش با اسرائیل به مدت بیش از سه دهه، اردن همچنان ابزارهایی در اختیار دارد که می‌تواند از آنها به‌نفع خود استفاده کند.
بحبح گفت: «آیا فکر می‌کنید کمک‌هایی که به اردن تعلق می‌گیرد، بی‌دردسر است؟ پایگاه‌های نظامی ایالات متحده در اردن وجود دارد… این رایگان نیست. و اردن امنیت جبهه شرقی رود اردن را برای اسرائیلی‌ها فراهم کرده است.»
ربانی افزود: «اردن و مصر از قدرت زیادی برخوردارند. نخست از همه، آنها قدرت گفتن “نه” را دارند، که باید به آن توجه ویژه‌ای شود.»
او همچنین یادآور شد: «ثانیاً، اردن و مصر با اسرائیل مرز مشترک دارند و تنها دو کشور عربی هستند که روابط نزدیکی با اسرائیل دارند. این به‌عنوان یک منبع قدرت بزرگ در نظر گرفته می‌شود.»
او ادامه داد: «آیا به کارگیری این قدرت پیامدهایی دارد؟ بله، قطعا. آیا با توجه به شواهد از آن بهره‌برداری خواهد شد؟ احتمالاً خیر.»
315 315