نقشه روسیه برای مذاکرات احتمالی درباره پرونده هسته‌ای ایران؟

به نقل از خبرگزاری صحت خبر، روزنامه شرق گزارشی را با عنوان «مانع تراشی به سبک روسی» منتشر کرده است:

«دست‌یابی به نتایج موفق در مذاکرات مرتبط با برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، وابسته به مشارکت روسیه و چین است»؛ این نظر آلکسی ددوف، سفیر فدراسیون روسیه در تهران، می‌باشد که بر اساس گزارشی از خبرگزاری «نووستی» بیان شده است. او در مصاحبه‌ای که با این خبرگزاری داشت، بر نقش کلیدی روسیه در مذاکرات پیرامون توافق هسته‌ای با ایران و برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) تأکید کرد و ابراز امیدواری کرد که این مذاکرات در راستای ساختار اصلی «1+5» (پنج کشور دائمی شورای امنیت به همراه آلمان) ادامه یابد.

ددوف افزود که کشورهای غربی سعی دارند تا روسیه و چین را از این فرآیند حذف کنند، اما موفقیت این مذاکرات بدون حضور مسکو و پکن غیرممکن است. وی تصریح کرد: «ما بر این باوریم که بدون مشارکت روسیه و چین، چنین مذاکراتی هرگز به اهداف خود نخواهد رسید و غیر مؤثر خواهد بود». این اظهارات در پی افزایش تهدیدهای نظامی علیه ایران و نبود حمایتی از سوی روسیه مطرح می‌شود، در حالی که به وضوح مشخص است که ترامپ هرگز به دیگر کشورها اجازه نفوذ و مشارکت درباره مسائل مهم خود نخواهد داد.

بدین ترتیب، ترامپ در پی مذاکرات مستقیم با ایران به شیوه تهدید است که واکنش ایران را به همراه داشته و جمهوری اسلامی به‌طور رسمی اعلام کرده که هرگز بر سر میز مذاکره‌ای که بر پایه شرافتمندانه و برابری نباشد، نخواهد نشست. در حالی که طرف اروپایی نیز نتوانسته است دو دور گفت‌وگو با ایران را بدون اجازه آمریکا به مرحله بالاتر برساند، این امر نشان‌دهنده ناتوانی اروپا در مقابل آمریکا و چالش‌های پیش‌رو در مذاکرات ایران و آمریکا است.

در این راستا، روسیه که همچنان درگیر جنگ اوکراین و مذاکرات با آمریکا برای دستیابی به صلح است، به دنبال سهمی در مذاکراتی است که خود یکی از موانع اصلی پیشرفت آن در سال‌های گذشته بوده است.

در روزهای پایانی سال 1400، جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، اعلام کرد که ایران و طرف غربی قرار بود در وین به توافق برسند، اما روسیه مانع این فرآیند شده است. دلیل این کارشکنی هم این بود که ایران قربانی جنگ اوکراین شده بود. بعد از حمله نظامی روسیه به اوکراین، برخی کشورها از جمله انگلستان، فرانسه و آمریکا به تحریم‌های نفتی علیه روسیه پرداختند. روسیه تأمین‌کننده حدود ۴۰ درصد انرژی اروپا بود و از همین رو تلاش‌های زیادی برای پیدا کردن جایگزینی برای تضمین تأمین انرژی در قاره اروپا صورت گرفت.

بنابراین، به‌احتمال زیاد روسیه نمی‌خواست که تحریم‌ها لغو شده و برجام دوباره امضا شود، چرا که ورود نفت ایران به بازار می‌توانست موجب شود مشتریان روسیه به راحتی گزینه‌های بهتری بیابند. به‌طوری که بعد از لغو برخی از تحریم‌های ایران، قیمت نفت روند کاهشی به خود گرفت. بدین ترتیب، با امضای برجام، منافع روسیه در اروپا به خطر می‌افتاد که می‌توانست به کاهش ارزش نفت تحریمی این کشور منجر شود.

اظهارات اخیر سفیر روسیه در تهران و تأکید او بر نقش روسیه و چین در مذاکرات که هنوز مشخص نیست شروع شوند یا خیر، با واکنش‌های متفاوتی مواجه شده است. بخصوص اینکه چین نیز مورد اشاره قرار گرفته است؛ درحالی‌که چین بر اهمیت رسیدن به توافق و رفع تحریم‌ها تأکید دارد و اولویت‌هایی دیگر دارد.

بدین ترتیب، انتقادات نسبت به سخنان سفیر روسیه افزایش یافته و فلاحت‌پیشه معتقد است: «روسیه هیچ‌گاه دوست واقعی ایران در دوران سخت نبوده است». حشمت‌الله فلاحت‌پیشه، تحلیلگر مسائل بین‌الملل، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو بارها تهدید به بمباران تأسیسات هسته‌ای ایران کرده‌اند، اما هیچ‌گونه واکنشی از سوی روسیه مشاهده نشده است».

علی‌رغم این، بعد از امضای یادداشت فشار حداکثری توسط ترامپ، ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه در نشست خبری هفتگی خود اعلام کرد: «مسکو همکاری خود را با تهران تقویت خواهد کرد و تحریم‌ها نمی‌تواند مانع این روند شود. ما با این رویکرد به همکاری با دوستان ادامه خواهیم داد».