با توجه به گزارش خبرگزاری صحت خبر، روزنامه فرهیختگان در مورد تحصیلات و تجربیات سفرای ایران تحلیل‌هایی را ارائه کرده است؛
«مدت ۸ ماه است که از بازگشت آقای دکتر بختیار صحبت می‌شود. ایشان که به‌عنوان نماینده ما در چین منصوب شده، شخصیتی معتبر و محترم به شمار می‌آید. ولی وضعیت او به گشت‌زنی در نمایشگاه‌ها و دیدن فرش‌ها محدود شده است و در نهایت تنها این اتفاقات را در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک می‌گذارد. در زمان‌های گذشته، زمانی که دیپلمات‌های با تجربه و توانمند در چین داشتیم، وضعیت و روابط ما به مراتب مستحکم‌تر بود.»
این‌ها بخشی از اظهارات مجیدرضا حریری، رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین در خصوص سفیر ایران در چین است. روزنامه «فرهیختگان» به مطالعه تجربیات اجرایی و تحصیلات سفرای ایران در ۵۳ کشور پرداخته که یا شریک‌های اصلی تجارت خارجی ما به حساب می‌آیند و یا از لحاظ سیاسی و ژئوپلیتیکی اهمیت بالایی دارند. نتایج این تحقیق نشان‌دهنده این است که بعضی از سفیران هیچ تجربه مهمی در زمینه دیپلماسی نداشته و نه تنها فردی شناخته‌شده در عرصه سیاسی یا اجتماعی نیستند، بلکه در دنیای بین‌الملل نیز وزنه‌ای برای پذیرفته شدن محسوب نمی‌شوند. چنین وضعیتی باعث نگرانی بسیاری از متخصصان در حوزه روابط خارجی شده است، چرا که به‌وضوح افرادی که تجربیات و توانایی‌های لازم را ندارند، به دلیل بده‌بستان‌های سیاسی برای تصدی این مناصب برگزیده می‌شوند. بر این اساس، توقع این است که دولت سیزدهم با کنار گذاشتن این مبادلات سیاسی، بهترین و معتبرترین دیپلمات‌ها را جهت ارتقاء روابط در کشورها اعزام کند.
کارآموزی یکی از کارکنان وزارت نیرو در چین!
لیست منتشر شده نشان‌دهنده این است که افرادی وجود دارند که هیچ گونه سوابق کاری مرتبط با امور دیپلماتیک ندارند. به‌عنوان نمونه، محسن بختیار که به‌عنوان سفیر ایران در چین منصوب شده، فقط تجربه‌ای به عنوان کارمند در وزارت نیرو دارد. او فارغ‌التحصیل ارشد از دانشگاه امام صادق(ع) در رشته معارف اسلامی و اقتصاد، و دکتری اقتصاد نفت و گاز از پردیس خودگردان دانشگاه علامه است. سابقه فعالیت‌های او شامل معاونتی در برنامه‌ریزی و اقتصادی وزارت نیرو، سرپرستی معاونت انرژی، مدیریت دفتر توسعه صادرات و مشاوره وزارتی در تأمین منابع مالی خارجی می‌باشد.
با این حال، فردی که هیچ سابقه‌ای در وزارت امور خارجه یا دیپلماسی خارجی نداشته، در اواخر خرداد ۱۴۰۲ به سمت سفیر ایران در چین منصوب می‌شود؛ کشوری که به عنوان دومین قدرت اقتصادی و نظامی جهانی شناخته می‌شود و همچنین بزرگ‌ترین شریک تجاری ایران است. نه تنها او تجربه اجرایی مرتبط ندارد، بلکه شهرت و تأثیرگذاری سیاسی و شخصی‌اش نیز قابل توجه نیست. به‌عبارت دیگر، بختیار به دلیل فقدان تجربیات سیاسی در سطح بالا، هیچ جایگاه سیاسی در چین نداشته و این امر باعث کاهش قدرت دیپلماتیک و پذیرش او در آن کشور می‌شود. طبق اظهارات رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین، یک سفیر کارآمد می‌توانست در پرونده‌های کلیدی سیاست خارجی ایران و چین نقش حیاتی ایفا کند، اما نبود چنین دیپلمات‌هایی مانع از بهره‌برداری بهینه از این فرصت‌ها شده است.
انتقال مستقیم از بانک مرکزی به قطر
علی صالح‌آبادی، که دارای مدرک کارشناسی ارشد در مدیریت مالی از دانشگاه امام صادق (ع) و دکتری مدیریت مالی است، پیش از عزیمت به قطر، رئیس سازمان بورس، رئیس هیئت‌مدیره و مدیرعامل بانک توسعه صادرات و مؤسس و مدیر انجمن مالی اسلامی ایران بود. در دی‌ماه سال ۱۴۰۱ و پس از برکناری از ریاست بانک مرکزی، او به قطر سفر کرد بدون اینکه تجربه دیپلماتیکی داشته باشد. می‌توان به یکی از پرونده‌های مهم اشاره کرد که صالح‌آبادی می‌توانست در آن نقش کلیدی ایفا کند و آن هم آزادسازی ۷ میلیارد دلار منابع مالی آزادشده ایران است که پس از آزادی از کره جنوبی در قطر به‌طور موقت مسدود شده است. نمونه‌های مشابهی از چهره‌هایی چون محسن بختیار و علی صالح‌آبادی در میان سفرای ایران متعدد است و نقطه مشترک آن‌ها، عدم تجربه کافی در امور دیپلماتیک و عدم برخورداری از وجهه سیاسی و اجتماعی و اقتصادی است که سبب شده نقش این افراد به کارمندان معمولی سفارت کاهش یابد.
سرنوشت متفاوت سفیر ایران در روسیه
در کنار سفرایی که نامشان ذکر شد، کاظم جلالی، سفیر ایران در روسیه سرنوشت کاملاً متفاوتی داشته است. او با مدرک دکتری در علوم سیاسی، سابقه‌ای مستقیم در زمینه دیپلماسی را داشته و…
سفیر یا دیپلمات خارجی بودن را تجربه نکرده است، اما به واسطه چندین دوره نمایندگی در مجلس و شرکت در کمیته‌های پارلمانی مشترک با پارلمان‌های جهانی، به یکی از افراد مؤثر در عرصه دیپلماتیک ایران بدل شده است. این شخصیت در دوره‌های هشتم، نهم و دهم مجلس شورای اسلامی، ریاست گروه روابط پارلمانی جمهوری اسلامی ایران با پارلمان اروپا را به عهده داشت و همچنین رهبری گروه‌های دوستی پارلمانی ایران با کشورهای فرانسه، رومانی، مالی، نامیبیا و ساحل عاج را عهده‌دار شد. ضمن اینکه به عنوان عضو کمیته حقوق بشر نمایندگان اتحادیه بین‌المجالس جهانی از منطقه آسیا و اقیانوسیه فعالیت کرده است. همچنین در دوره هفتم مجلس، او ریاست گروه‌های دوستی پارلمانی ایران و سوریه و همچنین ایران و روسیه را نیز بر عهده داشت. سوابق اجرایی او، از جمله امضای توافقنامه جامع راهبردی میان ایران و روسیه، انعقاد پیمان پولی با روسیه، پیوستن شبکه شتاب ایران به سامانه میر روسیه و اقدامات کلان دیگر، گواهی بر تأثیرگذاری و فعالیت‌های مهم او است.
2727