رسول سلیمی: پس از سقوط بشار اسد و قدرت‌یابی گروه‌های مخالف در سوریه، جامعه علویان این کشور با مواجهه با چالش‌های تازه‌ای روبرو شده است. از سوی دیگر، علویان ترکیه که سال‌ها تحت فشار حکومت مرکزی قرار دارند، به دنبال روش‌هایی برای یاری‌رسانی به هم‌کیشان خود در سوریه هستند که اکنون در میان مناقشه‌ای فرقه‌ای با افراطیون وابسته به تحریرالشام گرفتار شده‌اند.
سرنوشت علویان سوریه: از قدرت به تهدید
علویان سوریه که بیش از نیم قرن در رأس حکومت قرار داشتند، در پی سقوط بشار اسد با تهدیدات جدی مواجه شده‌اند. بنابر گزارش الجزیره، پس از تسلط گروه‌های مخالف بر دمشق، آمار خشونت‌ها علیه علویان در اقصی نقاط سوریه رو به افزایش است. به نقل از رسانه‌های عربی، در روزهای اخیر، شاهد حملات خطرناکی علیه روستاهای علوی‌نشین در اطراف حمص و حماة بوده‌ایم.
در یکی از این حملات، افراد مسلح ناشناس به روستای «فاحل» در غرب حمص یورش برده و ۱۳ نفر را به قتل رسانده و ۵۳ نفر دیگر را دستگیر کردند. این وقایع موجب نگرانی عمیق در میان جامعه علویان شده است. شیخ سلیم نارلی، رهبر طائفه علویان در ترکیه، در مصاحبه‌ای با النهار گفت: «ما نگران آینده برادران خود در سوریه هستیم. ما خواهان تأمین امنیت و صلح برای تمامی طوائف، چه علوی، سنی، مسیحی یا یهودی، هستیم.»
موضع ترکیه در سرکوب علویان
ترکیه، که به‌عنوان حامی مخالفان بشار اسد شناخته می‌شود، اکنون در وضعیتی قرار دارد که می‌تواند بر آینده سوریه تأثیرگذار باشد. اما سیاست‌های آنکارا نسبت به علویان در سوریه و ترکیه با انتقاداتی روبرو گردیده است. شیخ سلیم نارلی در مصاحبه‌اش اشاره کرد که علویان ترکیه به همراه برخی شخصیت‌های سنی مخالف از بشار اسد، به آنکارا سفر کردند تا با مقامات ترک درباره وضعیت علویان در سوریه بحث نمایند.
وی همچنین افزود: «از مقامات ترکی مواجهه با ظلم‌هایی که علیه سوری‌ها، به ویژه علویان، انجام می‌شود، پایان دهند. آنها به ما استقبال کردند و تصریح کردند که با همه مظلومین، چه در ترکیه و چه در سوریه هم‌دردی دارند.»
با این حال، گزارش‌ها نشان می‌دهد که ترکیه در گذشته نقشی مستقیم در سرکوب علویان ترکیه ایفا کرده است. بنا بر گزارش ینت نیوز، دولت ترکیه در دهه‌های اخیر به دلیل فعالیت سیاسی و مذهبی علویان، آنها را تحت فشار شدید قرار داده است. این فشارها شامل محدودیت‌های مذهبی، ممنوعیت برگزاری مراسم علویان و حتی دستگیری رهبران این جامعه بوده است. به همین دلیل، این انتظار نمی‌رود که ترکیه در رویارویی با خشونت‌های دولت فعلی سوریه نسبت به آنها نقش مثبتی ایفا کند. چه بسا که تلاش‌ها برای منزوی کردن و تضعیف این گروه از شیعیان که نقش اساسی در تقویت قدرت بشاراسد داشته‌اند، افزایش یابد.
چالش‌های فراروی علویان در ترکیه
علویان ترکیه که حدود ۱۲ درصد از جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند، سال‌هاست که با تبعیضات مذهبی و اجتماعی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. در این راستا، شیخ سلیم نارلی اذعان کرد: «ما هیچ خواسته خاصی از ترکیه نداشته‌ایم، صرفاً خواستار توقف ظلم‌هایی هستیم که در حق علویان صورت می‌گیرد. انتظار داریم ترکیه از نفوذ منطقه‌ای خود برای حمایت از مظلومین بهره گیرد.»
اقدامات بین‌المللی برای حمایت از علویان
با شدت‌گیری خشونت‌ها علیه علویان در سوریه، جامعه جهانی
این موضوع نیز با واکنش هایی مواجه شده است. براساس اطلاعات منتشر شده، سازمان‌های حقوق بشری و کشورهای غربی به حمایت از اقلیت‌های مذهبی در سوریه فراخوانده‌اند. نگرانی‌ها به حدی افزایش یافته که برخی از کشورها، پشتیبانی خود از دولت جدید سوریه را به تضمین امنیت علویان و سایر اقلیت‌ها مشروط کرده‌اند.
در این راستا، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، از دولت جدید سوریه خواسته تا افرادی که در کشتار علویان دخالت داشته‌اند، مجازات کند. همچنین سازمان ملل از رهبران جدید سوریه تقاضا کرده که به سرعت برای حفاظت از غیرنظامیان اقدام کنند. در این میان، احمد شرع، رئیس جمهور موقت سوریه، خواستار صلح و وحدت ملی شده و از ایجاد کمیته‌ای برای بررسی خشونت‌ها خبر داده است.
گیر پدرسن، نماینده ویژه سازمان ملل در سوریه، نیز بر ضرورت خویشتنداری و «حفاظت از غیرنظامیان» تأکید کرده است. در عراق، مقتدی صدر، روحانی برجسته شیعه، به شدت خشونت‌های اخیر علیه علویان در سوریه را محکوم کرده و از دولت این کشور خواسته که مانع از «خشونت و فرقه‌گرایی» و «پاکسازی قومی» شود. در پاسخ به افزایش تنش‌ها، احمد شرع، رئیس‌جمهور موقت سوریه، بر ضرورت «حفظ آرامش و وحدت ملی» تأکید کرده است.
نقش ترکیه در تحولات سوریه
ترکیه به عنوان یکی از عوامل اصلی در بحران سوریه شناخته می‌شود. این کشور با طراحی استراتژیک و حمایت از مخالفان، تأثیر قابل توجهی در سرنگونی رژیم بشار اسد داشته است.
با این همه، رویکرد ترکیه نسبت به علویان سوریه و ترکیه با انتقادات جدی روبرو شده است. در حالی که ترکیه از مخالفان سوری حمایت می‌کند، جامعه علویان در سوریه و ترکیه خود را تحت فشار احساس می‌کنند. این تنش‌ها نشان دهنده چالش‌های پیچیده‌ای است که ترکیه در برقراری تعادل میان منافع استراتژیک خود و حمایت از حقوق اقلیت‌ها با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند.
علویان سوریه و ترکیه در شرایطی بحرانی قرار دارند. در سوریه، با سقوط بشار اسد و قدرت‌یابی گروه‌های مخالف، علویان با تهدیدات جدی مواجهند. همچنین در ترکیه، این اقلیت سال‌هاست با تبعیض‌های مذهبی و اجتماعی روبه‌رو است. اگرچه تلاش‌های رهبران علوی و کمک‌های بین‌المللی می‌تواند به حل مشکلات این جامعه بینجامد.
۲۱۳۳۱۵