اخیراً، اخبار گوناگونی مبنی بر علاقه‌مندی دولت دونالد ترامپ به مذاکرات با ایران منتشر شده است. این اخبار حکایت از این دارد که رئیس جمهور ایالات متحده دو گزینه را برای مقامات ایرانی در نظر دارد: مذاکره یا اقدام نظامی و نابودی تأسیسات هسته‌ای. با توجه به رفتار دولت ترامپ در مواجهه با ولادیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، و کنش‌های تحقیرآمیز او و معاونش، به‌هیچ‌وجه دور از انتظار نبود که پاسخ تهران به پیشنهادات آمریکا منفی باشد. مقامات جمهوری اسلامی با تأکید بر «اصل عزت» در سیاست خارجی، روشن کردند که هیچ‌گونه مذاکره‌ای از موضع قلدری و تحکم را قبول نمی‌کنند و در واقع چنین چیزی را مذاکرات واقعی نمی‌دانند.
پیش از انتشار تصاویر ناراحت‌کننده تحقیر زلنسکی در کاخ سفید، ممکن بود بسیاری به جواب کنونی ایران شک کنند، اما حالا به نظر می‌رسد که جهان بهتر متوجه شده است که ایران نمی‌خواهد به سرنوشتی مشابه اوکراین دچار شود و به رئیس‌جمهور آمریکا اجازه رفتارهای خودسرانه دهد. به‌خصوص اینکه رئیس‌جمهور ایالات متحده بر این باور است که ایران نیز پس از درگیری‌های غزه و لبنان، سقوط بشار اسد و ترور رهبران مقاومت تضعیف شده و می‌بایست به هر شرایطی که آمریکا تحمیل کند، رضایت دهد. در این راستا، به‌نظر می‌رسد که رد مذاکره از موضع نابرابر و زورگویی، انتخابی عاقلانه به شمار می‌رود.
با این حال نکته‌ای که نباید فراموش کرد، اهمیت رژیم اسرائیل به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی در این معادله است. این رژیم از مخالفت ایران با انجام مذاکره بهره می‌جوید؛ مقام‌های تندرو اسرائیل به دنبال حل و فصل موضوع هسته‌ای ایران از طریق دیپلماتیک نیستند و در ماه‌های اخیر تمام تلاش خود را به‌کار بسته‌اند تا دولت ترامپ را متقاعد به حمله مشترک به ایران کنند. لذا، لازم است که در کنار اجتناب از مذاکره تحت فشار و ارعاب، شرایط را به‌گونه‌ای هدایت کنیم که اسرائیل برنده نهایی این بازی نباشد و کشور را به ورطه جنگ نکشاند و زیرساخت‌های حیاتی هسته‌ای و نظامی که برای ساماندهی آن سال‌ها تلاش و هزینه کرده‌ایم را تخریب نکند.
جهت دستیابی به این هدف، سیاست‌مداران کشور باید به‌خوبی توجه داشته باشند که علاوه بر اصل «عزت»، اصول «حکمت و مصلحت» نیز در سیاست خارجی مورد توجه قرار گیرند؛ بر اساس اصل حکمت، اقدامات و سخنان باید با عقل و تفکر سنجیده انجام شوند و از تصمیمات و حرکات ناگهانی و بدون محاسبه خودداری گردد؛ این واقعیت ایجاب می‌کند که در این برهه حساس، موضوع مذاکره و پرونده هسته‌ای تنها به افراد متخصص و خبره در وزارت خارجه سپرده شود و به گروه‌ها یا افراد غیرمسئول که در عرصه داخلی دارای تریبون هستند، اجازه ندهند نظرات غیر اصولی و داخلی را مطرح کنند که ممکن است تبعات جدی بین‌المللی برای کشور داشته باشد.
علاوه‌براین، مقامات وزارت امور خارجه باید به‌طور شفاف اعلام کنند که جمهوری اسلامی ایران به‌طور کلی مخالف اصل مذاکره نیست، بلکه تنها با «مذاکره نابرابر» مخالفت دارد و این طریق می‌تواند مشروعیت و قدرت بین‌المللی واکنش ایران را تقویت کند و حامیانی برای موضع خود پیدا کند؛ مانند موضع دفتر نمایندگی ایران در سازمان ملل که بیان کرده است «مذاکره برای دستیابی به هدف رفع نگرانی‌ها از احتمال نظامی‌شدن برنامه هسته‌ای ایران قابل بررسی است؛ اما برای برچیدن برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای ایران خیر»، در همین راستا تفسیر و بررسی می‌شود. به‌همین ترتیب، ضروری است که ایران گفتگوها و مشورت‌های مستمر با کشورهای منطقه و قدرت‌های اروپایی برقرار کند تا اطمینان حاصل کند که راه‌های دیپلماتیک برای رفع چالش‌های کشور به‌طور کامل بسته نشود.
از سوی دیگر و با اتکا به اصل مصلحت، دستگاه سیاست خارجی و تصمیم‌گیران باید قابلیت انعطاف برای حل چالش‌های مزمنی که کشور با آنها دست و پنجه نرم می‌کند را داشته باشند و به‌گونه‌ای هوشمندانه بار تحریم‌ها را از دوش ملت ایران بردارند. عدم پذیرش مشکلات موجود و سکوت در برابر آنها به بهانه‌ی ناامید نکردن مردم دیگر هیچ مشکلی را حل نخواهد کرد. بر کسی پوشیده نیست که مشکلات ناشی از تناقضات و اختلافات بی‌پایان ادامه خواهد داشت.
طی سال‌های اخیر، وضعیت اقتصادی ایران به شدت تحت تأثیر قدرت‌های جهانی قرار گرفته است. تحریم‌های بین‌المللی و نوسان‌های شدید نرخ ارز، مشکلات فراوانی را برای زندگی روزمره اقشار مختلف به دنبال داشته و ضرورت دور زدن این تحریم‌ها خود عواقبی نظیر عدم شفافیت، فساد و ناکارآمدی را به وجود آورده است. در زمان اوج فشارهای اقتصادی، ارزهای حاصل از صادرات کشور در حساب‌های بانکی کشورهای طرف معامله با ایران مسدود شده و اما دولت‌های گذشته نتوانسته‌اند در آزادسازی این منابع موفق عمل کنند.
با توجه به این چالش‌ها، مناسب است که در سیاست‌های خارجی خود انعطاف بیشتری نشان دهیم و فضای ملتهب و تنش‌زایی که در خصوص سیاست‌ها و برنامه‌های ایران در عرصه بین‌المللی و منطقه‌ای به وجود آمده است را بهبود بخشیم. این اقدام به نوعی ضروری است تا کشور را از موانع تحریمی عبور دهیم. این موضوع یکی از وعده‌های رئیس جمهور محترم به شمار می‌رود و بر اساس گفته مولای متقیان، «وفای به عهد از نشانه‌های افراد متدین است.»
311311