رسول سلیمی: طی روزهای اخیر، جنگنده‌های اسرائیلی دوباره نوار غزه را مورد حملات شدید خود قرار داده‌اند و به آتش‌بسی شکننده که از ابتدای ژانویه برقرار بود، پایان داده‌اند. این حملات، که از بامداد سه‌شنبه ۱۸ مارس آغاز شده، منجر به کشته شدن حداقل ۴۰۰ نفر و زخمی شدن صدها تن شده است و به‌طور همزمان با عملیات نظامی ایالات متحده به رهبری دونالد ترامپ علیه مواضع حوثی‌ها در یمن اتفاق افتاده است. در این درگیری، کشته شدن پنج نفر از رهبران برجسته حماس، که شامل عصام الدعالیس نیز می‌شود، در یک آپارتمان در غزه، وضعیت بحران را پیچیده‌تر کرده است.
دلایل ازسرگیری حملات هوایی به غزه همزمان با عملیات ترامپ در یمن
حملات هوایی اسرائیل به غزه که طبق بیانیه ارتش این کشور به منظور هدف قرار دادن مواضع حماس انجام می‌شود، از روز سه‌شنبه گذشته شدت بیشتری به خود گرفته و به عنوان «سنگین‌ترین» عملیات از زمان آتش‌بس ژانویه شناخته شده است. ارتش اسرائیل به‌وضوح اعلام کرده که این حملات واکنشی به عدم توافق حماس بر تمدید فاز دوم آتش‌بس بوده که قرار بود شامل آزادی گروگان‌های بیشتر و کاهش نیروهای اسرائیلی از نواحی مشخصی از غزه باشد. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در یک نطق ویدیویی که در شامگاه سه‌شنبه منتشر شد، تصریح کرد: «این حملات به طور جدی علیه حماس از سر گرفته شده و تازه در آغاز مسیر قرار داریم.»
در همین حال، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، دستور حمله به مواضع حوثی‌ها در یمن را صادر کرده است. این عملیات به ادعای کاخ سفید با هدف «نابودی تهدیدات تروریستی» در منطقه آغاز شده است. در این راستا، گزارش‌هایی از رسانه‌ها به‌دست آمده که نشان می‌دهد توپخانه و جنگنده‌های اسرائیلی همزمان با اعلام حمایت قاطع کاخ سفید از «نابودی حماس و حوثی‌ها»، به غزه حمله کرده‌اند. تحلیلگران بر این باورند که این همزمانی تصادفی نیست و بخشی از استراتژی همسو آمریکا و اسرائیل برای تضعیف گروه‌های تحت حمایت ایران در منطقه به شمار می‌آید.
این امر پس از آن روی داده که جنبش حوثی‌های یمن مهلت چهارروزه‌ای برای لغو محاصره غزه تعیین کرده بود؛ اقدامی که با واکنش نظامی مستقیم آمریکا روبه‌رو شد و به گفته کارشناسان، این حملات مشترک نشان‌دهنده تلاش‌های واشنگتن و تل‌آویو برای ارسال پیامی واحد به محور مقاومت است که هرگونه فعالیت در یک جبهه با عکس‌العمل شدید در جبهه‌های دیگر پاسخ داده خواهد شد.
دلایل توقف مذاکرات بین حماس و اسرائیل
با این حال، مذاکرات غیرمستقیم بین حماس و اسرائیل که با واسطه‌گری قطر، مصر و آمریکا از اوایل مارس در حال انجام بود، در روزهای اخیر به بن‌بست رسیده است. آتش‌بس ژانویه که از ۱۹ ژانویه آغاز گردیده بود، پس از پایان فاز اول در اول مارس، باید با توافق بر سر جزئیات فاز دوم تمدید می‌شد. اما یک مقام فلسطینی در مصاحبه‌ای با رسانه‌های غربی بیان کرد که دو طرف بر سر بخش‌های کلیدی پیشنهادی استیو ویتکاف، واسطه آمریکایی، دچار اختلاف بودند.
حماس خواستار خروج کامل نیروهای اسرائیلی از غزه و لغو محاصره بود، در حالی که اسرائیل بر خلع سلاح حماس و ادامه حضور نظامی در مرزها تاکید داشت. همچنین گزارش‌های یورونیوز نشان داد که دونالد ترامپ هفته گذشته به حماس در یک «آخرین هشدار» تهدید کرد که اگر گروگان‌های باقی‌مانده آزاد نشوند، «غزه ویران‌تر خواهد شد». این موضع‌گیری پس از مذاکرات تأیید شده‌ای که کاخ سفید با نمایندگان حماس داشته، اعلام شده است. اما حماس از آزادی گروگان‌ها بدون تضمین‌های لازم امتناع ورزید و اسرائیل نیز مذاکرات را به‌عنوان فرصتی برای خرید زمان تلقی کرد. نتانیاهو در بیانیه خود تأکید کرده است: «مذاکرات تنها در سایه حملات ادامه خواهند یافت.»
کارشناسان سیاسی بر این عقیده‌اند که حماس با باور به اینکه تهدیدات ترامپ به حقیقت نخواهد پیوست، گروگان‌ها را آزاد نکرد. اما واکنش‌های آمریکا، ازسرگیری حملات و بر هم خوردن کامل مذاکرات بود. همچنین شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، در بیانیه‌ای اعلام کرد که «هیچ برنامه روشنی برای ازسرگیری مذاکرات وجود ندارد»، اما تلاش‌های میان دو طرف برای تحرک همچنان ادامه دارد.
کشته شدن پنج نفر از رهبران حماس در حملات هوایی
یکی از اصلی‌ترین تبعات حملات اخیر، جان باختن پنج تن از رهبران اصلی حماس در یک ساختمان مسکونی در غزه بود. به نقل از منابع خبری مرتبط با حماس، در این حملات، یاسر حرب (عضو دفتر سیاسی)، عصام الدعالیس (رئیس دولت حماس در غزه)، احمد عمر الحته (معاون وزیر دادگستری)، بهجت ابو سلطان (مدیرکل سرویس امنیت داخلی) و ناجی ابو سیف (سخنگوی جهاد اسلامی) به شهادت رسیدند. این عملیات که در صبح روز سه‌شنبه رخ داد، به ادعای ارتش اسرائیل بر اساس اطلاعات دقیق اجرا شده و هدف اصلی آن «نابودی رهبری حماس» بوده است؛ چرا که عصام الدعالیس از سال ۲۰۱۷ به عنوان یک شخصیت کلیدی در ساختار سیاسی حماس شناخته می‌شد.
در همینContext، مقامات بهداشتی غزه اعلام کردند که این حمله در یک منطقه مسکونی انجام شده و ده‌ها غیرنظامی نیز در اطراف ساختمان هدفان کشته یا مجروح شده‌اند. حماس این عملیات را «ترور هدفمند» نامید و اعلام کرد که جان گروگان‌های اسرائیلی در خطر قرار دارد. از سوی دیگر، اسرائیل این عملیات را بخشی از اهداف خود برای «انهدام کامل» حماس می‌داند.
دلایل حمایت ترامپ از حملات اسرائیل همزمان با حمله به یمن
حمایت دونالد ترامپ از حملات اسرائیل به غزه و همزمانی آن با عملیات نظامی علیه حوثی‌ها در یمن، نشانه‌ای از تغییرات بارز در سیاست خارجی ایالات متحده در منطقه خاورمیانه به شمار می‌رود. چرا که رسانه‌ها گزارش داده‌اند کاخ سفید در روز سه‌شنبه تأکید کرد که ترامپ «حمایت قاطع» خود را از نابودی گروه‌های تروریستی اعلام کرده است. این اظهارات پس از آن مطرح شد که اسرائیل حملات خود را از سر گرفت و ایالات متحده هم به هدف قرار دادن مواضع حوثی‌ها پرداخته است.
تحلیلگرانی معتقدند این حمایت، بخشی از استراتژی بزرگ‌تر ترامپ برای بازتعریف ساختار خاورمیانه به حساب می‌آید. به گفته تحلیل‌گر مؤسسه واشنگتن، «ترامپ با تقویت قدرت اسرائیل و تضعیف گروه‌های وابسته به ایران، به دنبال ایجاد توازن جدیدی در منطقه است.» ایالات متحده همچنین هفته گذشته تصریح کرده که فروش ۳ میلیارد دلار تسلیحات به اسرائیل را بدون نیاز به بررسی کنگره تأیید کرده؛ این اقدام نشان‌دهنده عزم واشنگتن در راستای حمایت نظامی از تل‌آویو است. این در حالی است که کشورهای آلمان و فرانسه، حملات به غزه را محکوم کرده‌اند و خواستار تأمین امنیت غیرنظامیان شده‌اند. اما به نظر می‌رسد استراتژی ترامپ، که از زمان ورود دوباره‌اش به کاخ سفید در ژانویه ۲۰۲۵ شدت یافته، بر اولویت دادن به همراهان مهمی چون اسرائیل و نادیده گرفتن انتقادات بین‌المللی متکی است.
بحران انسانی در غزه و طرح ترامپ و نتانیاهو برای آینده این منطقه
حملات اخیر، بار دیگر غزه را به مرز فاجعه انسانی نزدیک کرده است. در همین حال، سازمان ملل اعلام کرد که تقریباً دو سوم ساختمان‌های غزه در طی ۱۵ ماه جنگ آسیب دیده یا ویران شده‌اند و متوقف شدن ورود مواد غذایی و سوخت، تهدیدی برای زندگی بیش از ۲ میلیون نفر به وجود آورده است. مقامات بهداشتی غزه نیز اعلام کردند که بیمارستان‌ها پر از اجساد بوده و تجهیزات پزشکی به‌دلیل حملات کارآمد نیستند. یورونیوز نیز تأکید کرد که نگرانی‌های فلسطینی‌ها در خصوص تشدید بحران انسانی به خاطر قطع کمک‌ها در حال افزایش است.
در همین حین، ایده مبهم دونالد ترامپ نسبت به آینده غزه موضوعی جنجالی شده است. او پیشنهاد کرده که «تصرف و مالکیت» غزه صورت گیرد و جمعیت آن جابه‌جا شود؛ نظریه‌ای که با استقبال راست‌گرایان اسرائیلی نظیر بتسالل اسموتریچ، وزیر دارایی، که به دنبال «حذف ایده دولت فلسطینی» است، مواجه شده است. نتانیاهو این طرح را «قابل تأمل» توصیف کرده اما کشورهای عربی و سازمان همکاری اسلامی آن را رد کرده‌اند.
تحلیلگران بر این باورند که نقشه مشترک ترامپ و نتانیاهو می‌تواند شامل تضعیف حماس و اخراج جمعیت غزه باشد که…غزه و تلاش برای بازسازی آن در زیر سایه حاکمیت اسرائیل و متحدانش در شرایطی قرار دارد که با چالش‌های قانونی و مخالفت فلسطینی‌ها مواجه است. سازمان ملل تأکید کرده است که هرگونه جابه‌جایی اجباری می‌تواند قوانین بین‌المللی را نقض کند و عواقب انسانی اوضاع را تشدید نماید. حامیان این طرح، معتقدند که بازسازی غزه بدون حضور حماس می‌تواند به تثبیت ثبات منطقه‌ای کمک کند.
سرنوشت نامشخص غزه در شرایط جنگ و سیاست
تداوم حملات هوایی اسرائیل بر غزه، با حمایت واضح ایالات متحده، نه‌تنها دلیلی برای شعله‌ور شدن دوباره جنگ در این باریکه است، بلکه اثرات عمیقی بر منطقه خواهد داشت. نابودی رهبران حماس، فروپاشی مذاکرات و همزمانی حملات به یمن، نشان‌دهنده هماهنگی راهبردی میان واشنگتن و تل‌آویو است. در حالی که آتش و دود شعله می‌کشد، بحران انسانی در غزه به عمق بیشتری فرو می‌رود و برنامه‌های جنجالی ترامپ و نتانیاهو افق مبهمی را برای این نواحی رقم زده است. آیا این شیوه می‌تواند به نتیجه‌ای صلح‌آمیز منجر شود یا خاورمیانه را به بی‌نظمی بزرگ‌تری سوق خواهد داد؟ جهانیان در حال مشاهده این وضعیت هستند.
311213