مهسا مژدهی: ایلان ماسک، شخصیت مطرحی که قدرت و ثروت او همه چیز را تحت تأثیر قرار داده، در سال‌های اخیر به روشنی نشان داده که آرمان‌هایش تنها در حوزه فناوری محدود نمی‌شود و او به دنیای سیاست و قدرت نیز توجه خاصی داشته است. ارتباط او با دونالد ترامپ، چه پیش از انتخابات ۲۰۲۴ و چه پس از آن، یک تغییر ناگهانی در مسیر زندگی این کارآفرین غیرمعمول محسوب می‌شود. او به طرز عجیب‌وغریبی و بدون نیاز به ورود تدریجی به سیاست، به یک چهره کلیدی در دنیای سیاسی تبدیل شده است؛ هر جا ترامپ حضور داشته باشد، می‌توان او را نیز در کنار وی مشاهده کرد.
اتحادی غیرمنتظره
روایت همکاری میان ترامپ و ایلان ماسک از ماه‌های قبل از انتخابات نوامبر ۲۰۲۴ آغاز گردید. ماسک، که به عنوان یک لیبرال میانه‌رو شناخته می‌شد و از ایده‌های نظیر درآمد پایه برای همه آمریکایی‌ها حمایت می‌کرد، به طور ناگهانی در تابستان ۲۰۲۴ حمایت قوی خود را از ترامپ، نامزد جمهوری‌خواهان، ابراز کرد. این تغییر موضع او پس از یک تلاش ناکام برای ترور ترامپ در ژوئیه همان سال در پنسیلوانیا به وضوح مشهود شد، جایی که ماسک در پلتفرم ایکس نوشت: تنها ترامپ قادر به نجات دموکراسی آمریکا است. این اظهار نظر، واکنش‌های تندی از هر دو طرف سیاسی به همراه داشت و نقطه عطفی برای ورود پررنگ او به کارزار انتخاباتی به شمار می‌رود.
ماسک به حمایت کلامی قانع نشد بلکه با تزریق میلیون‌ها دلار به کمپین انتخاباتی ترامپ و گروه‌های مرتبط با آن، از جمله کمیته اقدام سیاسی آمریکا، نشان داد که پشت این حمایت قوی ایستاده است. همچنین او در گردهمایی‌های انتخاباتی با کلاهی سیاه که جمله “عظمت را دوباره به آمریکا برمی‌گردانیم” بر روی آن نقش بسته بود، در کنار ترامپ ایستاد و از آزادی بیان و نجات تمدن سخن گفت. این تصویر از او، که پیش از این فقط به عنوان کارآفرینی خلاق شناخته می‌شد، حالا به یک فعال سیاسی تبدیل شده بود.
دوستی و نزدیکی ترامپ و ماسک
اتحاد میان دونالد ترامپ و ایلان ماسک برای بسیاری شگفت‌انگیز به نظر می‌رسید. ماسک یک مهاجر از آفریقای جنوبی با دیدگاهی جهانی و ترامپ یک نماد ملی‌گرایی آمریکایی با شعارهای ضد مهاجرت بود که در ابتدا به‌نظر می‌رسید دو قطب متضاد هستند. اما با نگاهی عمیق‌تر درمی‌یابیم که آن‌ها در برخی اصول هم‌نظرند: هر دو از بوروکراسی متنفرند، هر دو به دنبال تغییر دادن نظم موجود هستند و قدرت رسانه و جنجال را به عنوان ابزاری برای پیشبرد مقاصد خود به کار می‌برند و هر دو به راست‌افراطی تمایل دارند.
ترامپ در ماسک یک حامی قوی یافت: ثروتمندترین مرد جهانی با نفوذی عالی در شبکه‌های اجتماعی و توانایی مالی برای حمایت از کارزار خود. ماسک با بهره‌گیری از پلتفرم ایکس، که بعد از خریدش در سال ۲۰۲۲ به ابزاری برای ترویج نظرات خود تبدیل شده بود، توانست پیام‌های کمپین ترامپ را گسترش دهد و مواضع او را تقویت کند و به ویژه جوانان و رای‌دهندگان مردد را به سمت جمهوری‌خواهان جلب کند. این همکاری، که بعضاً مصلحت‌گرا تلقی می‌شود، به سرعت نتایج مثبتی به بار آورد و در شب انتخابات، زمانی که نتایج ابتدایی پیروزی ترامپ را نشان داد، ماسک در اقامتگاه مارئه‌لاگو در فلوریدا کنارش ایستاده بود و این پیروزی را نشانه‌ای از خواست قاطع مردم برای تغییر تلقی کرد.
او فقط یک حامی سرمایه‌دار نیست
پس از پیروزی ترامپ، نقش ماسک در سیاست آمریکا وارد مرحله‌ای جدید شد. در نوامبر ۲۰۲۴، رئیس‌جمهور منتخب اعلام کرد که ماسک به همراه ویوک راماسوامی، یکی دیگر از چهره‌های جنجالی جمهوری‌خواه، مسئولیت یک نهاد جدید به نام وزارت کارآمدی دولت را بر عهده می‌گیرد. هدف این نهاد که به یک وزارتخانه رسمی تبدیل نمی‌شود بلکه نقشی مشورتی دارد، کاهش هزینه‌های دولت فدرال به میزان دو تریلیون دلار است. این انتصاب که با استقبال از جانب محافظه‌کاران و انتقادات دموکرات‌ها همراه شد، نشان داده است که ماسک دیگر صرفاً یک حامی مالی نیست، بلکه قصد دارد نقش فعالی در فرایند سیاست‌گذاری ایفا کند.
حضور ایلان ماسک در مراسم تحلیف ترامپ در ژانویه ۲۰۲۵ با حواشی زیادی همراه بود. زمانی که او دستش را به طور خاصی بالا برد که برخی آن را به «سلام نازی» مرتبط دانستند، واکنش‌های بسیاری در شبکه‌های اجتماعی مطرح شد. ماسک با طعنه به منتقدانش در ایکس پاسخ داده و بیان کرد که برچسب زدن به او با اصطلاح هیتلر دیگر مناسب نیست. این جنجال، هرچند که کوتاه‌مدت بود، اما نشان‌دهنده حساسیت و توجه بالای موجود بر روی فعالیت‌های او در عرصه سیاسی بود؛ جایی که هر اقدام او زیر ذره‌بین قرار دارد. به‌طور کلی می‌توان گفت که کمتر کسی در ایالات متحده، نزدیکی ماسک به ترامپ را مثبت می‌بیند. او دیگر آن شخصیت محبوبی نیست که قبلاً تمامی جهان را تحت‌الشعاع قرار می‌داد.
آیا ماسک در سیاست آمریکا و در کنار ترامپ، تا چه زمانی باقی خواهد ماند؟ برخی بر این عقیده‌اند که او به زودی از این نقش خسته شده و به دنیای فناوری بازخواهد گشت؛ جایی که خلاقیتش را به بهترین نحو به نمایش می‌گذارد. اما شواهد دیگری نشان می‌دهد که ماسک در نظر دارد تا نفوذ خود را در واشنگتن مستحکم کند و ممکن است به‌دنبال متحدان جدیدی در اروپا باشد. شرکت‌های او، به ویژه اسپیس‌ایکس که قراردادهای میلیونی با پنتاگون دارد و تسلا که از کاهش مقررات بهره‌مند می‌شود، از دولتی با رهبری ترامپ که وعده کاهش نظارت را ارائه داده، سود خواهند برد. این مصالح اقتصادی، دلیلی قوی برای ماندن او در کنار ترامپ در صحنه سیاسی آمریکا محسوب می‌شود.
چالش‌های پیش روی ماسک
البته مسیر ماسک بدون چالش نیست. منتقدان او را متهم می‌کنند که از ایکس به نفع ترامپ بهره‌برداری کرده و بی‌طرفی پلتفرم‌های اجتماعی را زیر سوال برده و احتمالاً قوانین انتخاباتی را نقض کرده است. اگرچه کمیسیون فدرال انتخابات به دلیل وجود اختلافات داخلی بعید است اقدامی جدی در این زمینه انجام دهد، اما این اتهامات می‌توانند به اعتبار عمومی او آسیب بزنند. همان‌طور که اشاره شد، ماسک دیگر آن ابرقهرمان سابق نیست.
اکنون ایلان ماسک، تنها یک نابغه تکنولوژی نیست، بلکه او به یک بازیگر سیاسی تبدیل شده که با ثروت، نفوذ و جاه‌طلبی‌اش، در صدد بازنویسی نقش خود در دنیا است و موانع را نمی‌بیند. نزدیک بودن او به ترامپ، از زمان آغاز انتخابات تا به امروز، نه تنها مسیر شغلی او را تغییر داده، بلکه تأثیری عمیق بر سیاست‌های آمریکا گذاشته است. آیا او به یک سیاستمدار تمام‌عیار تبدیل خواهد شد یا دوباره وارد دنیای فناوری خواهد گشت؟ باید برای پاسخ به این سوالات صبر کرد، اما آنچه به‌خوبی مشخص است، این است که برای آرزوهای ایلان ماسک هیچ سقفی وجود ندارد. از سوی دیگر، ماسک به عنوان یک غول فناوری، طبقه متوسط آمریکایی را نگران کرده است. آن‌ها او را دوست ندارند و حتی به اندازه‌ی مؤسسان فیسبوک هم به او علاقه‌مند نیستند.
مشکلات ماسک با وزرا
ماسک که هدفش کوچک کردن دولت و کاهش هزینه‌هاست، با برخی وزرای کابینه ترامپ به مشکلاتی دچار شده است. او به آن‌ها توصیه کرده تا تعدادی از کارکنان خود را حذف کنند؛ اما این توصیه در برخی وزارت‌خانه‌ها از جمله وزارت‌خارجه نادیده گرفته شده است. ایلان ماسک که با اره‌برقی به دست می‌خواهد با ساختارهای قدیمی مبارزه کند، طبق گزارشات رسانه‌ها، در یک نشست با مارکو روبیو وزیرخارجه به مشاجره پرداخته و در نهایت ترامپ به نظر می‌رسد بدون سرزنش ماسک، جانب روبیو را گرفته و اعلام کرده که ایلان فقط در این مورد مشاوره خواهد داد.
۳۱۲۳۱۱