رسول سلیمی: دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در هفته‌های اخیر با بیانات تند و تهدیدآمیز علیه ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، بار دیگر توجهات جهانی را به خود متمرکز کرده است. او در یک مصاحبه تلفنی با شبکه ان‌بی‌سی نیوز ابراز کرد که از سیاست‌های پوتین در مورد آتش‌بس در اوکراین «بسیار عصبانی» است و تهدید کرد در صورت عدم توافق مسکو ظرف یک ماه برای خاتمه جنگ، تعرفه‌هایی بین ۲۵ تا ۵۰ درصد بر خرید نفت روسیه اعمال خواهد کرد. این اظهارات در شرایطی مطرح شده که مذاکرات صلح بین اوکراین و روسیه شکننده است و منجر به واکنش‌هایی متنوع از سوی کارشناسان و ناظران سیاسی شده است. اما تغییر موضع ترامپ نسبت به پوتین چه معنایی را در پی دارد؟
تغییر غیرمنتظره لحن: از دوستی به انتقاد
آخرین بیانات ترامپ درباره پوتین، که او را به «خونریزی در اوکراین» متهم کرده و از وضع تعرفه‌های شدید صحبت به میان آورده، به وضوح نشان‌دهنده تغییر مسیر اوست. ناظران سیاسی بر این باورند که رئیس‌جمهور آمریکا، که در ابتدای دوره دوم ریاست‌جمهوری‌اش با لحنی ملایم‌تر نسبت به مسکو برخورد می‌کرد، حال به یک رویکرد تهاجمی روی آورده است. برخی تحلیلگران بر این باورند که این تغییر می‌تواند پاسخی به فشارهای فزاینده اتحادیه اروپا باشد که نسبت به رویکرد نرم اولیه او ناامید شده‌اند. آن‌ها تصریح می‌کنند که این تهدیدات شاید تلاشی باشد برای برقراری تصویری قاطع در عرصه سیاست خارجی، به ویژه پس از انتقادهایی که وی را به مماشات با روسیه متهم می‌کردند.
به گفته ناظران سیاسی، ترامپ در هفته‌های اخیر سعی کرده با میانجی‌گری بین مسکو و کی‌یف، وعده انتخاباتی‌اش برای خاتمه فوری جنگ را به واقعیت تبدیل کند، اما اکنون که با مقاومت پوتین مواجه شده، به نظر می‌رسد خشم او کاملاً واقعی باشد. برخی از تحلیلگران این تغییر موضع را صرفاً یک تاکتیک می‌دانند و معتقدند او با این اظهارات به دنبال ایجاد فشار بر روسیه است، بی‌آنکه الزماً نیت اجرای تعرفه‌ها را داشته باشد. این گروه از ناظران می‌گویند که لحن تند او ممکن است قسمتی از یک استراتژی وسیع‌تر برای مجبور کردن پوتین به بازگشت به میز مذاکره باشد.
تهدید به تعرفه‌ها: یک ابزار اقتصادی یا تهدید سیاسی؟
تهدید به وضع تعرفه‌های ۲۵ تا ۵۰ درصد بر خریداران نفت روسیه، که ترامپ از آن به عنوان «تعرفه‌های ثانویه» یاد کرده، یکی از بارزترین نقاط مباحثات اوست. کارشناسان اقتصادی بر این باورند که اگر این اقدام اجرایی شود، می‌تواند تاثیرات عمیقی بر بازار جهانی انرژی بگذارد. روسیه به عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت جهان، تحت فشار قرار خواهد گرفت و این تعرفه‌ها نه تنها به اقتصاد مسکو آسیب می‌زند بلکه می‌تواند قیمت انرژی را در اروپا و آسیا افزایش دهد. بنابراین، این سیاست ممکن است به متحدان آمریکا، به ویژه کشورهای اروپایی وابسته به نفت روسیه آسیب برساند و تنش‌های تجاری تازه‌ای به همراه داشته باشد.
برخی ناظران سیاسی این تهدید را بیشتر به عنوان یک کارزار نمایشی می‌دانند تا یک سیاست عملی. چراکه ترامپ سابقه استفاده از تهدیدات اقتصادی در مذاکرات را دارد، مشابه کارهایی که در خصوص چین و ونزوئلا انجام داد. اما اجرایی کردن این تعرفه‌ها نیازمند هماهنگی‌های بین‌المللی است که با توجه به رویکرد یک‌جانبه ترامپ، به نظر غیرعملی می‌آید. این دسته از کارشناسان بر این باورند که هدف او از این تهدید بیشتر ترساندن پوتین و اعلام جدیتش به مخاطبان داخلی و بین‌المللی است تا به واقع قصد اجرای آن را داشته باشد.
در مقابل، گروهی دیگر از تحلیلگران این تهدید را جدی تلقی می‌کنند و آن را بخشی از استراتژی جامعی از طرف ترامپ برای اعمال قدرت بر علیه روسیه می‌دانند.
صنعت اقتصادی ایالات متحده آمریکا به وضوح متوجه وضعیت اقتصادی روسیه است. آن‌ها بر این باورند که ترامپ از وابستگی اقتصاد این کشور به صادرات نفت آگاه است و وضع تعرفه‌های ثانویه قادر به ترغیب خریداران کلیدی مانند چین و هند به reconsider مواضع‌شان خواهد بود. با این وجود، کارشناسان به طور جدی نسبت به عواقب این اقدام هشدار می‌دهند و می‌گویند که ممکن است منجر به انتقامجویی از سوی روسیه گردد، همان‌طور که می‌تواند صادرات گاز به اروپا را محدود کند و بحران انرژی را تشدید کند.
تأثیر بر اوکراین: امید یا سرخوردگی؟
اظهارات شدید ترامپ علیه پوتین و تهدید به اقدام علیه روسیه، واکنش‌ها و نگرانی‌های متفاوتی در میان ناظران در خصوص تأثیر آن بر اوکراین ایجاد کرده است. کارشناسان حوزه اروپا بر این باورند که این موضع‌گیری می‌تواند سبب ایجاد اطمینان خاطر برای کی‌یف شود و نشان دهد که آمریکا هنوز در کنار اوکراین قرار دارد. چرا که پس از فشارهای مداوم بر زلنسکی برای پذیرش آتش‌بس، اظهارات اخیر ترامپ به وضوح بیان می‌کند که او مسکو را مسئول می‌داند، نه کی‌یف. این امر می‌تواند روحیه مردم اوکراین را تقویت کرده و تهدید تعرفه‌ها ممکن است پوتین را وادار به تغییر رویکرد کند، که در نهایت به نفع اوکراین خواهد بود.
در عین حال، گروهی دیگر از ناظران نگران این موضوع هستند که این تهدیدها به نتیجه‌ای عملی نرسد و موجب شود اوکراین در وضعیت وخیم‌تری قرار گیرد. این گروه از کارشناسان بر این باورند که ترامپ پیشتر با کاهش کمک‌های نظامی و اطلاعاتی، کی‌یف را تحت فشار گذاشت تا به آتش‌بس تن دهد. اگر این تهدیدها به صرف یک جمله باقی بماند و اجرایی نشود، اوکراین نه‌تنها از حمایت‌های آمریکا بی‌بهره می‌ماند، بلکه در مذاکرات نیز ضعیف‌تر خواهد شد. این کارشناسان تأکید دارند که اوکراین به اقدامات واقعی و قابل لمس نیاز دارد، نه تنها قول‌های بزرگ که ممکن است تحقق نیابند.
برخی تحلیلگران نیز به تناقض‌ها در رویکرد ترامپ اشاره کرده‌اند. به‌طوری که یک ماه پیش او در گفتگو با زلنسکی در کاخ سفید از او انتقاد کرد و هم‌اکنون به پوتین حمله می‌کند. این سردرگمی می‌تواند سبب کاهش اعتماد کی‌یف به واشنگتن شود. این ناظران به وضوح بیان می‌کنند که اوکراین در میان نوسانات سیاست خارجی آمریکا، قربانی شده است.
پیامدهای جهانی: تنش یا فرصت برای صلح؟
اظهارات ترامپ نه‌تنها بر روابط دو کشور آمریکا و روسیه تأثیرگذار بوده، بلکه معادلات جهانی را نیز دستخوش تغییر کرده است. کارشناسان معتقدند که این تهدیدها ممکن است تنش‌های بین‌المللی را تشدید کنند. در این راستا، اگر تعرفه‌ها علیه نفت روسیه اجرایی شوند، چین و هند که بزرگ‌ترین خریداران این نفت هستند، ممکن است با آمریکا به تعارض بپردازند. این امر می‌تواند اتحادهای جهانی را به چالش بکشد. تبعات چنین سیاست‌هایی ممکن است به تجدیدنظر در روابط بین‌المللی و انزوای بیشتر آمریکا بینجامد، به‌خصوص اگر اروپا در این زمینه همراهی نکند.
به‌عکس، برخی ناظران این تهدیدها را فرصتی برای اعمال فشار بر پوتین و پیشبرد صلح می‌دانند و معتقدند که ترامپ با این اظهارات نشان داده که آماده است از ابزارهای اقتصادی علیه روسیه استفاده کند، در حالی که دولت بایدن از این روش اجتناب کرده بود. این می‌تواند باعث بازنگری در مواضع مسکو شود. این دسته از کارشناسان این باور را دارند که اگر پوتین احساس کند هزینه‌های ادامه جنگ از منافعش بیشتر است، ممکن است به مذاکرات جدی‌تری تن دهد.
با این حال، پوتین در گذشته نشان داده که تحت تأثیر تهدیدهای اقتصادی قرار نمی‌گیرد. او می‌تواند از این فرصت استفاده کند تا اتحاد خود را با چین تحکیم بخشد و نه اینکه عقب‌نشینی کند، بلکه ممکن است شدت حملاتش را افزایش دهد که این موضوع ممکن است به جای صلح، منجر به طولانی‌تر شدن جنگ شود.
قماری پرریسک در سیاست خارجی
اظهارات تند دونالد ترامپ درباره ولادیمیر پوتین و تهدید به وضع تعرفه‌های ثانویه بر نفت روسیه، نقطه عطفی در تلاش‌های او به منظور پایان دادن به جنگ اوکراین است. این موضع‌گیری که خشم او را به خاطر مقاومت پوتین برای رسیدن به آتش‌بس نمایان می‌سازد، نشان‌دهنده تحولاتی عمیق در سیاست خارجی آمریکاست.
ناامیدی رئیس‌جمهور ایالات متحده از تحقق وعده انتخاباتی‌اش برای حل سریع بحران اوکراین به وضوح محسوس است. او که در ماه‌های اخیر سعی در برقراری میانجی‌گری میان کی‌یف و مسکو داشت و بر اوکراین فشاری برای پذیرش آتش‌بس موقت اعمال کرده بود، حالا با چالشی جدی از سوی پوتین مواجه شده و به تهدیدات اقتصادی روی آورده است.
بررسی‌ها نشان می‌دهد که این رویکرد، به نوعی دو لبه‌ای می‌باشد. از یک سو، تهدید به اعمال تعرفه‌ها ممکن است فشار بر پوتین را افزایش دهد و او را به میز مذاکره برگرداند، به ویژه در شرایطی که اقتصاد شکننده روسیه تحت تأثیر قرار گیرد. زیرا نفت جزء اصلی اقتصاد روسیه محسوب می‌شود و هر گونه اختلال در صادرات آن می‌تواند مسکو را به فکر تجدیدنظر در مواضعش وادارد. در سوی دیگر، این تهدید ممکن است به‌عنوان یک بلوف خالی تلقی شود که نه تنها توانایی پوتین را تضعیف نمی‌کند، بلکه اتحاد میان متحدان آمریکا را نیز به چالش می‌کشد.
برای اوکراین، این اظهارات هم نویدبخش و هم نگران‌کننده است. کی‌یف ممکن است از اینکه در نهایت مسکو تحت فشار انتقادات تند واشنگتن قرار گرفته، خوشحال شود، اما عدم اطمینان نسبت به اجرایی شدن این تهدیدها می‌تواند موقعیت او را ناامن کند. در چنین شرایطی، اوکراین نمی‌تواند به وعده‌های پراهمیت و بلندپروزنه تکیه کند و به حمایت واقعی نیاز دارد. در سطح جهانی نیز، این تنش‌ها ممکن است به جای منجر به صلح، درگیری‌ها را تشدید کنند، به‌ویژه اگر پوتین به‌جای عقب‌نشینی، به اتحاد با شرکای غیرغربی خود تمایل بیشتری نشان دهد.
با چنین اوضاعی، ترامپ با این قبیل اظهارات، یک ریسک بزرگ در سیاست خارجی را آغاز کرده است. وی که در زمان کارزار انتخاباتی‌اش وعده داده بود که جنگ را در «۲۴ ساعت» پایان خواهد داد، اکنون پس از گذشت دو ماه، با واقعیتی پیچیده رو‌به‌روست. کارشناسان تصریح دارند: «این جنگ به این سادگی‌ها قابل حل نیست و پوتین فردی نیست که به راحتی تسلیم شود.» اگر ترامپ بتواند تهدیدهایش را به نتیجه برساند و پوتین را به پذیرش آتش‌بس وادار کند، این موضوع می‌تواند به عنوان یک موفقیت بزرگ برای او جا بیفتد. اما اگر این تهدیدها به نتیجه نرسد، نه تنها به اعتبار وعده‌هایش لطمه وارد می‌شود، بلکه ممکن است اوکراین و هم‌پیمانانش را در موقعیت آسیب‌پذیرتری قرار دهد. سرنوشت این بحران منوط به تصمیم‌گیری‌های آینده در هفته‌های آتی است، ولی واضح است که خشم ترامپ ممکن است بر تغییر پارامترهای دیگری در خاورمیانه تأثیر بگذارد. از جمله مشکلات مربوط به ایران!
۲۱۳