بر اساس گزارش خبرگزاری صحت خبر و به نقل از روابط عمومی خانه سینما، نشست نقد و تحلیل فیلم «سامی» در خانه سینما برگزار گردید. در آغاز این جلسه، سپیده حیدرآبادی، مدیر روابط عمومی این مرکز، با اشاره به غیبت کیانوش عیاری به دلیل مشکلات جسمی، از ارسال پیام ویدیویی وی خبر داد.
عیاری در این ویدیو درباره فیلم اظهار داشت: «این فیلم بسیار ممتاز است. هنر همیشه در هر زمان و شرایطی جریان دارد. کارگردان این اثر بدون به نمایش گذاشتن خود در زمینههای کارگردانی، نگارش فیلمنامه و فیلمبرداری، این اثر را به تصویر کشیده است. «سامی» به سینمای مورد علاقه من تعلق دارد. اینگونه آثار بدون خودنمایی، تماشاگر را جذب میکنند. در سه روز اخیر، من دو بار این فیلم را تماشا کردهام و در بار دوم احساس رضایت بیشتری داشتم. فیلمی که در هفتاد و پنج دقیقه ساخته شده، به نظر میرسد فقط ۵۰ دقیقه باشد؛ این نشاندهنده ساختاری سنجیده و معقول است.»
وی در ادامه ویژگیهای این فیلم را مورد بررسی قرار داد و گفت: «در «سامی» هیچ پلان اضافی مشاهده نمیشود. یکی از نقاط قوت این فیلم، استفاده از زبان بومی است. با وجود اینکه بازیگر اصلی چهرهای ناشناخته دارد، به شکلی ماهرانه و به عنوان یک بازیگر باتجربه نقش خود را ایفا کرده است. این امر در شیوه بازی سایر هنرپیشهها نیز دیده میشود. بازیگر نقش ابوزائد نیز به طرز قابل توجهی بازی کرده و من مایل به همکاری با او هستم.»
در ادامه، پرویز جاهد، نویسنده، منتقد و پژوهشگر سینما، درباره این فیلم گفت: «سالهاست که با حبیب باوی ساجد آشنا هستم و از دغدغههای او در زمینه سینما آگاه هستم و در فیلمهایش نشانههایی از نئورئالیسم ایتالیایی را مشاهده کردهام.»
وی افزود: «سادگی در فیلم، یکی از ویژگیهای نئورئالیسم است؛ سبکی که پس از جنگ جهانی دوم در سینمای ایتالیا در روایت داستان، شخصیتپردازی، فضاها و میزانسنها نمایان است. چزاره زاواتینی، فیلمساز و نظریهپرداز جنبش نئورئالیسم، بر این باور بود که این جنبش در واقع کوشش برای نشان دادن زندگی کارگری خسته است که صبح به کار رفته و عصر به خانه برمیگردد و اگر فیلم بتواند این موضوع را به طرز ساده بیان کند، موفق خواهد بود. ساجد در این اثر به موضوعی پرداخته که برای من تازه بود؛ مینهایی که از جنگ باقی مانده و سرزمینی که بعد از سی سال هنوز افرادی در آن بلاتکلیف هستند، موضوعی جذاب است. در این شرایط، شخصیتها فقط در انتظار هستند و این انتظار، تم اصلی فیلم را تشکیل میدهد. احساس کسالت، تنهایی و خستگی در زندگی این افراد به خوبی به تصویر کشیده شده است.»
این منتقد با سابقه همچنین با اشاره به تجربه شخصیاش از زندگی در جنوب کشور گفت: «در زمان جنگ، من در آبادان خدمت میکردم. بعد از شکسته شدن محاصره آبادان، در شب حمله، مطلع بودیم که عراقیها نواحی جلوی خاکریز خود را مینگذاری کرده بودند. وقتی حمله آغاز شد، با مسیری پر از مین روبهرو شدیم و تعدادی از دوستانم به شهادت رسیدند. یادآوری این وقایع برای من بسیار دردناک است.»
جاهد تأکید کرد: «فیلم «سامی» به خوبی نشان میدهد که عواقب جنگ پس از ۳۰ سال هنوز بر روح افراد باقی میماند و حتی ممکن است کودکان به دلیل این مسائل ناقص و معلول به دنیا بیایند. من از حبیب باوی ساجد سپاسگزارم که این فاجعه را به تصویر کشیده است.»
سپس، مهدی نادری، فیلمساز، گفت: «احساس دین ادا نشدهای نسبت به حبیب باوی ساجد دارم و به همین دلیل به این نمایش آمدهام. این فیلم چندین بار قابل تماشا است. جنوب ایران از نظر اقتصادی و فرهنگی، مروارید خاورمیانه است. مردم این منطقه با وجود چالشهایی که دارند، با آغوشی باز از مهمانان استقبال میکنند و درهای خانههای آنها همیشه به روی مهمانان باز است. در حین تماشا، بغضی در گلویم داشتم. من با مناطق جنوبی آشنایی زیادی دارم و مسائل تاریخی زمانه کنونی به رودخانهها، آیینها و زبان ملتهای کهن ربط دارد. فیلمهای بسیاری درباره جنگ ساخته شده است، اما به نظر من «سامی» از آنها متمایز است. این فیلم به واقعیتهایی اشاره میکند که از آنها بیخبر بودیم. سالی که در جشنواره اجتماعی آبادان با حبیب باوی ساجد آشنا شدم، به یک منطقه جنگی در خرمشهر رفتم و با ویرانههایی مواجه شدم.»
او همچنین گفت: «به عقیده من، «سامی» تجسمی از یک فعالیت ادبی نیز به شمار میرود. زبان زیبا و شکیل عربی در این اثر، زیباییهای خاصی دارد…
“`html
این موضوع نمایانگر آن است که فیلمساز با ظرافت خاصی جملات را در کنار یکدیگر طراحی کرده و در ادامه، تصویری متمایز از آن را ارائه نموده است.
نادری با اشاره به جنبه شعرگونه فیلم اظهار داشت: «فیلمساز که خود از منطقهای جنوبی است، با مواجهه با چالشهای فراوان به بیانی شاعرانه دست یافته و با ذهنیتی سنجیده، اثری خلق کرده که در آن حتی یک فریم اضافی دیده نمیشود. فیلم «سامی» شامل نشانههایی است که به ویژهای معنادار نمایان شدهاند.»
سپس حبیب باوی ساجد در مورد انتخاب زبان عربی در این فیلم توضیحاتی ارائه کرد: «به سبب بستر جغرافیایی داستان، انتخاب این زبان کاملاً منطقی بود. برای قابل قبول بودن اثر، لازم است زبان مختص هر منطقه و جغرافیای فیلمساز مورد توجه قرار گیرد. در قسمت جنوبی کشور، آثار سینمایی متعددی با محوریت شخصیتهای عرب ساخته شده که درواقع به زبان فارسی با لهجه صحبت میکنند و این امر با واقعیت رئالیستی همخوانی ندارد.»
باوی ساجد درباره کتاب «سینمای بیچیز» گفت: «زمانی که مشغول فرآیند ساخت فیلم «سامی» بودم با موانع زیادی مواجه شدم که در کتاب به آنها پرداختهام. باوجود چالشهای کار و فعالیت به شکل دوشیفته، هر روز متعهد شدم که گزارشی از مراحل فیلمبرداری را به رشته تحریر درآورم. در نتیجه، مجموعهای از نوشتهها آماده شد که به نظر میرسد میتواند در مسیر کمک به فیلمسازان جوانی که با درهای بسته روبرو هستند، موثر باشد.»
کارگردان «سامی» با اشاره به اهمیت بیان دغدغههای فردی توسط فیلمسازان جوان، بیان داشت: «اینگونه به نظر میرسد که جوانان نباید در جستوجوی کسب موفقیتهای زودهنگام و همکاری با چهرههای سرشناس سینما باشند. من سعی کردم با نوشتن کتاب «سینمای بیچیز» این نکته را مورد تأکید قرار دهم. آقای تهامینژاد نیز در نقد خود بر این اثر، به خوبی به تحلیل سینمای بیچیز پرداختهاند. اگر کسی خواهان ساخت فیلم است، باید تمامی تمرکزش را روی تولید اثر بگذارد و از توجه به همکاری با ستارهها غافل نشود. ایده این فیلم برای نخستین بار در سال ۱۳۹۳ به ذهنم خطور کرد. در ابتدا قصد داشتم «سامی» به شکل یک فیلم مستند بلند باشد اما وقتی به عمق ایده پی بردم، فهمیدم که باید آن را به صورت فیلم داستانی بسازم.»
باوی ساجد افزود: «متأسفانه، در سالهای اخیر، متغیرهای ارزشمند سینمای مستند به خاطر درامپردازی قربانی شده است و به همین دلیل بسیاری از آثار مستند دیگر قابل قبول نیستند. از این رو، بعد از گذشت چهار سال در سال ۱۳۹۷ تصمیم به کارگردانی این فیلم به شکل داستانی گرفتم.»
او همچنین به ویژگیهای فرهنگی جنوب کشور اشاره کرد و گفت: «جنوب ایران به نوعی پیوند غیرقابل انکاری با فرهنگی پیچیده دارد و نمیتوان آن را تنها در یک اثر سینمایی به تصویر کشید. در فیلم «سامی» کوشیدم به جزئیات این فرهنگ پرداخته و در خصوص شیوه نامگذاریها بیشتر دقت نمایم. آثار معتبری همچون «ناخدا خورشید»، «آنسوی آتش» و «دونده» که در جنوب کشور ساخته شدهاند، برای من اهمیت ویژهای دارند و به همین دلیل بارها آنها را مشاهده کردهام.»
باوی ساجد بر اهمیت مشاوره کیانوش عیاری در تولید این اثر تأکید کرده و گفت: «آقای عیاری از مرحله ابتدایی تولید، مشاورههای بسیاری به من ارائه کردند و حتی باعث تغییر نام فیلم شدند و بابت آن از ایشان سپاسگزارم.»
۵۹۲۴۴
“`