نتیجه مذاکرات هستهای پیش روی عمان چه خواهد بود؟
آیا افق روشنی برای دیپلماسی در زمینه مناقشه هستهای ایران وجود دارد؟
طبق گزارش صحت خبر، ری تکیه، کارشناس برجسته در اندیشکده شورای روابط خارجی آمریکا به این دو سؤال پرداخته است:
مذاکرات غیرمستقیم میان ایالات متحده و ایران در عمان (حداقل تا این لحظه) به هدف خود برای تقویت دیپلماسی نزدیک شده‌اند.
پس از خروج دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، در سال ۲۰۱۸ از توافق هستهای که سه سال پیش از آن به امضاء رسیده بود (توافقی که به اختصار در ایران برجام نامیده می‌شود)، روابط این دو کشور به شدت تیره شد. نشست اخیر، نخستین دیدار مقام‌های دو کشور از زمان خروج آمریکا از برجام در هفت سال اخیر بود.
با اتمام این مذاکرات، مسئولان دو کشور با اعلام توافق بر سر مثبت بودن گفتگوها، از برنامه‌ریزی برای دور بعدی آن در ۱۹ آوریل خبر دادند. بر اساس گفته‌ها، این دور از مذاکرات نیز در عمان با وساطت وزیر خارجه این کشور و به شکل غیرمستقیم میان هیأت‌های آمریکایی و ایرانی برگزار خواهد شد.
آیا شواهدی از توافق یا سختگیری بیشتر در دو طرف به چشم می‌خورد؟
ایران به‌طور مستمر بر این موضوع تأکید دارد که محور مذاکرات باید بر مسائل هستهای و کاهش تحریم‌ها متمرکز باشد. مقامات ایرانی بارها تأکید کرده‌اند که برنامه هسته‌ای‌شان کاملاً صلح‌آمیز است و این مذاکرات را فرصتی برای ارائه اطمینان دربارهٔ غیرنظامی بودن برنامه خود در قبال کاهش تحریم‌ها می‌دانند.
در این میان، به نظر می‌رسد که طرف آمریکایی انعطاف‌پذیری بیشتری در مواضع خود نشان می‌دهد. استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، پیش از سفر به عمان، خاطرنشان کرد: «به نظر من، نقطه شروع بحث ما در مذاکرات با مرتفع کردن برنامه هستهای آغاز می‌شود. این موضع کنونی ماست، اما این به معنای آن نیست که نتوانیم حاشیه‌سازی کنیم و راه‌های دیگری برای توافق بیابیم.» ترامپ همچنین عنوان کرده است که فقط تضمین می‌خواهد که ایران سلاح هستهای تولید نکند. به همین دلیل، مسائلی از قبیل حمایت ایران از نیروهای منطقه‌ای و برنامه موشکی‌اش ممکن است به خارج از جدول مذاکرات منتقل شود.
آیا تهدیدات نظامی آمریکا علیه برنامه هستهای ایران می‌تواند تهران را به مذاکره تشویق کند؟
ایالات متحده و رژیم صهیونیستی بر این عقیده‌اند که ایران به دلیل جنگ‌های مداوم در خاورمیانه و ضربات اخیر به حزب‌الله و حماس، تضعیف شده است. در اکتبر ۲۰۲۴، اسرائیل یکی از بزرگترین حملات مستقیم خود به ایران را انجام داد و بر اهدافی نظیر دفاع هوایی و تأسیسات تولید موشک ایران تمرکز کرد.
همچنین، ایران با بحران‌های اقتصادی جدی درگیر است که بخشی از آن ناشی از تحریم‌هاست. ترامپ در حالی که از تمایل خود برای مذاکره سخن می‌گوید، از تحریم‌های بیشتر به‌عنوان بخشی از استراتژی فشار حداکثری یاد کرده و حتی چند روز قبل از آغاز مذاکرات، تحریم‌های جدیدی را علیه نهادهایی که به باور ایالات متحده از برنامه هستهای ایران پشتیبانی می‌کنند، اعمال کرده است.
اما با این اوصاف، به نظر نمی‌رسد که این عوامل تأثیر عمده‌ای بر موضع مذاکراتی تهران گذاشته باشند. تا به امروز، ایران همان چیزی را به دولت ترامپ ارائه داده است که به تیم جو بایدن نیز داده بود: مذاکرات غیرمستقیم متمرکز بر مسأله هستهای و کاهش تحریم‌ها.
آیا گروه ۱+۵ می‌تواند دوباره نقش‌آفرینی مؤثری در حفظ توافق هستهای داشته باشد؟
کشورهای عضو گروه ۱+۵ که شامل چین، فرانسه، روسیه، انگلیس، ایالات متحده و آلمان می‌باشند، در گذشته در فرآیند مذاکرات هستهای شامل بودند اما در حال حاضر، هیچ اطلاعاتی درباره حضور احتمالی کشورهای اروپایی یا زمان‌بندی این مذاکرات اعلام نشده است. کرملین اعلام کرده که برای کمک به تسهیل تصمیم‌هایی که اتخاذ شده است، آمادگی دارد. همچنین مقام‌های چین، ایران و روسیه به صورت جداگانه یک هفته پیش از اولین دیدار نمایندگان ایالات متحده و ایران با یکدیگر ملاقات کردند. کشورهای فرانسه، آلمان و انگلیس نیز مذاکرات بین واشنگتن و تهران را با دقت زیر نظر دارند و وزیر امور خارجه فرانسه اظهار داشته که بر این نکته تأکید دارند تا نتیجه این مذاکرات با منافع امنیتی آنان همخوانی داشته باشد. از آنچه که در حال حاضر روشن است، مذاکرات به‌صورت دوجانبه آغاز شده و احتمالاً در همین رویکرد نیز ادامه خواهد داشت. با این وجود، شایان ذکر است که توافق هستهای ایران در سال ۲۰۱۵ نیز عمدتاً نتیجه مذاکرات بین ایالات متحده و ایران بود که بعداً توسط گروه ۱+۵ تأیید گردید.
ترجمه: بهاره محبی