با توجه به گزارش صحت خبر و به نقل از نورنیوز، در شرایطی که خاورمیانه دچار دگرگونی‌های جدیدی در معادلات امنیتی و راهبردی‌اش است، دور جدید مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا امروز شنبه در رم و در محل سفارت عمان با میزبانی رسمی این کشور آغاز می‌شود.
مذاکرات در رم؛ فراتر از دیپلماسی کلاسیک
ورود عباس عراقچی و تیم همراه به رم، نه تنها ادامه راه دیپلماسی را نشان می‌دهد، بلکه در یک راستای وسیع‌تر، به عنوان بخشی از استراتژی موازنه‌گر ایران میان شرق و غرب محسوب می‌شود. پیش از این گفتگوها، وال‌استریت ژورنال گزارشاتی ارائه داده است که در آن موضوع اصلی گفتگوها، تدوین یک جدول زمانی و ترسیم چارچوب اولیه برای توافق ممکن مطرح شده است؛ گزارشی که با تأیید ضمنی از جانب منابع هر دو طرف مواجه گردید.
خط قرمز ایران؛ درخواست تضمین برای جلوگیری از خروج مجدد ترامپ؟
اما در میانه این مذاکرات، موضوعی که در سکوت رسانه‌ای مورد توجه تحلیل‌گران قرار گرفته است، شایعات تأیید نشده درباره ایجاد سه خط قرمز حیاتی در مواضع ایران است. خبرگزاری رویترز در گزارشی به نقل از یک مقام ایرانی گزارش داده که تهران خواستار تضمین‌هایی شده که مانع از خروج دوباره از توافق شود. این ادعا هنوز توسط هیچ مقام رسمی ایرانی تأیید یا رد نشده، اما در صورت صحت آن نیز، دستیابی به چنین تضمینی در تعامل با فردی مانند ترامپ به شدت دشوار است.
چرا که اگر منظور از این تضمین‌ها، ضمانت‌های حقوقی باشد، تجربه برجام نشان داده که حتی اتکا به بالاترین سطوح حقوق بین‌الملل مانند قطعنامه شورای امنیت نمی‌تواند جلوی یک تصمیم یک‌جانبه ترامپ برای خروج از توافق را بگیرد. او نه تنها به تعهدات خود پایبند نماند، بلکه هیچ ملاحظه‌ای برای نهادهای بین‌المللی قائل نشد. ضمانت‌های سیاسی هم بیشتر به شکل وعده و قول باقی می‌مانند تا عامل اجرایی.
انگیزه‌های شخصی؛ هدف پنهانی ترامپ برای توافق
در واقع، آنچه می‌تواند به عنوان یک تضمین در یک توافق منظور شود، استمرار منافع متقابل و تعادل در هزینه و فایده برای هر دو طرف است. در وضعیت کنونی، مواردی که ترامپ را به سمت توافق ممکن سوق می‌دهد، بیشتر بر مبنای انگیزه‌های شخصی و روانی او برای ثبت یک دستاورد بین‌المللی به نام خود است، به‌ویژه در شرایطی که بحران‌هایی مانند جنگ غزه، تنگناهای آمریکایی، منازعه اوکراین و پیچیدگی‌های جنگ تعرفه‌ها، دست او را برای ورود به پرونده‌های بین‌المللی کمتر کرده است.
حتی اگر توافقی حاصل شود، اگر کاهش تحریم‌ها تأثیر قابل توجهی بر اقتصاد آمریکا نداشته باشد، ممکن است ترامپ در آینده با مشاهده بهره‌برداری کشورهای دیگر، فرایند اجرای توافق را با موانع و فشارهای اضافی بر شرکت‌ها و شرکای اقتصادی ایران مختل کند. در این صورت ممکن است بازی بدون خروج رسمی از توافق به طور غیرمستقیم مختل شود.
هوشیاری و تجربه؛ چشمان باز در مذاکرات
در این بین، سخنان صبح امروز سخنگوی وزارت خارجه ایران، اسماعیل بقائی، نشان‌دهنده یک نگرش واقع‌گرایانه به وضعیت فعلی مذاکرات است. او با تأکید بر اینکه «مسیر پیش‌رو هموار نیست»، بر ضرورت گفت‌وگو به عنوان «روشی متمدنانه» برای حل بحران‌ها تأکید کرد. اشاره بقائی به «چشمان باز و کوله‌باری از تجربه» در برابر مذاکرات، به نوعی اشاره به هوشیاری تهران در برابر سابقه بدعهدی آمریکا و پیچیدگی‌های موجود در صحنه جهانی است.
دیپلماسی به عنوان تهدید؛ رویکرد ترامپ نسبت به ایران
در سوی دیگر این مناقشه، رفتارهای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا نیز نیاز به بررسی دارد. او در حالی که به مذاکرات با ایران اشاره دارد، تأکید کرده که «عجله‌ای برای حمله ندارد»؛ موضعی که در ادامه گزارش نیویورک‌تایمز درباره نقش ترامپ در جلوگیری از حمله نزدیک اسرائیل به تأسیسات ایران، ابعاد جدیدی پیدا می‌کند. برخی تحلیل‌گران این رویکرد را نه به معنای حذف تهدید نظامی بلکه تلاشی برای بازسازی سیاست فشار حداکثری در قالب «دیپلماسی‌نما» معرفی می‌کنند. واشنگتن تلاش می‌کند با حفظ ابزار تهدید، ایران را به سمت توافقی جدید هدایت کند، اما با شرایطی که مورد نظر غرب می‌باشد.
دیپلماسی شرق‌گرا؛ برتری ایران
در کنار تحولات در رم، فعالیت دیپلماتیک ایران در محور شرق نیز همچنان فعال و تأثیرگذار است. عباس عراقچی پس از مذاکرات گسترده و «مثبت» با رئیس‌جمهور روسیه در مسکو، اعلام کرد که به زودی به پکن خواهد رفت تا…
گفت‌وگوهایی با مسئولین چینی ترتیب داده شود.
این فعالیت، صرفاً یک سفر نیست؛ بلکه در یک چارچوب راهبردی، نشان‌دهنده اقدام ایران برای حفظ توازن در منطقه و ارسال پیامی از جانب تهران است که این کشور آماده نیست تنها در زمین غربی‌ها بازی کند.
در مجموع، آنچه در حال حاضر در رم در حال جریان است، بخشی از نبرد روایتی و استراتژیک میان تهران و واشنگتن می‌باشد. مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا، دیگر به صرف یک مکان برای چانه‌زنی در حوزه هسته‌ای محدود نمی‌شود، بلکه تبدیل به فضایی برای تقویت موقعیت بین‌المللی ایران به عنوان یک بازیگر فعال، مستقل و چند جانبه گردیده است. با توجه به تجربیات گذشته، ایران این بار از موضعی منعطف اما قاطع در مباحث وارد می‌شود و به نظر می‌رسد که استفاده از کارت شرق همچنان مزیتی برای تهران در تعامل با بازیگران غربی خواهد بود.
311311