افزایش هفت برابری دانلود فیلترشکن

طبق گزارش خبرگزاری صحت خبر و با استناد به دنیای اقتصاد، یک ماه پیش، در شب ۱۸ دی‌ماه، اینترنت بین‌الملل در ایران به‌صورت کامل قطع شد. هر چند که شبکه هنوز به وضعیت قبلی خود بازنگشته، اما در یک هفته اخیر، بعضی از کاربران به دسترسی‌هایی محدود و ناپایدار برخورد کرده‌اند. طبق آمارها، تقاضای ایرانی‌ها برای استفاده از فیلترشکن در تاریخ سوم بهمن‌ماه به میزان ۵۷۹درصد افزایش یافته و جست‌وجو برای پروکسی نیز با بازگشت نسبی اینترنت حدود ۸ برابر رشد کرده است. در حالی که انتشار پروکسی و تقاضا برای وی‌پی‌ان به طرز چشم‌گیری افزایش یافته، داده‌های بین‌المللی و نظرات کارشناسان نشان‌دهنده کنترل ترافیک شبکه تحت فیلترینگ و محدودیت‌های شدید است.

مسؤولان وزارت ارتباطات از وزیر تا معاونان او، نیز ناپایداری اینترنت را تأیید می‌کنند. اما در گفت‌وگوهای خود، یا از تغییرات معماری فیلترینگ در کشور نامشخص می‌گویند یا آن را رد می‌کنند. با این حال، محدودیت‌ها برای کنترل پهنای باند و ترافیک ادامه دارد و مشخص نیست چه زمانی اینترنت در کشور به وضعیت قبل از ۱۸ دی‌ماه، یعنی رتبه دوم و سوم در بین ۱۰۰ کشور با محدودیت‌ و کیفیت پایین برمی‌گردد.

هفته اول: خاموشی ارتباطات

در تاریخ ۱۸ دی‌ماه، دسترسی به اینترنت جهانی در ایران به‌طور کلی قطع شد. بر اساس گزارش اخیر انجمن تجارت الکترونیک تهران، کیفیت اینترنت ایران در بین ۱۰۰ کشور از لحاظ کیفیت، رتبه ۹۷ را دارد و از نظر محدودیت‌ها، در جایگاه ۹۹ قرار دارد؛ یعنی کشور ما دومین کشور با بیشترین محدودیت اینترنتی است. این طرح به این معناست که تجربه کاربران ایرانی از اینترنت همیشه به کلمات کند، پر اختلال و محدود گره خورده است. اما یک ماه پیش، در چنین شبی، ایرانی‌ها از این حداقل ارتباط فیلتر شده نیز محروم شدند.

علاوه بر قطع اینترنت، ارسال پیامک، تماس‌های تلفنی و دسترسی به وب‌سایت‌ها و پیام‌رسان‌های داخلی نیز مختل شد. در پی این بحران، قطع شبکه ملی اطلاعات باعث مشکلاتی در انجام تراکنش‌ها و خریدهای آنلاین در کشور شد. در نهایت، وزارت ارتباطات در بیانیه‌ای اعلام کرد که مراجع امنیتی دستور به قطع اینترنت صادر کرده‌اند و این وزارتخانه در تلاش است تا خدمات مذکور را مجدداً برقرار کند. سخنگوی دولت نیز در آن زمان تصریح کرد که این تصمیم، انتخاب دولت نبوده و همان‌طور که وزیر ارتباطات بیان کردند، این موضوع به نهادهای امنیتی برمی‌گردد و ما به‌دنبال حق مردم در دسترسی به اطلاعات آزاد هستیم.

با وجود تمام اظهارات مسؤولان درباره برقراری ارتباطات، در هفته اول قطع اینترنت بین‌الملل، تنها شبکه ملی اطلاعات فعال باقی ماند و در بستر آن، تقریباً تمامی وب‌سایت‌های داخلی در دسترس قرار گرفتند؛ اما این دسترسی نیز با مشکلات و عملکرد ناقص مواجه بود. در این مدت، برخی از نمونه‌های بومی به‌منظور پاسخگویی به نیازهای مختلف مردم نسبت به اینترنت بین‌الملل معرفی شدند، از موتورهای جست‌وجو تا سرویس‌های هوش مصنوعی، هرچند که بیشتر این جایگزین‌ها بدون اینترنت بین‌الملل کارایی نداشتند و با مشکلات جدی در عملکرد روبرو بودند.

هفته دوم: نوسانات اینترنت

قطعی کامل و سراسری اینترنت جهانی در ایران به هفته دوم خود رسید. در ابتدای این هفته، نت‌بلاکس اعلام کرد که اتصال اینترنت به طرز بسیار جزئی افزایش یافته، اما سطح دسترسی همچنان تقریباً ۲ درصد از وضعیت عادی خود دور است و تغییر معناداری مشاهده نمی‌شود. با این حال، از این زمان به بعد، ارتباطات به تدریج در حال بازگشت بود. نخست، ارسال پیامک و دسترسی به موتور جست‌وجو گوگل در ۲۷ دی‌ماه ممکن شد. همچنین، امکان چت در پیام‌رسان‌های داخلی از ۲۸ دی‌ماه فراهم گردید.

این روند به ورود دستیار هوش مصنوعی چت‌جی‌پی‌تی و دیپ‌سیک از طریق برخی اپراتورها منجر شد. از اینجا بود که کارشناسان درباره اجرای لیست سفید در اینترنت ایران به گمان‌زنی پرداختند. به‌نظر کارشناسان، زمانی که می‌توان به گوگل یا چت‌جی‌پی‌تی دسترسی داشت، اما به اینترنت جهانی وصل نشد، نشان‌دهنده تغییر در ساختار فیلترینگ اینترنت در ایران است که از بلک‌لیست به وایت‌لیست تغییر یافته است. در این شرایط، عمده دسترسی‌ها به‌صورت پیش‌فرض مسدود هستند و فقط مقامات از پیش تأییدشده اجازه ارتباط دارند.

با این وجود، به‌دلیل عدم شفافیت و ابهام در…

“““html

بازگشت اینترنت ایران به وضعیتی مشابه قبل از ۱۸ دی‌ماه، با وجود عدم قطعیت در مورد تغییرات محدودیت‌ها در شبکه، رخ داد. در این هفته، اخبار متناقضی درباره از سرگیری اینترنت به گوش می‌رسید؛ گاهی محمد سراج، نماینده مردم تهران، اشاره به تاریخ سه‌شنبه، ۳۰ دی‌ماه داشت و در مواقعی دیگر، معاون علمی رئیس‌جمهور و برخی فعالان بخش خصوصی از تاریخ‌های دوم یا سوم بهمن‌ماه به عنوان زمان اتصال اینترنت خبر می‌دادند.

با این وجود، خبری از اتصال به شبکه جهانی در دست نبود، اما از پنج‌شنبه شب و روز جمعه، سوم بهمن‌ماه، تعدادی از کاربران اینترنت همراه توانستند به صورت محدود و با سرعت پایین به شبکه جهانی متصل شوند. این وضعیت، احتمال اعمال لیست‌های سفید یا تغییرات در ساختار محدودیت‌ها را افزایش داد. منابع بین‌المللی نیز گزارش دادند که در دوم و سوم بهمن‌ماه، دسترسی بیشتری به اپلیکیشن‌های پیام‌رسان صورت گرفته و ارتباطات VPN بیشتری در حال ایجاد از داخل ایران بوده است. اما خدمات همچنان با فیلترینگ شدید مواجه بودند و اتصال‌های بین‌المللی ضعف قابل توجهی داشتند؛ موضوعی که نشان‌دهنده وجود پیکربندی خاصی به نام «فیلترنت پلاس» است.

هفته سوم: نظارت بر اتصال‌ها

اتصال محدود و با سرعت پایین به اینترنت جهانی در چهارم بهمن‌ماه و در ادامه‌ی هفته سوم همچنان تکرار شد. گزارش‌های معتبر بین‌المللی از افزایش ۴۰ درصدی اینترنت خبر دادند و کاربران یکی از اپراتورهای تلفن همراه برای مدت کوتاهی بدون فیلترشکن توانستند به اینترنت دسترسی یابند. اما پس از دقایق معدودی، دسترسی به اینترنت دوباره محدود شد. قطع و وصل اینترنت در روزهای بعد نیز ادامه یافت تا اینکه کاربران ایرانی در روز سه‌شنبه هفتم بهمن‌ماه موفق شدند به شبکه جهانی متصل شوند و ضریب اتصال اینترنت در ایران به ۸۰ درصد رسید.

وزیر ارتباطات نیز اعلام کرد که اینترنت به وضعیت عادی خود بازگشته است. با اینکه تعداد قابل توجهی شبکه و دیتا سنتر در سطح بین‌المللی مشاهده می‌شد، اکثر کاربران به‌طور عمومی تحت یک سیستم لیست سفید و امکانات فیلترینگ شدید و ناپایدار به اینترنت دسترسی داشتند. این وضعیت با افزایش اختلالات در عملکرد فیلترشکن‌ها و ترافیک در روزهای نهم، یازدهم و دوازدهم تایید گردید.

به‌گونه‌ای که وزیر ارتباطات اظهار داشت شرایط اینترنت هنوز به وضعیت پیش از هفدهم و هجدهم دی‌ماه بازنگشته است. کارشناسان شبکه نگرانی‌های خود را درباره تغییرات جدید در فیلترینگ ابراز دارند. به نظر آن‌ها، تداوم قطعی اینترنت نشانه‌ امتحانات و تغییرات جدید برای کنترل بیشتر اینترنت است.

شواهد مانند بازگشت موقتی اینترنت بدون فیلتر و مجدداً قطع آن نشان‌دهنده این است که شبکه در حال آزمون و تثبیت سیاست‌گذاری‌های تازه‌ای است، نه صرفاً برطرف کردن یک اختلال فنی. همچنین به‌نظر می‌رسد این الگو بر روی مسدودسازی پروتکل‌های خاص، نظارت بر درگاه‌های بین‌المللی و اعمال محدودیت‌های هدفمند تمرکز دارد. با این حال، وزیر ارتباطات در این هفته بیان کرد که از استفاده از ابزار جدید برای فیلترینگ اینترنت در ایران بی‌خبر است.

هفته چهارم: اینترنت هنوز به حالت عادی برنگشته

اختلال‌های موجود در عملکرد دیتاسنترها و فیلترشکن‌ها همچنان ادامه یافت؛ به‌طوری که برخی از مشاهدات حاکی از افزایش محدودیت‌ها در شبکه و کاهش ۶۰ درصدی پهنای باند در روز چهارشنبه، ۱۵ بهمن‌ماه است. همچنین، تا زمان نگارش این گزارش، بسیاری از کاربران ایرانی قادر به دسترسی به اینترنت نبودند و برخی از آن‌ها با فیلترینگ شدید و تحت اینترنت سفید به دنبال استفاده از فیلترشکن‌های پولی و رایگان بودند تا به‌طور موقتی آنلاین شوند.

از سوی دیگر، سطح دسترسی نسبت به حالت نرمال به شدت پایین‌تر است و هنوز بازگشت کامل و پایدار به اینترنت حاصل نشده است. بهزاد اکبری، معاون وزیر ارتباطات و مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت نیز اذعان کرد که اینترنت کشور هنوز به وضعیت عادی خود بازنگشته است.

اما او تغییر ساختار اینترنت، اینترنت طبقاتی و وایت‌لیست‌ها را بی‌اساس دانست. این در حالی است که ارزیابی‌های فنی به محدودیت‌های جدید و جدی در اینترنت ایران اشاره دارند. اکبری درباره آخرین وضعیت اینترنت کشور در پلتفرم ایکس نوشت: «اینترنت هنوز به شرایط عادی بازنگشته و اختلال‌های کنونی ناشی از محدودیت‌هایی است که خارج از حیطه اختیار وزارت ارتباطات قرار دارد. شرکت ارتباطات زیرساخت بدون هیچگونه مسوولیتی در این تصمیم‌ها از طریق مجاری مختلف به‌طور مستمر در حال پیگیری برای رفع اختلالات است و تأکید می‌کند که تداوم این وضعیت به اکوسیستم دیجیتال و دسترسی روزمره مردم آسیب جدی می‌زند.»

در همین حال، کاربران ایرانی در حال تلاش برای دسترسی به اینترنت به‌شدت تحت تأثیر قرار گرفته‌اند.

“““html

امروزه، کاربران به‌طور فزاینده‌ای با چالش‌ها و محدودیت‌های اینترنتی مواجه هستند و تمایل آنها برای استفاده از VPN به طرز چشمگیری افزایش یافته است. بر اساس اطلاعات منتشرشده توسط وب‌سایت top۱۰vpn، نخستین جهش در تقاضا در تاریخ ۱۸ ژانویه (۲۸ دی‌ماه) ثبت شده است؛ زمانی که میزان استفاده از VPN در مقایسه با میانگین روزانه ۲۸ روز قبل از قطع اینترنت در ۸ ژانویه (۱۸ دی‌ماه)، با افزایش ۱۸۷ درصدی مواجه شد. این در حالی است که سطح اتصال اینترنت در آن زمان هنوز به‌شدت محدود بود. در روزهای آینده نیز، هر زمان که امکان دسترسی موقت به اینترنت فراهم می‌شد، افزایش‌های جدیدی در تقاضا برای VPN مشاهده گردید.

بالغ بر همه این موارد، یک رکورد شگفت‌انگیز در تاریخ ۲۳ ژانویه (سوم بهمن‌ماه) رخ داد که در آن، تقاضا برای فیلترشکن به میزان ۵۷۹ درصد افزایش پیدا کرد. علاوه بر این، اختلالات اخیر اینترنت در تلگرام، بازار پروکسی‌ها و کانفیگ‌ها را رونق بخشید. به گزارش زومیت، در روزهای محدودیت، بالغ بر ۶۲۲ هزار محتوا برای دور زدن فیلترینگ منتشر شده است. این آمار نشان‌دهنده تلاش‌های گسترده کاربران برای اتصال به اینترنت جهانی است. پس از بازگشت نسبی اینترنت، جست‌وجو برای پروکسی نیز به میزان ۸ برابر افزایش یافت.

با تمام این اوصاف، اکنون یک ماه از قطع کامل و سراسری اینترنت جهانی در ایران می‌گذرد و تمامی اقشار جامعه از کاربران عادی تا کسب‌وکارهای آنلاین با خسارات جدی روبه‌رو شده‌اند. اما وضعیت اینترنت در کشور یا از حوزه اختیارات وزارت ارتباطات خارج است و یا این وزارتخانه نسبت به روند محدودیت‌ها بی‌اطلاع است.

۵۸۳۲۳