تینا مزدکی_تکامل دستهای بسیار کوچک و به ظاهر بیاستفاده در چندین گروه از دایناسورهای گوشتخوار، برای دههها یکی از بزرگترین معماهای دیرینهشناسی بوده است. اکنون پژوهش جدید دانشمندان دانشگاه UCL و کمبریج که در نشریه معتبر علمی «Proceedings of the Royal Society B» منتشر شده، نشان میدهد که این پدیده مستقیماً با قویتر شدن سر و آروارههای این شکارچیان برای حمله به طعمههای بزرگ در ارتباط است.
در این پژوهش، دادههای مربوط به ۸۲ گونه از تروپودها (دایناسورهای عمدتاً گوشتخوار و دوقا) مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که کوچک شدن اندامهای جلویی در پنج گروه مختلف از تروپودها، از جمله تیرانوسوریدها (خانوادهای که تیرکس به آن تعلق دارد)، رخ داده است.
تیم تحقیق به این نتیجه رسید که کوچک شدن دستها بیش از آنکه به بزرگ شدن ابعاد کلی بدن مرتبط باشد، رابطه مستقیمی با توسعه یافتن جمجمهها و فکهای بزرگ و مستحکم دارد. این بدان معناست که دستهای کوچک، صرفاً یک محصول جانبی ناخواسته از بزرگ شدن جثه این جانوران نبودهاند. دانشمندان احتمال میدهند که افزایش اندازه طعمهها مانند تایتاناسورهای غولپیکر و دیگر گیاهخوانان بزرگ باعث شده که این شکارچیان به جای پنجه، به استراتژی شکار با فک و سر روی بیاورند.
«دکتر الیزابت استیل» (Elizabeth Steell) از دانشگاه کمبریج در این باره میگوید: «مردم همیشه از خود میپرسیدند چرا دایناسورهای گوشتخوار بزرگی مثل تیرکس دستهای به این کوچکی دارند. ما تایید کردیم که اگر شما یک جمجمه بزرگ داشته باشید و به طعمههای غولپیکر حمله کنید، دیگر نیازی به دستهایتان نخواهید داشت و این اندامها تا حدودی زائد و اضافی میشوند.»
«چارلی راجر شرر» (Charlie Roger Scherer)، نویسنده اصلی این مقاله از دانشگاه UCL نیز توضیح میدهد:« در واقع رأس پیکار و سیستم حمله از دستها به سر منتقل شد. این یک نمونه بارز از قانون تکاملی «یا استفاده کن یا از دستش بده» است؛ دستها دیگر کارایی نداشتند و به مرور زمان کوچک شدند. تلاش برای چنگ زدن و کشیدن یک ساروپود ۳۰ متری با پنجهها اصلاً ایده خوبی نیست، اما حمله کردن و قفل کردن آروارهها روی بدن طعمه به مراتب موثرتر است. اگرچه مطالعه ما همبستگیها را نشان میدهد و رابطه علت و معلولی مطلق را اثبات نمیکند، اما بسیار محتمل است که ابتدا جمجمههای محکم تکامل یافتهاند و سپس اندامهای جلویی کوچک شدهاند؛ چرا که از نظر تکاملی منطقی نیست این شکارچیان ابزار حمله قبلی خود را بدون داشتن یک جایگزین مطمئن رها کنند.»
معیار سنجش استحکام جمجمه
محققان برای این پژوهش روش جدیدی را جهت کمّیسازی و سنجش استحکام جمجمه ابداع کردند که بر اساس فاکتورهایی چون میزان اتصال محکم استخوانهای سر به یکدیگر، ابعاد جمجمه (شکل فشردهتر قویتر از شکل کشیده است) و قدرت گاز گرفتن محاسبه میشود.
در این رتبهبندی، تیرکس (T. rex) بالاترین امتیاز استحکام را کسب کرد و پس از آن تیرانوتایتان (Tyrannotitan) قرار گرفت؛ تروپودی تقریباً به عظمت تیرکس که در اوایل دوره کرتاسه (بیش از ۳۰ میلیون سال قبل از تیرکس) در آرژانتین امروزی میزیست.
این تیم تحقیقاتی بیان کرد که ظهور طعمههای به شدت غولپیکر احتمالاً منجر به یک «مسابقه تسلیحاتی تکاملی» شده است که در آن تروپودها برای مهار بهتر این طعمهها، جمجمه و آروارههای بسیار قویتری پیدا کردند و در بسیاری از موارد، خودشان نیز به اندازههای غولآسایی رشد یافتند.
بنابراین مشحص شد که کوچک شدن دستها ارتباط قویتری با استحکام جمجمه دارد تا با اندازه جمجمه یا اندازه کلی بدن. به عنوان مثال، دایناسور «ماجونگاسور» (Majungasaurus) که ۷۰ میلیون پیش شکارچی راس هرم غذایی در ماداگاسکار بود، با وجود داشتن جمجمه بسیار محکم و دستهای کوچک، تنها ۱.۶ تن وزن داشت که تقریباً یکپنجم وزن یک تیرکس است.
مسیرهای تکاملی متفاوت برای یک هدف مشترک
این مطالعه همچنین نشان داد که اندامهای جلویی در گروههای مختلف به روشهای متفاوتی کوچک شدهاند:
- آبلیسوریدها (مانند ماجونگاسور): بیشترین کاهش طول در بخش پنجهها و ساعد (بخش پایینی آرنج) رخ داده و دستهای آنها به شدت کوچک شده است.
- تیرانوسوریدها (مانند تیرکس): تمام بخشهای دست و بازو با نرخ و نسبتی همگون و همزمان کوچک شدهاند.
این تفاوت ساختاری ثابت میکند که گونههای مختلف دایناسورهای گوشتخوار، از طریق مسیرهای ژنتیکی و تکاملی کاملاً متفاوتی به یک نتیجه یکسان یعنی داشتن دستهای کوچک و جمجمه قدرتمند دست یافتهاند.
منبع: archaeology
۲۲۷۳۲۳