به گزارش صحت خبر، سفر سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، به عراق در شرایط حساسی انجام میشود. بخشی از برنامههای این سفر مرتبط با هماهنگی ترتیبات مراسم تشییع پیکر رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران است، اما مسائل دوجانبه نیز در دستور کار سفر وزیر امور خارجه قرار دارد.
به روایت صحت خبر؛ وزیر امور خارجه، مسئولیت کمیته بینالمللی مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب را بر عهده دارد و از آنجا که قرار است روز هفدهم تیرماه، پیکر رهبر شهید انقلاب در عراق تشییع شد، هماهنگیهای لازم در این زمینه، در سفر امروز عراقچی به این کشور انجام خواهد شد.
در این سفر عراقچی علاوه بر دیدار با همتای عراقی خود، با رئیس مجلس عراق و مشاور امنیت ملی این کشور نیز دیدار و گفتوگو خواهد کرد. مسائل مختلف دوجانبه از جمله توسعه روابط در دروان پساجنگ، پیگیری مطالبات مالی، هماهنگیهای منطقهای و پیگیری اجرای توافقنامه امنیتی دو کشور در دستور کار این سفر قرار دارد.
در ۲۳ سال گذشته و پس از سقوط رژیم صدام حسین در عراق، جمهوری اسلامی ایران روابط بسیار نزدیک و دوستانهای با دولتهای مختلف عراق داشتهاست. با این حال روابط دو جانبه خالی از فراز و نشیبها و مشکلات طبیعی میان کشورهای همسایه نیز بود.
سفر عراقچی به عراق در شرایطی انجام میشود که نخستوزیر جدید عراق به تازگی به صورت رسمی کار خود را آغاز کردهاست و هنوز بخشی از کابینه او نتوانستهاست که رأی اعتماد پارلمان را کسب کند.
انتخاب الزیدی پس از یک دوره ۶ ماهه تعلیق در عراق به دلیل ناتوانی احزاب اصلی شیعه در اجماع برای انتخاب نخستوزیر و آغاز تجاوز نظامی اسرائیل و آمریکا به ایران، درست سه هفته بعد از اعلام آتشبس در جنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران رخ داد.
الزیدی که بیشتر به عنوان یک تکنوکرات و مدیر بانکی موفق شناخته میشد، انتخابی غیرمنتظره در میان چهرههای شناختهشدهتر سیاسی عراق تلقی میشد.
انتخاب الزیدی، هم از سوی تهران و هم از سوی واشنگتن با استقبال مواجه شد. موضوعی که میتواند به او برای ایجاد توازن و تعادل در سیاست خارجی عراق کمک کند.
ساز و کار امنیت جمعی منطقهای
امضای تفاهمنامه اسلامآباد برای پایان جنگ میان ایران و آمریکا، گمانهزنیها در مورد معماری جدید امنیت منطقهای را افزایش دادهاست. ایده معماری امنیت جمعی منطقه خلیج فارس که سالهاست به عنوان راهکاری برای بهبود روابط کشورهای منطقه مطرح میشود، بر پایه مشارکت ایران و عراق با ۶ کشور کرانه جنوبی خلیج فارس بنا نهادهشدهاست.
این ایده در سه دهه گذشته بارها مورد بحث قرار گرفتهاست و یکی از بندهای پیشنهادی برای مدیریت امنیت منطقه پس از جنگ ایران و عراق در قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد بود.
ایده همکاری ۲+۶ بعد از تجاوز نظامی اخیر آمریکا و اسرائیل به ایران، بار دیگر مورد توجه قرار گرفتهاست. به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران عصر امنیت عاریتی در منطقه خلیج فارس گذشتهاست و کشورهای منطقه باید به دنبال طرحهایی برای همکاری فراگیر برای تأمین امنیت درونزا باشند.
در این چارچوب شمال و جنوب خلیج فارس، نه در قالب دو قطب رقیب بلکه به شکل مجموعهای مشترک وارد همکاریهای امنیتی و سیاسی با یکدیگر خواهندشد.
ایران و عراق این فرصت را دارند که در دوره جدید بازاندیشی در ترتیبات امنیت منطقه خلیج فارس، نقش بیشتری بازی کنند و از جایگاه سنتی ادراک تهدید برای شورای همکاری خلیج فارس، به جایگاه همکار، شریک و متحد برسند.
در این چارچوب همکاری مستمر و رایزنیهای دائمی تهران و بغداد برای تبدیل کردن این ایده به یک واقعیت منطقهای ضرورتی بیش از پیش پیدا میکند.
استقبال بغداد از پایان تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران
عراق از نخستین کشورهایی بود که روز ۲۵ خرداد با اعلام نهایی شدن سند تفاهمنامه اسلامآباد برای پایان جنگ میان ایران و آمریکا، از این دستاورد دیپلماتیک استقبال کرد. وزارت امور خارجه عراق با انتشار بیانیهای نوشت: « عراق از پیامدهای درگیریها و جنگهایی که منطقه شاهد آن بوده، رنج زیادی برده است، که این امر اعتقاد راسخ آن را به اهمیت تشدید تلاشهای دیپلماتیک برای جلوگیری از تشدید تنش و اجتناب از فرو رفتن در درگیریهای جدید تقویت میکند.»
یک روز بعد، علی الزیدی، نخستوزیر عراق نیز در دیدار با محمد کاظم آل صادق، سفیر جمهوری اسلامی ایران در عراق ضمن اعلام استقبال عراق از توافق آتشبس بین ایران و آمریکا، بر حمایت از تلاشهای صورتگرفته جهت تحکیم امنیت و ثبات و جلوگیری از تداوم درگیری و تهدید صلح منطقهای و بینالمللی تأکید کرد.
عراق منافع زیادی در پایان تجاوز نظامی به ایران داشت. ناامنی در خلیج فارس و تنگه هرمز و مسدود شدن این آبراهه برای عبور و مرور کشتیها، برای عراقی که بخش عمده درآمدهای ارزیاش از صادرات نفت خام از طریق تنگه هرمز تأمین میشود، آسیب اقتصادی شدیدی تلقی میشد.
در عین حال، عراق در طول جنگ به دلیل حضور نیروهای شبهنظامی و همچنین میزبانی از نیروهای آمریکایی در خاک خود، متحمل حملات تلافی جویانه جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به اقدامهای تجاوزکارانه آمریکا و گروههای تروریستی متحدش شدهبود.
جنگ در منطقه باعث تأخیر در فرآیند انتخاب نخستوزیر جدید عراق نیز شد. یکی از نخستین اقدامهای گروههای سیاسی در عراق پس از اعلام آتشبس ۱۹ فروردین، معرفی نخستوزیر مکلف این کشور، علی الزیدی بود که به سرعت توانست برنامه خود را در پارلمان عراق ارائه دهد و کار خود را به عنوان نخستوزیر آغاز کند.
آزادی داراییهای مسدود شده ایران در خارج از کشور، یکی از بندهای مهم تفاهمنامه اسلامآباد برای پایان جنگ میان ایران و آمریکا است. بخشی از داراییهای ایران در طول سالهای گذشته در عراق به انباشت شدهاست که در شرایط اجرای تفاهمنامه پایان جنگ باید به تدریج به ایران بازگردد.
دورنمای موفقیت مذاکرات ایران و آمریکا از چند جهت برای عراق اهمیت دارد. از یک سو بغداد همیشه احساس کردهاست که در کانون درگیریها و منازعهها میان تهران و واشینگتن قرار گرفتهاست و هر زمان روابط ایران و آمریکا دچار بحران میشود، امنیت عراق نیز تحت تأثیر قرار میگیرد. در نتیجه عراقیها امیدوارند که حل و فصل مسائل میان ایران و آمریکا بتواند به ثبات و امنیت در عراق کمک کند.
در عین حال رفع تحریمهای یکجانبه آمریکا علیه ایران نیز زمینه را برای توسعه روابط تجاری و اقتصادی ایران و عراق هموار میکند. ایران یکی از بزرگ شرکای تجاری عراق محسوب میشود و رفع تحریمها میتواند زمینه تبادل آزادانه مالی میان تهران و بغداد را بهبود دهد تا عراقیها علاوه بر استفاده از کالاهای تجاری ایران، در زمینه خرید گاز طبیعی و برق از جمهوری اسلامی ایران هم امکانات بیشتری داشتهباشند.
توافق امنیتی و پاکسازی اقلیم
یکی از موارد حل نشده در روابط تهران و بغداد، مساله پاکسازی اقلیم کردستان عراق از شبهنظامیان ایرانیتبار است که علیه امنیت جمهوری اسلامی ایران فعالیت میکنند.
سال ۱۴۰۱توافقنامهای میان شهید علی شمخانی، دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی و قاسم الاعرجی، مشاور وقت امنیت ملی عراق، امضا شد که بر اساس آن مقرر شدهبود پایگاههای گروههای شبهنظامی مخالف حکومت ایران در اقلیم کردستان عراق جمعآوری شود و سلاحهای سنگین این گروههای توسط اقلیم ضبط شود.
با این حال هر چند بخشهایی از این توافقنامه اجرایی شدهاست، اما هنوز اجرای آن که قرار بود در مدت ۱۲ ماه عملی شود، به مرحله اجرا نرسیدهاست. این توافقنامه یک بار دیگر در دوران دبیری شهید علی لاریجانی بر شورای عالی امنیت ملی مورد بازنگری و امضا محدد قرار گرفت.
یکی از دستور کارهای سفر عراقچی به بغداد رسیدگی به نحوه استمرار اجرا و تکمیل تعهدات عراق در چارچوب این تفاهمنامه است.
315