“`html
الهه جعفرزاده: رودهای زرجوب و گوهررود، که زمانی جان رشت به حساب میآمدند، اکنون به جویهای آلوده فاضلاب تبدیل شدهاند و تالاب انزلی، بهعنوان یک ثروت طبیعی ایران، زیر فشار پسابهای سمی آخرین نفسهایش را میکشد. عمق این تالاب از ۱۰ متر در دهههای گذشته به کمتر از ۵۰ سانتیمتر کاهش یافته است. طرح تصفیهخانه فاضلاب رشت و انزلی که از سالهای ۷۰ با وعدههای چشمگیر آغاز شد و در سال ۱۳۸۴ با وام ۲۰۰ میلیون دلاری بانک جهانی به مرحله اجرا درآمد، در پی برطرف کردن این بحران بود. استاندار سابق گیلان در سال گذشته بیان کرد که برای نهایی کردن تصفیهخانههای رشت، انزلی و صومعهسرا، حدود ۳۰۰ میلیون دلار (معادل ۲۰ هزار میلیارد تومان) لازم است، اما این اعتبار در اختیار نیست.
براساس گزارشها، با وجود حفاریهای گسترده در کوچهها و خیابانها، حفاری صدها کیلومتر کانال و نصب چند صد کیلومتر لوله، حتی یک لیتر فاضلاب هم وارد این سیستم نشده و پروژه تحت فشار تحریمها، عدم مدیریت و بیتوجهی قرار گرفته است.
پیمان بازدیدی، فعال محیطزیست گیلان، در گفتوگو با صحت خبر به شدت از این ناکامی ۲۰ ساله ابراز نارضایتی میکند و هشدار میدهد که در حال حاضر فاضلابهای صنعتی و بیمارستانی تالاب انزلی را به یک قبرستان زیستی تبدیل کرده و سلامت مردم منطقه را مورد تهدید قرار دادهاند.
او در این گفتوگو تصریح میکند: «در انزلی و رشت سیستم تصفیه فاضلاب داریم، اما ظرفیت آن به حدی کم است که نمیتواند تمام مناطق را تحت پوشش قرار دهد؛ تقریباً ۲۰ درصد از نیاز تصفیه فاضلاب را جوابگو است و کیفیت آن رضایتبخش نیست. حداقل کیفیت عملکرد سیستمهای تصفیهخانه باید به گونهای باشد که برای مصارف کشاورزی قابل استفاده باشد؛ در غیر این صورت با وضعیتی که داریم، باید به فراموشی سپرد که سیستم تصفیه فاضلاب میتواند آب شرب را تامین کند. در حالی که کشورهای توسعهیافته سالهاست این اقدامات را انجام میدهند، زیرساختها و تسهیلات لازم در ایران موجود نیست.»
سرنوشت نامعلوم یک وام بزرگ/ «اگر تحریمها نبود، شاید پروژه تصفیهخانه به اتمام میرسید»
با تصویب قانون تشکیل شرکت آب و فاضلاب در سال ۱۳۶۹ و راهاندازی این شرکت از اوایل دهه ۷۰، این سؤال مطرح است که چرا تاکنون اقدام مؤثری برای تکمیل پروژههای فاضلاب مجزا منتهی به تصفیهخانه (از سال ۷۲) انجام نشده است؟ حتی اگر یک بازه ۳۰ ساله برای اجرای پروژههای فاضلاب در نظر گرفته شود، باید اکنون بعد از ۲۵ سال بهرهبرداری، دوره پنجساله بازنگری و اجرای اصلاحات و تأسیسات جدید در شهرها را طی میکردیم.
در سال ۱۳۸۳ بندر انزلی به منظور کسب یک وام کلان برای پیشبرد این پروژه، میزبان هیأتی از بانک جهانی بود. آن زمان وزارت نیرو درخواستی برای دریافت وام از بانک جهانی در فرودین سال ۱۳۸۴ به شورای اقتصاد ارسال کرد که پس از ۱۴ ماه شورای اقتصاد با این درخواست موافقت کرد. اگر فرض کنیم که بانک جهانی در سال ۸۵ کار خود را آغاز کرده باشد، اکنون پس از گذشت ۱۹ سال در شهرهای رشت و بندرانزلی باید سامانههای فاضلاب به اتمام میرسید، در حالی که هماکنون تنها بخشی از شهرها تحت پوشش قرار دارند.
بازدیدی در پاسخ به این پرسشها اظهار میکند: «با تصویب بانک جهانی برای اعطای وام، بخشی از بودجه دریافتی به ساخت و پیشبرد پروژه اختصاص داده شد و به گفته مدیر آب و فاضلاب انزلی در آن زمان، بخشهایی از شهر انزلی دارای شبکه فاضلاب شدند و تصفیهخانه نیز به ۸۵ درصد پیشرفت فیزیکی رسید. اما در دولت آقای احمدینژاد، به سبب برخی مسائل اقتصادی، بخش عمدهای از این سرمایه بلوکه شد.
از میان همه چاهکهایی که حفر شدند، تنها ۱۰ درصد عملکرد مفید داشتند و بقیه ناتمام ماندهاند. اگر تمامی چاهکها به یکدیگر متصل میشدند،
“““html
تصفیهخانه در حال گسترش بوده و قابلیت آن برای پذیرش بیشتر فاضلاب افزایش مییافت و پروژه به اتمام میرسید، اما متأسفانه به واسطه تحریمهایی که از دوران آقای احمدینژاد برای کشور ما به وجود آمد، منابع مالی لازم برای این پروژه هرگز وارد کشور نشد و بدین ترتیب، پروژه به حالت نیمهتمام باقی ماند.
او تأکید میکند: «زمانیکه پروژهای به این مهمی ناتمام میماند، زیرساختهای آن، مانند انرژی الکتریکی و… باید به طور سالانه یا تعمیر و یا حداقل بررسی شوند؛ که این موضوع نیازمند تخصیص بودجه است اما در طی این سالها حتی بودجههای داخلی نیز برای این منظور اختصاص نیافته است.»
بر اساس اظهارات بازدیدی، شواهد نشان میدهد تنها ۱۰ تا ۲۰ درصد از سیستم تصفیه در این مناطق فعال شده و مابقی به دلیل عدم تخصیص بودجه از سمت بانک جهانی به مرحله اجرا نرسیده است.
او اشاره میکند: «اگر تحریمها وجود نداشت، احتمالاً این پروژه خیلی زودتر به اتمام میرسید. در واقع، دلیل اصلی باقی ماندن این برنامه در وضع نیمهتمام، تحریمها بود. حتی با وجود درخواستهای مکرر ایران و تأکید بر اینکه ناقص ماندن این پروژه دارای تبعات محیطزیستی خواهد بود، باز هم هیچ هزینهای به ایران منتقل نشد. علاوه بر این، کشورمان از بانک توسعه اسلامی (ISDB) نیز درخواست کمک کرد که نتیجهای به دنبال نداشت.»
گزارش عملکرد پروژههای بانک جهانی/ تخصیص یکهزار و ۲۰۰ میلیارد تومان بودجه
بر اساس گفتههای سازمان آب و فاضلاب گیلان، پس از توقف کمکهای مالی بانک جهانی، به لحاظ اهمیت پروژههای تعریفشده با منابع مالی این بانک، برنامهریزی برای تکمیل پروژههای مذکور با استفاده از اعتبارات طرحهای تملک داراییهای سرمایهای در نظر گرفته شد.
برای کسب اطلاعات دقیقتری درباره روند اجرای این پروژه و هزینههای آن، از علیرضا غیاثی، مدیرعامل سازمان آب و فاضلاب گیلان، سوالاتی را مطرح کردیم؛ او در پاسخ به این سؤالات اذعان میکند: «از محل اعتبارات تخصیص داده شده بانک جهانی، به طور کلی تا کنون ۶۸۶ کیلومتر شبکه و خطوط انتقال آب اجرا و در حال بهرهبرداری هستند و سه مخزن با ظرفیت ۴۰هزار مترمکعبی نیز با پیشرفت فیزیکی مطلوب ساخته شده است.
از محل اعتبارات بانک جهانی، ۱۷۲ کیلومتر شبکه و خطوط فاضلاب در نواحی شرقی و غربی شهر رشت به اجرا درآمده است که به صورت دقیقتر، تلمبهخانه شرقی فاضلاب رشت با پیشرفت فیزیکی ۵۶/۸۴ درصد (ظرفیت ۷۶۵۰۰ مترمکعب در شبانهروز) و تلمبهخانه غربی با پیشرفت فیزیکی ۴۹ درصد (ظرفیت ۶۷۳۰۰) به همراه خطوط ورودی و خروجی آنها با استفاده از اعتبارات ملی طرح فاضلاب رشت، به اتمام رسیده و اکنون در حال بهرهبرداری میباشد.
به گفته روابط عمومی آبفای گیلان، هزینههای کلی این قراردادها بیش از ۱۲ هزار میلیارد ریال بوده است.
غیاثی همچنین اشاره میکند که در انزلی نیز ۲۱۲ کیلومتر شبکه و خطوط انتقال آب به بهرهبرداری رسیده و افزود: «در پروژه فاضلاب بندر انزلی با استفاده از اعتبارات وامی، ۱۲۷ کیلومتر شبکه فاضلاب به اجرا درآمده و تصفیهخانه فاضلاب شرقی بندرانزلی با پیشرفت فیزیکی ۸۵/۵۶ درصد در حال احداث است. دو ایستگاه پمپاژ اصلی فاضلاب در ناحیه غربی انزلی، پروژههای لولهگذاری و نصب انشعابات فاضلاب بهداشتی نیز در حال انجام و تکمیل هستند.»
فاضلاب صنعتی، قاتل خاموش تالاب انزلی
نبود یک سیستم…
“““html
تصفیه بهصورت اصولی و باکیفیت در استانهای رشت و انزلی طی سالهای اخیر به آلودگیهای شدید در نواحی آبی اطراف، بهویژه تالاب انزلی، منجر شده است. با وجود اینکه اکوسیستم تالاب و رودخانهها از نظر خودپالایی ممکن است تا حدودی فاضلابهای شهری را تصفیه کند، اما معضل اصلی در این زمینه مربوط به فاضلابهای ناشی از بیمارستانها و صنایع است که حاوی فلزات سنگین و آلودگیهای میکروبی هستند.
این فعال در حوزه محیطزیست در تأیید این نکته میگوید: «هر قطره فاضلاب صنعتی برابر است با چندین متر مکعب فاضلاب شهری. روشن است که فاضلاب شهری نیز آسیبهای خاص خود را دارد، اما نکته کلیدی اینجاست که فاضلابهای صنعتی، علاوه بر ایجاد آلودگیهای محیطی، بهطور مستقیم به سلامت انسان آسیب میزنند. به عبارت دیگر، ورود فاضلابهای صنعتی، سموم و کودهای شیمیایی به تالاب انزلی، نهتنها یک زیستگاه طبیعی را آلوده میکند بلکه زندگی شهری را نیز در معرض خطر قرار میدهد.»
نیمقرن غفلت دولتها از محیطزیست
بازدیدی به این نکته اشاره دارد: «از زمان انقلاب تا کنون هیچ مدیری وجود نداشته که اقدامات مثبتی در راستای بهبود محیطزیست انجام دهد؛ به عبارتی، بیش از ۴۵ سال است که این سرمایه طبیعی در معرض انواع تخریبها و مداخلات انسانی قرار گرفته و بهطور روزافزون در حال ضعیفتر شدن است. در این میان، بدترین عامل تخریب «دولت» بوده است؛ تمامی دولتهایی که از آن زمان به قدرت رسیدهاند، جز تخریب محیطزیست کار دیگری نکردهاند. همچنین، به نظر نمیرسد که با وجود تحریمها، وضعیت محیطزیست کشور به زودی بهبود یابد؛ زیرا که اساس توسعه پایدار، وابسته به اقتصاد سالم و در درجه دوم به سلامت محیطزیست است. یک اقتصاد ضعیف، به قطعا محیطزیست را نیز دچار بیماری میکند.
۴۷۲۳۲
“`