“`html
نگار علی- در عصر حاضر، دسترسی به اینترنت دیگر یک ویژگی لوکس یا امتیاز خاص محسوب نمیشود؛ بلکه به عنوان بخش جداییناپذیر از زندگی روزمره، دستاوردهای کاری، آموزش، خدمات عمومی و حتی برقراری ارتباطات انسانی شناخته میشود. اما هنوز یک سؤال بنیادی در این میان وجود دارد:«آیا اینترنت برای همه افراد، در تمامی نقاط، به اندازه کافی معقول و مقرونبهصرفه است؟»
آخرین گزارش اتحادیه جهانی مخابرات (ITU) در تلاش برای پاسخ به این سؤال منتشر شده و به تحلیل هزینههای دسترسی به خدمات ارتباطی و فناوری اطلاعات (ICT) در کشورهای مختلف جهان در سال ۲۰۲۴ میپردازد. مطابق با این گزارش، «مقرونبهصرفه بودن» به معنای نسبت هزینه ماهانه خدمات ارتباطی، نظیر یک بسته اینترنت موبایل، به درآمد ماهانه یک فرد است. همچنین هدفگذاری جهانی تعیین شده بدین صورت است:«در کشورهای در حال توسعه، هزینه اینترنت پایه نباید بیشتر از ۲ درصد درآمد ماهانه افراد باشد.»
اینترنت ارزانتر شده، لیکن برای همه نیست
خبر خوشایند این است که از سال ۲۰۱۸ تا کنون، قیمت خدمات موبایلی در بسیاری از کشورهای جهان کاهش یافته و دسترسی به اینترنت برای گروههای بیشتری ممکن شده است. کشورهای زیادی به آستانه دو درصدی دست یافته و در حال افزایش هستند. با این حال، هنوز میلیونها نفر در سطح جهانی اینترنت را به عنوان کالای گرانبهایی تلقی میکنند. به ویژه اینترنت ثابت در خانهها در کشورهای کمدرآمد، همچنان برای بخش زیادی از مردم در دسترس مالی نیست.
گزارش با تأکید بر این نکته که نابرابری تنها محدود به کشورهای مختلف نیست، خاطرنشان میکند که در داخل کشورها نیز دهکهای پایین درآمدی درصد بیشتری از درآمد خود را به هزینههای اتصال به اینترنت اختصاص میدهند. به عبارتی دیگر، میانگینهای ملی همیشه بازتابدهنده واقعیت وضعیت تمام اقشار جامعه نیست.
اینترنت موبایل در ایران برای تمامی دهکهای درآمدی «مقرونبهصرفه» است
نکتهای که برای ما به عنوان ایرانیها قابل توجه است، اشاره مستقیم گزارش به وضعیت مقرونبهصرفه بودن خدمات ارتباطی در ایران میباشد. در قسمتی از این گزارش، نموداری ارائه شده که نشان میدهد در برخی کشورهای متوسط و پایین درآمد، چه درصدی از مردم توانستهاند با هزینهای کمتر از ۲ درصد درآمد ماهانه خود، به بسته پایه اینترنت موبایل (حداقل ۲ گیگابایت) دسترسی پیدا کنند.
در این نمودار، «جمهوری اسلامی ایران» به رنگ روشن مشخص شده و نتیجه جالبی به دست آمده است:« ۱۰۰ درصد مردم ایران، در تمامی دهکهای درآمدی، میتوانند این بسته اینترنتی پایه را با هزینهای کمتر از ۲ درصد درآمد ماهانه خود تهیه کنند. این بدان معناست که اینترنت موبایل در سطح پایه برای تمام اقشار جامعه ایران از نظر این گزارش «مقرونبهصرفه» ارزیابی شده است.
این یافته نشاندهنده گران بودن اینترنت برای بخش بزرگی از جامعه نیست، بلکه نشاندهنده این است که این بسته خاص نسبت به درآمد افراد در تمام دهکها مقرونبهصرفه به شمار میآید.
مهم است به یاد داشته باشید که این تحلیل مربوط به بسته پایه ۲ گیگابایتی از خدمات اینترنت موبایل است. همانطور که این گزارش خاطرنشان میکند، نیاز به داده در حال گسترش است و ممکن است بستههای اینترنتی با حجم بیشتر یا خدمات دیگر (مانند اینترنت ثابت) وضعیت مقرونبهصرفه متفاوتی داشته باشند. همچنین، این یافتهها بر اساس دادههای جمعآوری شده توسط ITU و ترکیب آنها با دادههای نابرابری درآمدی بانک جهانی هستند.
مقرونبهصرفه بودن کافی نیست؛ فراخوان کارشناسان برای تمرکز بر کیفیت اینترنت
هرچند این یافته درباره ایران نکته قوتی به حساب میآید، اما کارشناسان به این نکته اشاره میکنند که مقرونبهصرفه بودن فقط یکی از عوامل مهم در دسترسی دیجیتال است. با افزایش نیاز به دادههای بیشتر، سرعت بالاتر و خدمات باکیفیتتر، باید توجه داشت که صرفهجویی در هزینه بستههای اینترنتی به تنهایی کافی نخواهد بود. کیفیت، پایداری، تنوع خدمات و شمول اجتماعی نیز به عنوان عوامل کلیدی برای سنجش برابری در دسترسی به اینترنت در نظر گرفته میشوند.
“`
دیجیتالاند.
در نهایت، گزارش اتحادیه بینالمللی مخابرات تأکید میکند که کوشش برای فراهم کردن اینترنتی مطمئن، باکیفیت و اقتصادی برای تمامی افراد، فقط یک نیاز فنی نیست، بلکه یک اولویت اجتماعی و اقتصادی در جهت دستیابی به توسعه پایدار به شمار میرود.
اینترنت ثابت؛ سبدی هزینهبر با روند بهبودی کندتر
در بخشی از گزارش اتحادیه بینالمللی مخابرات (ITU)، تحلیل عمیقی از وضعیت اینترنت ثابت (Fixed Broadband) ارائه شده است. این نوع اتصال یکی از پنج سبد اصلی قیمت خدمات ارتباطی و فناوری اطلاعات (ICT Price Baskets) میباشد که توسط ITU برای رصد روندهای جهانی در مقوله مقرون به صرفگی تنظیم شده است.
طبق تعریفی که در این گزارش آمده، «سبد اینترنت ثابت» شامل اشتراک ماهانه بدون تبلیغات با حداقل ۵ گیگابایت حجم داده و سرعت دانلود ۲۵۶ کیلوبیت بر ثانیه میشود. این سطح از خدمات به عنوان پایهای برای مقایسه بینالمللی کشورها در زمینه دسترسی به دیجیتال شناخته میشود.
روند جهانی هنوز به هدف نرسیده است
تحقیقات نشان میدهد که پیشرفت بهبودی اقتصادی در اینترنت ثابت در سطح جهانی به مراتب کندتر از اینترنت موبایل بوده است. تا سال ۲۰۲۴، قیمت میانه این سبد به ۲.۵ درصد از درآمد ناخالص ملی سرانه (GNI per capita) در سطح جهانی رسید که اگرچه نسبت به ۲.۷ درصد در سال گذشته کاهش یافته، اما همچنان بیش از هدف ۲ درصدی کمیسیون پهنای باند برای کشورهای در حال توسعه است.
تفاوتها بر اساس درآمد کشورها بسیار مشهود است: «در حالی که هزینه سبد اینترنت ثابت برای کشورهای با درآمد بالا حدود ۱ درصد از GNI میباشد، در کشورهای با درآمد پایین این رقم به حدود ۲۹.۳ درصد میرسد؛ رقمی که دسترسی به اینترنت را برای بسیاری در این جوامع تقریباً غیرممکن میسازد.»

اینترنت ثابت همچنان گرانقیمت است؛ تنها ۴۰٪ کشورها به هدف مقرونبهصرفه بودن دست یافتهاند
در سال ۲۰۲۴، تنها ۴۰ درصد از کشورهای دارای دادههای قابل دسترسی (۷۸ کشور از ۱۹۴ کشور) موفق به رسیدن به هدف ۲ درصدی برای اینترنت ثابت شدند؛ آماری که بدون تغییر نسبت به سال ۲۰۲۳ باقی مانده است. از میان کشورهای کمتر توسعهیافته (LDCs)، تنها بنگلادش توانسته به این هدف برسد.
از منظر قدرت خرید (PPP) نیز وضعیت چندان مطلوبی مشاهده نمیشود. قیمت اینترنت ثابت در سطح جهانی از سال ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴ فقط ۱.۱ درصد کاهش سالانه داشته و همچنان ۲ تا ۳ برابر بیشتر از بسته های موبایلی است. در کشورهای با درآمد کم، این سبد ۱.۷ برابر گرانتر از کشورهای با درآمد پایین-متوسط محسوب میشود.
اینترنت ثابت همچنان یک کالای لوکس برای میلیونها نفر است
بهرغم چالشهای مالی، گزارش بهبودیهایی در کیفیت اتصالات اینترنت ثابت را نیز نشان میدهد؛ از جمله گسترش فناوریهای فیبر نوری و HFC در اتصالات پایه. با این حال، این پیشرفتها به ندرت در کشورهای فقیرتر مشاهده میشود. در بسیاری از این کشورها، سرعت متوسط اینترنت هنوز به ۱۰ مگابیت بر ثانیه نمیرسد.
علاوه بر این، هزینههای اولیه اتصال (شامل نصب تجهیزات) نیز در سال ۲۰۲۴ بهطور میانگین دو سوم هزینه ماهانه بوده است. اما در ۲۱ کشور، این هزینهها معادل سه برابر هزینه ماهانه یا حتی بیشتر ثبت شدهاند؛ رقمی که میتواند مانع جدی برای گسترش دسترسی باشد.
در مجموع، یافتههای گزارش بیانگر این مسئله هستند که اگرچه برخی شاخصهای کیفیت و پوشش اینترنت ثابت بهبود یافتهاند، اما چالشهای مربوط به مقرونبهصرفگی آن، بهویژه در کشورهای کمدرآمد، همچنان به قوت خود باقی است. اینترنت ثابت، برخلاف اینترنت موبایل، هنوز برای میلیونها نفر در سراسر جهان یک کالای لوکس به حساب میآید.
۲۲۷۲۲۷