طبق گزارش صحت خبر، مارهای متعلق به گونه Acanthophis antarcticus، که به عنوان افعیهای مرگبار شناخته میشوند، در اکوسیستم استرالیا یکی از خطرناکترین موجودات به حساب میآیند. این مارها، با وجود ظاهری آرام و غیرمترقبه، دارای زهر بسیار قوی و قابلیت حملهای حیرآور هستند. اما آنچه اخیراً در پارک خزندگان استرالیا رخ داده، بیشتر از تهدیدات عادی است: یکی از این مارها دارای دندان نیش سومی است که کاملاً رشد کرده و به طور کامل عملکرد زهری دارد.
بیلی کالِت، مدیر عملیات پارک، در این خصوص بیان کرده که معمولاً دندانهای نیش در مارها به شکل طبیعی زمان جایگزینیشان میافتند، اما مشاهده یک دندان نیش اضافی که با دو دندان اصلی همزمان فعال باقی بماند، تقریباً غیرعادی است. او همچنین اشاره کرده است که تصور میشد این دندان سوم به زودی از بین خواهد رفت، اما اکنون یک سال از وجود آن میگذرد و نشانی از تحلیل آن دیده نمیشود. محققان احتمال میدهند که با یک تغییر ژنتیکی نادر روبرو هستند، اما اطلاعات بیشتری برای تحلیل این موضوع در دسترس نیست.
در مارهای سمی، دندان نیش نقش کلیدی در موفقیت در شکار و دفاع را ایفا میکند. این دندانها، زهر را از غدد زهری به داخل بدن قربانی منتقل میسازند و در صورت تزریق کامل، میتوانند عملکرد اعضای حیاتی را طی چند دقیقه مختل کنند. اکنون تصور کنید که این فرآیند مرگبار با وجود یک دندان اضافی شدت بیشتری پیدا کند.
مار با این دندان نیش سوم، اکنون میتواند به طور همزمان سه مسیر زهر را تزریق کند. این وضعیت تنها حجم زهر منتقل شده را افزایش نمیدهد، بلکه با گسترش ناحیه آسیب، شانس مرگ یا فلج دائمی را نیز به طور قابل توجهی افزایش میدهد. سرعت حمله این مار نزدیک به ۰.۱۵ ثانیه است که آن را در میان سریعترین شکارچیان خزنده قرار میدهد. تیم علمی پارک خزندگان بر این باورند که این نمونه میتواند خطرناکترین نوع سندروم خود در تاریخ بوده باشد.
با اینکه ظاهر این مار با سه دندان نیش به نظر تهدید میآید، اما در عین حال به یکی از عناصر کلیدی در تولید پادزهر در استرالیا تبدیل شده است. پارک خزندگان استرالیا، سالهاست که میزبان یکی از فعالترین برنامههای جمعآوری زهر از گونههای سمی است، برنامهای که بر روی پنج گونه اصلی تمرکز دارد: دد اَدر، تایپان، مار قهوهای، مار ببری و مار سیاه.
این مار به مدت هفت سال است که در این پروژه مورد استفاده قرار میگیرد و با کشف دندان سوم، اهمیت آن افزایش یافته است. هرچه مقدار زهر بیشتری تولید شود، میزان مواد اولیه برای تهیه پادزهر هم بالاتر خواهد رفت. در واقع، مارهایی مانند این افعی جهشیافته، میتوانند به طرز معجزهآسا برای قربانیان گزیدگی نجاتدهنده باشند. این تضاد میان خطر و درمان، از شگفتیهای طبیعت است که زیستشناسان با آن آشنا هستند.
پرسشهای زیستی مرتبط با جهش دندان نیش سوم
سوالی که در حال حاضر ذهن پژوهشگران را مشغول کرده، این است که آیا این جهش پایدار خواهد ماند؟ اگر این دندان سوم، برخلاف چرخه طبیعی جایگزینی دندانها، به مدت بیش از یک سال بدون تحلیل باقی مانده، ممکن است علامتی از تغییر ساختاری در ژنوم مار باشد.
اینگونه جهشها ممکن است نادر باشند، اما بررسی آنها میتواند به بهبود درک ما از انعطافپذیری تکاملی کمک کند. اینکه آیا عواملی نظیر محیط، تغییرات اقلیمی یا خطاهای تصادفی در روند رشد این پدیده را ایجاد کردهاند، هنوز مشخص نیست. با این حال، وجود چنین نمونهای فرصت مغتنمی برای بررسی عمیقتر و استفاده از فناوریهای پیشرفته ژنتیک فراهم میآورد.
مار افعی با دندان نیش سوم، تنها یک پدیده عجیب در دنیای جانوران نیست، بلکه نمادی از ظرفیت بیپایان طبیعت برای نوآوریهای بیقانون است. این مار، با تولید زهر بیشتر، تهدیدی جدی برای قربانیان بالقوه است، اما همزمان منبعی ارزشمند برای نجات جان انسانها از طریق پادزهر به شمار میرود. تحقیق در مورد این جهش نادر، دروازهای به سمت فهم دقیقتر از ژنتیک خزندگان و کارکرد زیستی دندانهای زهری گشوده است.
۵۸۵۸