“`html
مرجانه حسینزاده: «من در آخرین روز پاییز به دنیا آمدم، به طور دقیق، ۴۲ سال پیش» این جمله را محمد طهان در نمایش «یوتانازی» بیان میکند، در حالی که لباس مشکیِ شخصیت دکتر را بر تن دارد. در آن لحظه، صدای او در میان قطرات باران واقعی که نور آبی روی آنها تابیده، همراه با صدای رعدوبرق و درخشش شعلههای ۱۶۰ شمع، صحنه را زندگی میبخشد و مخاطبان را مجذوب میکند. تماشاچیانی که پس از پایان نمایش، به قول خودشان، دوستانشان را برای دیدن این اثر دعوت میکنند.
در حال حاضر، تماشاخانه مایان در مشهد میزبان نمایشی است که نام آن بر سر زبانها افتاده؛ «یوتانازی». این درام روانشناختی که به مرز باریکی بین عشق و نفرت میپردازد، با استفاده از نورپردازی هنرمندانه، موسیقی و جلوههای بصری جالب مانند بارش باران، تماشاگران را به سفری عمیق در دنیای پیچیده احساسات انسانی فرا میخواند.
همه عناصر بصری و دکوری این اثر، باعث شده است تا «یوتانازی» به تجربهای لذتبخش برای علاقهمندان به تئاتر تبدیل گردد. در این میان، حضور محمد طهان، یکی از بازیگران برجسته این نمایش، فرصتی بینظیر برای بررسی و تحلیل لایههای پنهان «یوتانازی» و درک عمیقتر دغدغههای این اثر به وجود آورده است. در این گزارش، به گفتوگو با محمد طهان نشستهایم تا از زبان این دوبلور و بازیگر مشهدی که در سالهای کوتاه حضورش در عرصه تئاتر هر سال به جشنواره تئاتر فجر راه یافته است، بیشتر با این نمایش و چالشهای پیشرو در ایفای نقش «یوتانازی» آشنا شویم.
ورود به دنیای بازیگری با یک شوخی دوستانه
او در ابتدا به یادآوری نحوه ورودش به دنیای بازیگری پرداخت و گفت: «سالها قبل برای ورود به تئاتر و سینما پیشنهادات زیادی داشتم، اما به دلیل مسائل مختلفی که ذکر آنها طولانی است، این پیشنهادات را رد کردم و در حوزه دوبله به کار خود ادامه دادم. با این حال، زمانی که «کمپانی هنری مایان» را تأسیس کردم، پیشنهاد بازی در «سویینیتاد» به من ارائه شد و من این کار را با یک نقش منفی تجربه کردم که از آن لذت بردم.»
او ادامه داد: «ورود من به عالم بازیگری از یک شوخی دوستانه آغاز شد. بچههای تئاتر فکر میکردند صداپیشگان نمیتوانند بازیگران موفقی باشند. روزی در حین گفتوگو با میترا بابایی، او به محدودیتهای صداپیشگان اشاره کرد و من به او گفتم که یک صداپیشه خوب میتواند بازیگر موفقی نیز باشد، اگر خواسته باشد. ولی یک بازیگر خوب لزوماً نمیتواند صداپیشه خوبی هم باشد. پس از آن، مسابقهای بین خود ترتیب دادیم که چند داور نیز در آن حضور داشتند و هر کس در این رقابت شکست میخورد، از حرفه خود کنارهگیری میکرد.»
این تهیهکننده تئاتر گفت: «چند ماه بعد از توافق یادشده، کارگردان «سویینیتاد» به من پیشنهاد بازی داد. من فقط یک هفته زمان داشتم تا آماده شوم و خدارا شکر توانستم دیالوگها را حفظ کنم و ملودیها را یاد بگیرم، و این اثر حتی به جشنواره تئاتر فجر راه یافت. شاگردانم هم نسبت به این اثر استقبال خوبی داشتند و این کار رکورد فروش تاریخ مشهد را شکست و از آن زمان بازیگری برایم جدیتر شد.»
او افزود: «بعد از آن نیز در یک کار به نام «ایرانیان» با رضا صابری همکاری کردم، سپس «یرما» را بازی کردم و پس از آن به اجرای «خونرقصه» با کارگردانی رضا صابری پرداختم و بعد از آن «بیرون پشت» و «یوتانازی» به صحنه رفتند.»
این صداپیشه مشهدی درباره «یوتانازی» بیان کرد: «این کار به پیشنهاد میترا بابایی به من ارائه شد. از لحظهای که تصمیم به کار گرفتیم و متن را بهینهسازی کردیم تا زمانی که به صحنه رفتیم، حدود ۱۵ روز طول کشید. طراحی صحنه این اثر هم به عهده من بود و طراحی صحنه اکثر کارهایم نظیر فیلم «کلنل» نیز توسط خودم انجام شده است.»
محمد طهان با اشاره به اینکه «یوتانازی» در ابتدا سال گذشته روی صحنه رفت، گفت: «پس از آن، حدود یک ماه به شکل تکسانس در تماشاخانه مایان اجرا داشتیم. امسال نیز به طور ناگهانی بعد از جنگ ۱۲ روزه تصمیم گرفتم به صحنه بروم و خدا را شکر تا کنون حدود ۵۵ اجرا داشتهایم.»
«یوتانازی» تنها ۲ هزار مخاطبِ تئاتر اولی را جذب کرده است
این بازیگر اظهار داشت: «به نظر من «یوتانازی» نمایشی شیک و درامی عاشقانه است، که با سلیقه من در ارتباط است، چرا که به آثار «عاشقانه» علاقهمندم. «یوتانازی»…
“`
این نمایش صحنههای رمانتیک جذابی دارد که بسیاری از تماشاگران آن را میپسندند. آثار «یوتانازی» تنها ۲ هزار نفر از تماشاگران تئاتر اولی را به سالن آورد که به گفته خودشان، با دیدن این نمایش نسبت به تئاتر علاقمند شدهاند. در میان تماشاگران، پسری مشاهده شد که ۱۳ بار به تماشای این اثر نشسته بود و خانمی که ۱۱ بار «یوتانازی» را دیده بود. این نشان میدهد که این نمایش وظیفه خود را به خوبی انجام داده است.
محمد طهان اظهار داشت: «در دنیای تئاتر، نظرات متفاوتی وجود دارد و برخی بر این باورند که اثر لایق چنین توجهی نیست، اما سوال من این است که یک تئاتر چه توقعی باید برآورده سازد؟ بازیهای این نمایش چندبعدی بوده و اگر کسی از بازیگران آن خوشش نمیآید، مسئلهای نیست. سناریوی اثر مملو از فراز و نشیب است و به تماشاگران شور و هیجان میبخشد. زینتهای صحنه و گریمهای به کار رفته در این نمایش منحصر به فرد است؛ لباسها خود دارای شخصیتی ویژه هستند. جلوههای بصری و طراحی صحنه به همراه باران در نمایش بسیار زیباست و موسیقی زنده برقراری دارد که حتی یک نت فالش ندارد. تئاتر باید چه معیارهایی داشته باشد تا مخاطبان از آن تعریف کنند؟»
خطای یوتانازی حداقل است
او بهترین قاضی را تماشاگران دانسته و افزود: «خطاهای این اثر واقعاً کم است، هیچ نمایشی بدون نقص نیست، این اثر نیز مانند دیگر آثار ایراداتی دارد، اما وقتی که ۹۹ درصد نظرات مثبت است، نشان دهنده اعتبار اثر و کم بودن خطاهای آن است. این نمایش به بسیاری افراد ضربه محکمی وارد کرده؛ مایان توانسته آثار با محتوای پرمخاطبی تولید کند که همگی در زمان خود ارزش هنری خاصی داشتند و با نمایش «هرکول»، رکورد تعداد تماشاگران در مشهد را با ۶۰۴۰ نفر شکسته است، در حالی که تئاتری با پروژکت سنگین و هزینههای زیاد بود. اما «یوتانازی» کار کوچکی است که به زودی با فقط دو بازیگر و تعداد محدودی از عوامل، رکورد «هرکول» را نیز خواهد زد.
این بازیگر و صداپیشه توضیح داد: «هر تئاتری که فروش داشته باشد، باید مورد استقبال قرار گیرد زیرا به پشتیبانی از تئاتر کمک میکند. باید ورود تماشاگران به عرصه تئاتر را تشویق کنیم. سالنها باید یکدیگر را حمایت کنند، در دور دوم، حمایتی یا تبلیغی از سوی اهالی تئاتر در فضای مجازی نداشتیم و تنها دوستان نظارهگر بودند تا ببینند سرنوشت این اثر چگونه خواهد بود. اما خوشبختانه این نمایش همچون سایر آثار مایان هر شب با حداکثر ظرفیت اجرا شده است.»
در واقع زمانی که مجوزی کسب میشود، یک نسخه از آن به اداره اماکن ارسال میشود با عنوان «جهت اقدام یا در برخی موارد جهت استحضار»، یعنی ما یک شورای نظارتی داریم که از وجود آن دیگر تأثیری ندارد! بنابراین اگر هر فردی گزارشی منفی از یک نمایش به اماکن ارائه نماید، که متاسفانه افراد مطرح بسیاری داریم که در این زمینه فعالند و وضعیت را خرابتر میکنند، اداره اماکن مجاز است آن تئاتر را بررسی کرده و در صورت لزوم، فعالیت آن را متوقف کند!
او در ادامه افزود: «نمایشهایی که دارای موسیقی خوب، رنگ و طراحی جذاب و جلوههای بصری متفاوت هستند همیشه در دل مردم مشهد جا دارد.»
طهان خاطرنشان کرد: «آرش خیرآبادی به عنوان نویسنده، موضوع جالبی را برای «یوتانازی» انتخاب کرده است. او ابتدائاً متن این نمایش را به ما پیشنهاد داد و ما با مشورت و موافقت او، موضوع خیانت را در روایت گسترش دادیم و موسیقی را به نمایش اضافه نمودیم، به طوری که طرح ابتدایی و پایانی نمایش با هم پیوند داشته باشد. این کارها تحت ویرایش آرش انجام شد. ایشان نویسندهای فرهیخته است که به کارگردان و بازیگر اجازه تغییرات میدهد، مشروط بر اینکه به خود متن آسیب نرساند.»
مدیر کمپانی هنری مایان بیان کرد: «با پیشرفت کار، متوجه شدیم که نمایش بهتر میشود و من گفتم آیا ممکن است یک کار عاشقانه بدون موسیقی باشد؟ بنابراین موسیقی را به نمایش اضافه کردیم و سپس ایده باران را به نمایش آوردیم. در واقع، اولین بار ایده باران را در فیلم «کلنل» پیاده کردیم و حال این ایده را در اینجا پیادهسازی کردیم.»
طهان گروه نمایش «یوتانازی» را گروهی فوقالعاده توصیف کرد و گفت: «این گروه از سادهترین و راحتترین گروههای نمایشی است که بدون چالش و حواشی منفی، کار خود را به پیش میبرد. بنابراین شاید یکی از جذابیتهای «یوتانازی» همین جمع سالم و دوستانه باشد، به همین خاطر در حال مذاکره برای بردن این نمایش به تهران و کشورهای دیگر هستم، زیرا با این گروه بسیار احساس راحتی میکنم.»
بخشهایی از «یوتانازی» تجریه زندگی من است
“`html
او گفت: «یوتانازی برای من همچون یک بخش اساسی از زندگیام است، دیالوگهایی دارد که بسیار به آنها وابسته هستم زیرا متعلق به خود من هستند. برای مثال، جملهای که میگوید: «من در آخرین روز پاییز ۴۲ سال پیش به دنیا آمدم»، نشان از خودم دارد. این نقش و همچنین برخی از صحنههای این اثر به شدت با شخصیت محمد طهان همخوانی دارند. کاراکتر من به نحوی شبیه به بازیگر «یوتانازی» به نظر میرسد، به همین دلیل عاشقش هستم. زیرا شاید از بیرون تظاهر به داشتن پوستهای مغرور و سرد داشته باشم، اما در اعماق وجودم فردی احساساتی و آسیبپذیر هستم. در زندگی سختیهای زیادی را تجربه کردهام و کسی در کنارم نبوده است، بدون اینکه حتی یک ریال تسهیلات مالی یا وام دریافت کنم.»
این بازیگر خاطرنشان کرد: «به همین خاطر، برای آنچه که دارم، زحمت زیادی کشیدم. در بهترین شرایط فقط ۴ ساعت در ۲۴ ساعت میخوابم و افرادی که در جامعه ممکن است دیده شوند، معمولا افراد تنهایی هستند.»
تئاتر مشهد در شرایط نابههنجاری به سر میبرد
این تهیهکننده تئاتر درباره وضعیت فعلی تئاتر مشهد اظهار داشت: «نمیتوان بهروشنی گفت که وضعیت تئاتر مشهد بسیار بد است، اما واقعیت این است که اوضاع کنونی این تئاتر چندان مطلوب نیست. در حال حاضر، ما با هرج و مرجهایی در سیستم اداری روبهرو هستیم که قبلاً نیز وجود داشته، اما این مشکلات امروز بیشتر شدهاند. به این معنا که اکنون اداره اماکن نیز به عنوان مسئول نظارت بر نمایشها فعالیت میکند و فشارهای بسیاری بر محتوای آثار روی صحنه وارد میآورد!»
او ادامه داد: «حال که مجوزی صادر میشود، یک کپی از آن نیز برای اداره اماکن ارسال میگردد با عنوان «جهت اقدام یا در برخی موارد جهت استحضار»، یعنی شورای نظارتی داریم که وجود آن تأثیر خاصی ندارد! به این معنا که اگر هر فردی از یک نمایشنامه گزارشی با محتوای منفی به اماکن ارائه کند، که متاسفانه افراد برجسته زیادی داریم که چنین کارهایی انجام میدهند، اداره اماکن مجاز است آن تئاتر را مورد بررسی قرار داده و در صورت صلاحدید، آن نمایش را متوقف سازد!»
طهان افزود: «تا جایی که میدانم، اداره اماکن بهطور قانونی نمیتواند به محتوای نمایشها ورود کند! شاید اطلاعات من ناکافی باشد. کارشناسان این اداره تخصصی در این زمینه ندارند و ما هم در زمینه فعالیتهای آنان تخصصی نداریم و به عنوان یک مکان عمومی تابع قوانین آنها هستیم. به عنوان مثال، اخیراً دو نمایش را روی صحنه داشتم که اداره اماکن به علتهای نامشخص برنامهها را تعطیل کرد! مجوز صادره از ارشاد بهطرز عجیبی توسط نهادهایی بیارتباط با تئاتر لغو میشود! به نظر میرسد که این مجوز دیگر اعتباری ندارد و ما بیدلیل برای آنها بازبینیها را ارائه میدهیم.»
او همچنین اظهار داشت: «به نظر من بهتر است که اداره ارشاد بهطور کلی منحل شود و اهالی تئاتر مستقیماً به آن سازمانها برای بازبینی مراجعه کنند و بهطور مستقیم مجوزهایشان را از آنان دریافت نمایند تا وضعیت تهیهکنندهها و سالنها به حداقل برسد و کمتر آسیب ببینند!»
تئاتر مشهد دارای سرانه مشخصی از مخاطب است
این دوبلور خراسانی اعلام کرد: «به عنوان کسی که یک سالن خصوصی تئاتر را مدیریت میکند، میگویم که تئاتر مشهد دارای سرانه مشخصی از مخاطب است، به عبارت دیگر، سبد تئاتر مشهد عدد مشخصی دارد و ما به خوبی میدانیم که فاصله زیادی با تهران داریم، به گونهای که داشتن فروش میلیاردی در مشهد یک آرزو است، اما در تهران چنین چیزی ممکن است.»
او اضافه کرد: «چه عاملی میتواند موجب شود یک نمایش در مشهد به فروش میلیاردی برسد؟ این مسئله به کمبود موسیقی و نبود طنز صحیح بازمیگردد. مشهد شهری غمگین است و مردم در تئاتر به دنباله احساس خلأهایی هستند. کیوان صباغ این کمبودها را برای مردم پر کرده است، اما بسیاری به آثار او انتقادات میکنند، در حالی که او باعث گسترش سبد تئاتر مشهد شده و ما باید از تلاشهای او سپاسگزار باشیم.»
محمد طهان گفت: «موسیقی عاملی است که میتواند تئاتر را نجات دهد، البته باید موسیقی با کیفیت باشد، زیرا ما تجربه نمایشهای موزیکالی داشتیم که از نظر فروش و تعداد مخاطب ناموفق بودهاند.»
باید بدانیم مخاطب چه چیزی را میپسندد
مدیر تماشاخانه مایان مشهد افزود: «یک سری از روشنفکران در عرصه تئاتر، تئاتر را تنها مختص خود میدانند و معتقدند که فقط خودشان باید سیاستگذاری تئاتر را تعیین کنند، اما واقعیت اینگونه نیست. ما باید نیازهای مردم را در نظر بگیریم، مگر نه اینکه ما به خاطر مردم کار میکنیم؟ کارگردان وقتی میبیند که نمایشاش جذابیت ندارد، باید در پروژههای بعدی تغییراتی در فرم کار خود ایجاد کند تا به آن چیزی که مخاطب به دنبال آن است برسد. «یوتانازی» با تغییر دکور و چیدمان اجرا، توانسته نظر مخاطبان را جلب کند.»
او سقف فروش تئاتر در مشهد را حدود ۲۰۰۰ نفر تخمین زد و خاطرنشان کرد…
“““html
وی بیان کرد: «اگر نمایشی از این سقف به موفقیت میرسد، به این معناست که عوامل آن نمایش با بهکارگیری فرم و اجزای مختلف، توانستهاند مخاطبان را جلب کنند. بنابراین، نمیتوانیم به نمایشهای طنز یا موزیکال ایراد بزنیم، چون برای حفظ سالنها و تهیهکنندگان، ضروری است که به سراغ عناصر نوین برویم. این عناصر شاید جا افتاده نباشند، اما به گفته برخی اندیشمندان این شهر که خداراشکر تعدادشان کم نیست، حضور آنها به تئاتر آسیب نمیزند.»
بخش خصوصی در سایه ظلم است!
او پیرامون بیعدالتیها تصریح کرد: «شهرداری برخی از افراد خاص را با امکاناتی مثل آگهیهای محیطی و تسهیلات ویژه حمایت میکند، افرادی که یا به خودشان نزدیکاند یا کارهایی انجام میدهند که نه من آشنایی دارم و نه تمایلی به آنها دارم. تاکنون شهرداری به من که در کمپانی مایان و پروژههای قبلیام سالهاست شغل ایجاد کردهام، هیچ کمکی نکرده است. من نزدیک به دوهزار شاگرد در این شهر تربیت کردهام و از سال ۹۰ این مجموعه را به تنهایی ادامه دادهام، بدون هیچ گونه تسهیلاتی. در حالی که شهرداری هیچ تخفیفی برای بیلبورد به من نمیدهد، اما به برخی افراد نورچشمی چنین تخفیفهایی ارائه میکند! در حالی که من بارها از تماشاخانههای شمایل و مایان درخواست ارائه کمک کردهام.»
او اضافه کرد: «وزارت ارشاد، متولی هنر است، اما تاکنون چه قدمی برای ما برداشته است؟ حتی بعد از این همه مدت هنوز مجوز من صادر نشده است! واقعاً بخش خصوصی رنج میبرد.»
این تهیهکننده تئاتر خاطرنشان کرد: «ما تنها سه سالن خصوصی تئاتر در مشهد داریم، اما ممیزیهایی که در اینجا وجود دارد، در سالنهای دیگر نیست. از سوی دیگر، خود هنرمندان هم مانعتراشیهای بسیاری در این مسیر میکنند! تا زمانی که در این شهر استعداد دیدن یکدیگر را نداشته باشیم، وضعیت تئاتر بهبود نمییابد و مشهد پیشرفت نخواهد کرد. از ترکیه، دبی و قطر و حتی تهران از من خواستهاند تا پروژهای مشابه در مشهد را در آنجا اجرا کنم، اما من میخواهم در شهر خودم کار کنم. افسوس که متولیان هنر در مشهد به هنرمندان این شهر بها نمیدهند.»
او درباره آموزش تئاتر اظهار داشت: «مسألهای که من را آزار میدهد این است که در شهری که هنر نشانه برجستهاش است، چرا معیارهای لازم برای کسب مجوز آموزش در تئاتر این قدر عجیب و غریب است؟ امروز هر فردی میتواند تئاتر را آموزش دهد. در واقع حوزه آموزش به امری نامأنوس تبدیل شده و افرادی بدون صلاحیت به آموزش تئاتر پرداخته و کودکان را دعوت به کارگاههای نامناسب میکنند.»
محمد طهان اعلام کرد: «متأسفانه برای تدریس تئاتر دیگر نیازی به مدرک تحصیلی و سابقه هنری نیست. حتی رعایت اصول اخلاقی هم برای لقب «استاد» در تئاتر الزامی نیست. کافی است چند کلمه وزین در مورد تئاتر بیاموزید و یک آگهی در فضاهای مجازی منتشر کنید تا به عنوان استاد شناخته شوید و کودکان را به کارگاههای نامشخص خود دعوت کنید. چرا هیچ نظارتی بر این حوزه وجود ندارد؟ چرا نظارت فقط مختص برخی سالنهای خصوصی است؟ چگونه ممکن است فردی با سابقههای اخلاقی و قضایی نامناسب، به عنوان مدرس تئاتر در حوزه کودک فعالیت کند؟»
او در ادامه تصریح کرد: «دسترسی به دنیای آموزش تئاتر در این شهر آنچنان بینظم است که هر شخصی میتواند بدون نظارت و بررسی وارد شود. تنها نیاز به پشتیبانی از سوی یک آموزشگاه یا فرد خاص دارد.»
طهان ادامه داد: «امیدوارم به زودی درها را به روی افراد فاقد صلاحیت ببندند و این عرصه را به متخصصان دلسوز و متعهد بسپارند، که امید است مشهد دارای مدرسان خوب و با اخلاقی باشد.»
۲۴۲۲۴۲
“`