بر اساس گزارشات مطرح شده از خبرگزاری صحت خبر، شبکه اسکای نیوز امارات در تجزیه و تحلیلی از سفر احمد الشرع، رئیس جمهور دولت انتقالی سوریه به عربستان سعودی و ترکیه، عنوان کرد: «آیا الشرع میتواند توازن سخت را برقرار کند؟»
احمد الشرع در تلاش برای بازگرداندن سوریه به عرصه منطقهای، سفرهایی را به ریاض و آنکارا انجام داد. این حرکت نشانهای از کوشش او برای ایجاد تعادل میان قدرتهای منطقهای درگیر در بحران سوریه است.
این رسانه اماراتی ادعا کرده است: در حالی که عربستان به بازگشت سوریه به میان کشورهای عربی خوشبین است، ایران به دقت این تحولات را زیر نظر دارد و آن را تهدیدی برای منافع استراتژیک خود به شمار میآورد.
روابط عربستان و سوریه.. آیا همکاری استراتژیک جدیدی در انتظار است؟
سفر الشرع به عربستان تنها به منظور پروتکلهای دیپلماتیک نبود و چندین پیام سیاسی روشن را به همراه داشت. بعد از دیدار با محمد بن سلمان ولیعهد عربستان، الشرع به صراحت اعلام کرد که «عربستان خواهان کمک به سوریه برای ساختن آیندهاش است.» او همچنین بر این نکته تاکید کرد که اولویت اصلی، ایجاد ثبات و تقویت خواستههای مردم سوریه خواهد بود.
خالد سرحان، استاد علوم سیاسی، در گفتوگو با برنامه «التاسعه» شبکه اسکای نیوز عربی بیان داشت که این سفر به معنای تحول در سیاست عربستان در مورد سوریه است زیرا ریاض دیگر به مسأله سوریه تنها از زاویه درگیری و کشمکش نمینگرد و به دنبال راهکارهایی برای تضمین ثبات منطقه و محدود کردن نفوذ ایران است.
آنکارا.. آیا حمایت اقتصادی است یا نفوذ سیاسی؟
الشرع سپس راهی آنکارا شد و با رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، دیدار کرد. بنا به بیانیه صادره از سوی رهبری ترکیه، در این نشست به بررسی گامهای مشترک برای بهبود شرایط اقتصادی و حفظ امنیت در سوریه پرداخته شد.
اما آیا میتوان این سفر را تلاشی برای برقراری تعادل میان نقش ترکیه و کشورهای عربی دانست یا آنکه نشاندهنده تعمیق روابط میان آنکارا و دمشق است، مخصوصاً با توجه به کاهش نفوذ ایران؟ سرحان در این خصوص اظهار میدارد: «ترکیه به خوبی آگاه است که چشمانداز پس از عصر اسد، به ویژه با مد نظر قرار دادن چالشهای امنیتی در شمال این کشور، نیازمند بازنگری روابطش با سوریه است، چرا که با تهدیداتی از سوی نیروهای سوریه دموکراتیک و گروههای حامی ایران مواجه است.»
این کارشناس در تحلیل اوضاع جاری به نقل از اظهارات مقامات ایرانی، گفت: به نظر میرسد ایران با کمال رضایت به این تحولات نمینگرد. بعد از اظهارات الشرع در خصوص ایجاد روابط متوازن بر اساس حاکمیت و احترام، فرمانده سپاه پاسداران انقلاب ایران هشدار داد که «وضعیت سوریه به این شکل ادامه نخواهد داشت.» این کارشناس در تحلیل سخنان فرمانده سپاه ادعا کرد: این هشدار نشاندهنده آن است که اگر ایران احساس کند نفوذش در سوریه کاهش یافته است، ممکن است به سمت ایجاد تنشها پیش رود.
با این حال، سرحان بیان کرد: «ایران در موقعیتی دشوار قرار دارد. پس از سقوط نظام اسد، دیگر نمیتواند مانند گذشته در سوریه تصمیمگیری کند، به ویژه با توجه به اینکه نقش عربستان و ترکیه در حکومت سوریه جدید تقویت شده است.»
اوضاع امنیتی.. آیا مانع پایداری وضعیت خواهد بود؟
در شرایطی که الشرع مشغول پیگیری گامهای دیپلماتیک است، سوریه هنوز درگیر حملات تروریستی و تنشهای امنیتی است. به دنبال یک انفجار در شهر منبج، 20 نفر جان خود را از دست داده و 15 نفر دیگر زخمی شدند که بیشتر آنها زن بودند. در حالیکه اتهامها متوجه نیروهای سوریه دموکراتیک است، مظلوم عبدی، فرمانده این نیروها، این ادعاها را رد کرده و تاکید کرد که برای گفتگو با دولت انتقالی آماده است.
سرحان در این باره تصریح کرد: «انفجارهای مکرر، نشاندهنده این واقعیت است که پیشرفت در مرحله انتقالی سوریه آسان نخواهد بود، زیرا گروهها و افرادی وجود دارند که در پی برهم زدن ثبات در داخل و خارج سوریه هستند.»
آیا اسرائیل دائماً در جولان باقی خواهد ماند؟
اسرائیل در مناطق جنوبی و جولان اشغالی اقدام به افزایش حضور خود میکند. تصاویری از ماهوارهها وجود پایگاههای نظامی جدید را به تصویر کشیدهاند. وزیر دفاع اسرائیل در اظهارنظرهایش به نکتهای تاملبرانگیز اشاره کرد و گفت: «نیروهای اسرائیلی در جنوب سوریه برای مدت زمانی نامشخص مستقر خواهند بود.» این گفته حکایت از اراده تل آویو جهت حفظ نفوذ خود در این ناحیه در شرایط آشفتگی سوریه دارد.
رامی عبدالرحمن، مدیر دیدهبان حقوق بشر سوریه، در این رابطه بیان کرد: «اسرائیل از جنوب سوریه عقبنشینی نخواهد کرد بلکه برنامهاش تثبیت طولانیمدت حضور در این منطقه خواهد بود.»
آیا عربستان میتواند تحولات سوریه را مدیریت کند؟
با پیچیدگی مستمر اوضاع در سوریه، پرسش مهمی باقی مانده است: آیا عربستان قادر به ایفای نقش کلیدی در بازسازی سوریه خواهد بود؟ سرحان اعتقاد دارد که ریاض به اندازه کافی نفوذ و حمایت سیاسی برای هدایت سوریه به سمت ثبات دارد، اما برای موفقیت در این راستا، به اقدامات عملی نیاز است، از جمله برگزاری همایش گفتگوی ملی جامع و برگزاری انتخابات زودهنگام که حضور تمامی احزاب سیاسی را تضمین کند.
با توجه به این تحولات، بهنظر میرسد که خاورمیانه به مرحلهای جدید قدم میگذارد، چرا که عربستان و ترکیه در تلاشند تا آینده سوریه را بدون تأثیرگذاری ایران ترسیم کنند. آیا احمد الشرع میتواند توازن مورد نظر را برقرار کند یا چالشهای امنیتی و سیاسی شرایط متفاوتی رقم خواهند زد؟
*ترجمه: منصوره کاظمینی
315 315