در هر محیط علمی و تحقیقاتی ایمنی اولین و مهم ترین اصل کار است. کارکنان آزمایشگاه ها روزانه با مواد شیمیایی، بخارات سمی و ترکیباتی سر و کار دارند که اغلب حتی در مقادیر بسیار کم می توانند خطرناک باشند. یکی از موثرترین دستگاه های آزمایشگاهی که برای کاهش خطرات احتمالی حین آزمایش ها استفاده می شود هود شیمیایی (Chemical Fume Hood) است. هود شیمیایی مانع از انتشار بخارت سمی و گازهای خطرناک در فضای آزمایشگاه می شود و محیطی سالم و ایمن برای پژوهشگران فراهم می کند.
چرا وجود تهویه هوای مناسب در آزمایشگاه اهمیت دارد؟
هنگامی که واکنش شیمیایی انجام می شود احتمال تولید گاز، بخار و سموم شیمیایی وجود دارد. مواد شیمیایی اغلب بی رنگ و بی بو هستند و در ظاهر برای افراد حاضر در آزمایشگاه قابل تشخیص نمی باشند اما استشمام این مواد ممکن است اثرات تهدید کننده سلامت بر جای بگذارند. به عنوان مثال تنفس اسید کلریدریک و اسیدنیتریک باعث سوزش و التهاب مجاری تنفسی می شود و بنزن سرطان زا است، بنابراین با نبود تهویه هوای مناسب و هود شیمی در محیط آزمایشگاه این بخارات سمی و خطرناک در محیط آزمایشگاه پخش می شوند و حتی ممکن است پژوهشگرانی که مستقیما با این مواد فعالیت نمی کنند نیز در معرض خطر قرار گیرند.
هود شیمیایی چیست و چگونه از شما محافظت می کند؟
هود شیمیایی در واقع مانند یک محافظ در برابر بخارات و گازهای خطرناک عمل می کند. این دستگاه با استفاده از جریان هوای منفی کار می کند، در واقع هوای آلوده را به درون خود می کشد و مانع از خروج آن به محیط آزمایشگاه می شود. در هودهای شیمیایی فیلتر HEPA و همچنین کربن فعال تعبیه شده است تا هوا قبل از خروج تصفیه شود. به این صورت هود شیمیایی از انتشار بخارات سمی و مضر در آزمایشگاه جلوگیری می کند و اینگونه سلامت کارکنان حفظ می شود.
خطرات کار بدون هود شیمیایی
انجام آزمایش روی مواد سمی و خطرناک ممکن است در ظاهر بی خطر به نظر برسد اما در دراز مدت سلامت کاربران را تهدید می کند. در طولانی مدت افراد با مشکلاتی نظیر سردردهای مداوم، سوزش چشم و گلو، آلرژی های تنفسی و حتی خستگی مفرط مواجه می شوند که همه این علائم نشانه عدم استفاده از هود شیمیایی حین انجام آزمایش های خطرناک با بخارات سمی است.
انواع هود شیمیایی و ویژگی های آن ها
- هود شیمیایی کانال دار: این مدل از هود برای کار با مواد سمی و خورنده مناسب است زیرا هوای آلوده از طریق کانال به خارج از ساختمان منتقل می شود.
- هود شیمیایی بدون کانال: هود شیمی بدون کانال برای آزمایشگاه ها با محدوده فضایی کوچک مناسب است و با کمک فیلتر کربن فعال و HEPA هوای آلوده را تصفیه می کند.
- هود شیمیایی اسید و باز: این نوع هود مخصوص کار با مواد خورنده و فرار با بدنه و فن مقاوم در برابر خوردگی است.
تاثیر هود شیمیایی بر سلامت کارکنان
رعایت ایمنی در محیط های آزمایشگاهی تنها به استفاده از دستکش، روپوش، ماسک و عینک آزمایشگاهی محدود نمی شود. اغلب در آزمایشگاه هایی که مواد شیمیایی مختلف مورد استفاده قرار می گیرد، سلامت کارکنان ممکن است تحت تاثیر بخار سمی حاصل از این مواد قرار بگیرد به همین دلیل وجود هود شیمیایی در چنین آزمایشگاهایی اهمیت ویژه ای دارد.
در واقع هود شیمیایی با تصفیه هوای آلوده و هدایت آن به بیرون از فضای آزمایشگاه سلامت افراد را در برابر گازها و بخارت مضر حفظ می کند. در نتیجه کار با مواد شیمیایی بدون استفاده از این نوع هود ریسک بالایی برای سلامتی کارکنان به همراه دارد و می تواند موجب بروز مشکلات پوستی یا تنفسی شود.
نکاتی برای افزایش طول عمر و بازدهی هود شیمیایی
- تمیز کردن و استریل سازی سطوح داخلی هود و همچنین شیشه محافظ پس از هر بار استفاده
- بررسی و تعویض دوره ای فیلترها
- عدم نگهداری و ذخیره سازی مواد شیمیایی زیر هود
- کنترل منظم جریان هوا و اطمینان از عملکرد صحیح فن ها
رعایت همین چند نکته ساده می توانند در کاهش هزینه تعمیرات و افزایش عمر هود کمک کننده باشند. رویان ایران هود شیمیایی را به سراسر کشور به فروش می رساند.
کاربرد هود شیمیایی در صنایع مختلف
علاوه بر آزمایشگاه های تحقیقاتی هودهای شیمیایی در صنایع زیر نیز کاربرد دارند.
- صنایع داروسازی و بیوتکنولوژی: برای سنتز ترکیبات دارویی و تهیه محلول ها
- آزمایشگاه های کنترل کیفیت: برای تحلیل نمونه های شیمیایی و جلوگیری از پخش هوای آلوده در محیط
- آزمایشگاه های مدارس، دانشگاه ها و دیگر مراکز آموزشی
نقش هود شیمیایی در دقت نتایج آزمایش
علاوه بر نقش حفاظتی هود شیمیایی برای کاربر وجود این هود در آزمایشگاه در کیفیت نتایج آزمایشگاه نیز تاثیر دارد. بسیاری از واکنش های شیمیایی نسبت به آلودگی های محیطی حساس هستند در واقع وجود ذرات معلق در محیط می تواند باعث تغییر غلظت مواد، تداخل در واکنش ها و حتی خطا در اندازه گیری ها شود. با انجام آزمایش زیر هود شیمیایی احتمال ورود آلودگی به حداقل می رسد و دقت نتایج آزمایش افزایش قابل توجهی پیدا می کند.
اشتباهات رایج حین استفاده از هود شیمیایی
یکی از اشتباهات مرسوم در استفاده از هود شیمیایی قرار دادن بیش از حد وسایل داخل محفظه هود است که این کار باعث اختلال در جریان هوای یکنواخت می شود. همچنین حرکات سریع دست زیر هود و جلوی هود نیز باعث برهم خوردن جریان هوا می شود و احتمال پخش آلودگی ها در محیط آزمایشگاه افزایش پیدا می کند.
ایمنی، دقت، آزمایش
با کار در محیط های آزمایشگاهی کاربران همواره در معرض مواد خطرناک و سمی هستند به ویژه در آزمایشگاه های شیمی که اغلب با واکنش ها و ترکیبات خطرناک سر و کار دارند. هود شیمیایی یکی از اصلی ترین و کاربردی ترین دستگاه ها در آزمایشگاه ها است که با استفاده از این دستگاه نه تنها ایمنی فردی در آزمایشگاه افزایش پیدا می کند بلکه نتایج آزمایش ها به صورت دقیق تر به دست می آیند. مجهز بودن آزمایشگاه به هود شیمیایی به معنای داشتن محیطی ایمنی، قابل اعتماد و حرفه ای برای فعالیت های تحقیقاتی، علمی و صنعتی است.