رسول سلیمی: هم‌اکنون، مدت زمانی از سقوط بشار اسد گذشته و روابط دیرینه بین روسیه و اسرائیل در سوریه به مرحله نوینی وارد شده است. از حملات هوایی هدفمند اسرائیل که با نظارت خفتۀ رادارهای روسی در زمان حکومت اسد انجام می‌شود گرفته تا تلاش‌های تل‌آویو برای نگه‌داشتن پایگاه‌های روسی در برابر قدرت‌گیری ترکیه در دولت جدید، این دو قدرت نشان داده‌اند که منافع آن‌ها در سوریه به یکدیگر گره خورده و محکم است.
منافع مشترک روسی و اسرائیلی در سوریه
سوریه به عنوان محلی است که روسیه و اسرائیل هر کدام به دنبال تأمین منافع خود در آن هستند. طبق گزارش تایمز آو اسرائیل در تاریخ ۲ مارس، یک دیپلمات نقل کرده است: «اسرائیل پایگاه‌های روسیه را به عنوان سپری در برابر threats ترکیه و ایران تلقی می‌کند». این همکاری نشان‌دهنده این واقعیت است که مسکو و تل‌آویو هر دو از آشفتگی‌های دمشق بهره‌مند می‌شوند، اما برای پایداری شرایط موجود نیاز به همکاری فعال دو طرف برای محدود کردن نفوذ ترکیه احساس می‌شود.
برای روسیه، پایگاه‌های حمیمیم و طرطوس به عنوان کلید ورود به مدیترانه و آفریقا محسوب می‌شوند. این پایگاه‌ها نه تنها به روسیه دسترسی به آب‌های گرم را می‌دهند، بلکه نقش کلیدی در توسعه نفوذ این کشور در خاورمیانه و شمال آفریقا ایفا می‌کنند. در مقابل، اسرائیل به شدت به دنبال کنترل و محدود کردن نفوذ ایران و حزب‌الله در سوریه است. به همین دلیل، الجزیره در تحلیلی به این نکته اشاره کرده است: «سقوط بشار اسد تعادل منطقه‌ای را برهم زد، اما هنوز هم روسیه و اسرائیل دارای منافع مشترک هستند.»
همکاری روس و اسرائیلی در دوره بشار اسد
در دوران حکومت بشار اسد، آسمان سوریه شاهد بمباران‌های اسرائیلی بود، در حالی که رادارهای روسی به عنوان ناظرانی بی‌صدا فقط به تماشای حملات دقیق اسرائیل می‌پرداختند. بی‌بی‌سی در پنجم مارس گزارش داد که از سال ۲۰۱۵، روسیه و اسرائیل با یک مکانیزم «دی‌کنفلیکشن»، بیش از ۳۰۰ حمله اسرائیلی به اهداف ایرانی را هماهنگ کرده‌اند. این توافق ناگفته نه تنها به باقی ماندن اسد کمک کرد، بلکه نشان داد که روسیه حاضر به نادیده گرفتن عملیات اسرائیل شد تا بتواند محور مقاومت را مدیریت کند.
در سپتامبر ۲۰۱۸، یک هواپیمای روسی اشتباهاً توسط پدافند سوریه هدف قرار گرفت، اما کرملین واکنشی نشان نداد. ینت نیوز در تحلیل سکوت مسکو نوشته است که: «پس از این واقعه، روسیه تنها هشدار داد و هیچ اقدام دیگری نکرد!» این همکاری ادامه داشت زیرا هر دو طرف از حضور بشار اسد بهره‌مند بودند: روس‌ها پایگاه‌های خود را حفظ می‌کردند و اسرائیل می‌توانست شدیداً حزب‌الله را زیر فشار قرار دهد و هر یک باید منافع خود را در سوریه پاسداری می‌کردند.
همکاری روسیه و اسرائیل در دولت جدید سوریه
با سقوط بشار اسد، اسرائیل اکنون به دنبال حمایت از آمریکا برای حفظ پایگاه‌های روسیه در سوریه است. رویترز در تحلیلی گزارشی منتشر کرده که «اسرائیل به واشنگتن فشار می‌آورد تا سوریه در وضعیت ضعیف بماند و روسیه به عنوان سپری در برابر تهدید ترکیه باقی بماند.» این تلاش برای حفظ توازن قدرت نشان‌دهنده نگرانی تل‌آویو از نفوذ آنکارا در دمشق می‌باشد.
کارشناسان سیاسی بر این باورند که «اسرائیل خواهان باقی ماندن روسیه در لاذقیه و طرطوس است تا مانع از قدرت گرفتن ترکیه بشود. این استراتژی که به مثابه یک سپر در برابر رقیب عمل می‌کند، می‌تواند به نتایجی منجر شود که در آن روسیه در ازای حمایت اسرائیل، ایران را محدود کند. از سوی دیگر یک مقام اسرائیلی به رسانه‌ها اعلام کرده است: «ما به آمریکا اطلاع دادیم که باید پایگاه‌های روسیه حفظ شوند.» صحنه کنونی سوریه نشان می‌دهد که این لابی‌گری ناشی از نگرانی درباره تقویت گروه‌های شبه‌نظامی چون حیات تحریرالشام (HTS) با پشتیبانی ترکیه است.
همکاری‌های مستمر اسرائیل و روسیه
همکاری میان اسرائیل و روسیه به گونه‌ای است که همچون درختی در هر فصل میوه‌هایش را به بار می‌آورد. از سال ۲۰۱۵، اسرائیل صدها بار به هدف‌های خود در سوریه حمله هوایی کرده است، در حالی که رادارهای روسیه فقط نظاره‌گر این حملات بوده‌اند. در این زمینه، تایمز آو اسرائیل گزارش داد: «روسیه رادارهای خود را در حین حملات ما خاموش نگه داشت.» در دسامبر ۲۰۲۴، بعد از موقعیت دشوار بشار اسد، اسرائیل بیش از ۲۰۰ محل نظامی را بمباران کرد و بار دیگر رادارهای روسیه ساکت ماندند.
چشم‌انداز همکاری اسرائیل و روسیه در سوریه
تحلیلگران بر این باورند که این ارتباط به‌عنوان پلی است که همچنان پایدار خواهد بود. اسرائیل ممکن است به مسکو تضمین‌های امنیتی دهد تا بتواند پایگاه‌های خود را حفظ کند و این یک توافق برای آینده است که می‌تواند به کمتر شدن نفوذ ایران منجر شود. صاحب‌نظران سیاسی بر این باورند که اگر تحریرالشام قدرت را در اختیار بگیرد، همکاری روسیه و اسرائیل همچنان ادامه خواهد یافت. زیرا هر دو در یک سوریه تضعیف‌شده منافع مشترکی دارند. این استراتژی مشترک نشان‌دهنده این است که همکاری بین این دو کشور فراتر از نظر به بشار اسد تا ابد برقرار خواهد ماند.
در سوی دیگر، منافع مشترک اسرائیل و روسیه در سوریه بر اساس کنترل بر ایران و ترکیه استوار است. در دوران ریاست بشار اسد، حملات اسرائیل در سکوت رادارهای روسیه انجام می‌شد، و حالا با تغییر در رهبری، اسرائیل به دنبال لابی‌گری برای حفظ پایگاه‌های مسکو است. این رابطه همچون دوستی است که در شرایط سخت و طوفانی قدرتمند باقی می‌ماند و همین‌طور که در حال حاضر و بدون جلوه حضور بشار اسد ادامه دارد، به حیات خود ادامه خواهد داد.
۲۱۳۳۱۵