در پایتخت ایران، تهران، زلزلههای کمقدرت بهطور مکرر برگزار میشوند، اما باید به این نکته توجه کرد که فراوانی این زلزلهها و آمار آنها چقدر با میانگین زلزلههای روزانه متفاوت است و دلیل این تفاوت چیست؟
دو عامل میتواند باعث این وضعیت در تهران شود: الف) انفجارها و ب) زلزلهها. گزینه اول، اگر هم وجود داشته باشد، تا به حال به ثبت نرسیده و پیشرفتهای جهانی در نزدیک به ۲۰۰ ایستگاه بینالمللی احتمال آن را منتفی میکند؛ بنابراین، این موضوع رد میشود. اما اطلاعات دقیقی که داریم حاکی از وجود خطوط گسلی متعدد و آسیبپذیری تهران در برابر زلزلههای تاریخی و عدم توانایی سیستم مدیریتی در مواجهه با این حوادث است. این موضوع به اندازه کافی مورد مطالعه قرار گرفته و بهطور کامل در دسترس مسئولان و عموم مردم قرار دارد و لذا نیازی به تکرار مکررات نیست.
موضوعی که با وجود تکرار مکرر، هنوز هم حائز اهمیت است، ناتوانی و درک نادرست مسئولان شهری و افرادی است که درگیر مدیریت بحران زلزله هستند. این مشکلات در زمان زلزله تهران به طرز فجیعی خود را نشان خواهد داد، اما در آن زمان چه سودی دارد؟
زلزلههای اخیر در جوادآباد و اطراف تهران طبیعیترین پدیدههای جغرافیایی منطقه محسوب میشوند، اما این پدیدهها نشاندهنده فعالیتهای گسلی و همچنین هشداری برای آمادگی در برابر تجمع انرژی در گسلهای تهران میباشند. با توجه به اطلاعات علمی موجود، بهطور قطعی میدانیم که هر لحظه احتمال وقوع زلزلهای با قدرت بین ۷ تا ۷.۳ در تهران وجود دارد که این مسأله خود نشانهای از وخامت اوضاع است.
به جز تجربیات محدودی که در زلزله بم بدست آوردهایم، در شهری چون تهران هیچ تجربهای در مواجهه با زلزلههای بزرگ نداریم و به همین خاطر مسئولان شهری تصور درستی از ابعاد این موضوع ندارند. آنان با این تصور که زلزلهای با قدرت ۷.۱ در شهری با ۱۰ تا ۱۲ میلیون جمعیت و ساختمانهای ناپایدار و خیابانهای تنگ بهراحتی مشابه زلزله بم خواهد بود، در حال اشتباه بزرگی هستند. آمار نشان میدهد که در بم، حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد از جمعیت جان خود را از دست دادهاند، ولی در تهران، به واسطه وجود بناهای ناامن، تراکم جمعیت و عدم تسهیل دسترسی، تعداد مصدومین و خسارات اقتصادی قابل تصور نیست. متاسفانه، مدیریت فعلی در حوزه زلزله با استفاده از تکنیکهای غیرمؤثر مانند مانورهای کوچک و شعاری، و همچنین عدم ارائه واقعیتهای زلزله به عموم مردم بهدلیل بیخبری آنها، در حال ایجاد یک فاجعهای به تدریج در حال شکلگیری هستند که به زودی ابعاد آن روشن خواهد شد. امیدوارم که مسئولان از رفتارهای ناپسند خود دست بردارند و به نطقهای کارشناسی گوش دهند یا جاهایی دیگر منتقل شوند تا اجازه دهند جوانان متخصص در پژوهشگاهها و دانشگاهها بهطور مؤثر در زمینه زلزلهشناسی، مهندسی زلزله و مدیریت بحران فعالیت کنند. عواقب ناخوشایند اوضاع کنونی به مراتب بیشتر از آن است که تصور میشود.
استاد برجسته کشور در زمینه مهندسی سازه، زلزله و مدیریت بحران
۲۳۳۲۳۳