“`html
طبق گزارشات، طرح آزمایشی سوختگیری بدون نیاز به کارت سوخت و امکان دریافت رمز یکبارمصرف از طریق اسکن QR آغاز شده است. این اقدام بهعنوان مقدمهای برای انتقال کامل سهمیه بنزین از کارتهای سوخت به کارتهای بانکی در نظر گرفته شده است.
بر اساس اطلاعات تجارت نیوز، این طرح بهصورت آزمایشی فقط در تعداد محدودی از پمپهای بنزین شروع شده است. در این روش، با اسکن کیوآرکد از طریق گوشی همراه و ارسال شماره تماس، رمز اختصاصی برای دریافت ۳۰ لیتر بنزین آزاد به افراد ارسال میشود.
این طرح کار خود را از تاریخ ۴ خرداد در یکی از پمپهای سوخت منطقه مشیریه تهران آغاز کرده و به لحاظ قانونی بخشی از اجرای جزء ۲ بند «ت» تبصره ۳ ماده واحده قانون بودجه سال ۱۴۰۴ محسوب میشود که با همکاری نمایندگان مجلس انجام شده است.
هدف این طرح تدریجی حذف کارتهای سوخت و انتقال سهمیه بنزین به کارتهای بانکی بوده، بهطوری که دولت برای جلوگیری از قاچاق سوخت این فرایند را در پیش میگیرد. این طرح ابتدا بهصورت آزمایشی در یک جایگاه سوخت آغاز شده است.
در این سیستم جدید، شهروندان هنگام مراجعه به جایگاه سوخت، موظف به استفاده از یک اپلیکیشن موبایلی برای برقراری ارتباط میان کارت بانکی و پمپ بنزین هستند. پس از این مرحله، سهمیه سوخت فعال شده و فرآیند سوختگیری آغاز میشود.
اکنون این سوال مطرح است که چه موانع و چالشهایی در تحلیلهای انجام شده مورد توجه قرار نگرفته است؟
چالشهای اینترنت و زیرساخت شبکه
یکی از نخستین پرسشها در مورد این طرح، به دسترسی به اینترنت یا گوشیهای همراه بازمیگردد.
اختلالات متعدد در دسترسی به اینترنت، باعث میشود بسیاری از افراد در طول روز دچار قطعی موقتی اینترنت شوند. این مسئله نشاندهنده این است که در مواقع عدم دسترسی به اینترنت، فرد قادر به دریافت کد یکبار مصرف برای سوختگیری نخواهد بود.
در مذاکرات مربوط به امضای قرارداد در خردادماه، موضوع عدم دسترسی به اینترنت و نداشتن گوشی هوشمند مطرح شده است. در صورتیکه کسی دسترسی به گوشی هوشمند نداشته باشد، برای او کد یکبار مصرف از طریق پیامک ارسال میشود و در واقع میتوان از گوشیهای ساده نیز استفاده کرد. برای زمانهایی که اینترنت و آنتندهی مشکل دارد، یک سیستم آفلاین در جایگاهها آماده میشود تا افراد با ثبتنام بتوانند کد یکبار مصرف را اخذ کنند.
تجربههای اخیر نشان میدهد که اختلالات اینترنت و ضعف آنتندهی در بسیاری از مناطق کشور بهویژه در زمانهای اوج مصرف یا بحران بسیار رایجتر از «موارد استثنایی» است، و بهنظر میرسد که این مشکلات در طرح آزمایشی در نظر گرفته نشده است زیرا طرح بهطور کامل آنلاین اجرا خواهد شد.
حتی در مدل قدیمی کارت سوخت، اختلالات متعدد باعث ایجاد صفهای طولانی و توقف برخی جایگاهها شده بود، بنابراین وابسته کردن کل فرآیند سوختگیری به یک سامانه آنلاین، میتواند ریسکهایی به همراه داشته باشد.
افزایش ترافیک در پمپهای بنزین به علت ضعف زیرساخت
افزایش ترافیک در پمپهای بنزین نیز یکی از ابهامات موجود در طرح جدید است. در سیستم کنونی، سوختگیری تنها چند دقیقه طول میکشد؛ ولی در مدل جدید، کاربر باید QR کد پمپ را اسکن کرده، ارتباط با سیستم پرداخت برقرار کند و سپس رمز یکبار مصرف ارسال شود. هر گونه اختلال کوچک در شبکه یا کندی اینترنت میتواند زمان سوختگیری را افزایش دهد و به احتمال زیاد صفهای طولانی، تنشهای اجتماعی و فشار بر کارکنان را به همراه خواهد داشت.
با توجه به وضعیت فعلی در برخی نقاط کشور که سوختگیری خود زمانبر است، این طرح میتواند مشکلات موجود را تشدید کند.
بدون بررسی دقیق و ایجاد زیرساخت پایدار، خطر اتلاف منابع مالی، توقف طرح و نارضایتی عمومی بسیار زیاد است. از این رو، این پرسش مطرح میشود که آیا ارزیابی دقیقی از اثرات، ملاحظات کلیدی مانند پوشش اینترنت، شلوغی جایگاهها و رفتار مصرفکننده انجام شده است؟
سرنوشت سهمیهها پس از حذف کارت سوخت
سوالی دیگر درباره سرنوشت سهمیهها و تأثیرات این طرح بر قیمت بنزین است. طبق قانون بودجه ۱۴۰۴، دولت موظف است سهمیه سوخت را به کارت بانکی افراد منتقل کند، اما در مورد سرنوشت سوختگیری بیش از 160 لیتری اطلاعاتی ارائه نشده است.
به وضوح به نظر میرسد که این طرح موجب حذف سهمیه ۶۰ لیتری یا ۱۰۰ لیتری نخواهد شد.
“““html
و تنها مکان ذخیرهسازی آن تغییر خواهد کرد تا یارانهها به صورت هدفمند مدیریت شوند. اما در خصوص آینده کارتهای سوخت، سوالات مختلفی مطرح است.
اگر هدف این طرح این باشد که هر مصرفکننده دارای هویت مشخص شود، تا جلوی قاچاق و فروش خارج از شبکه گرفته شود، به نظر میرسد هدف نهایی این باشد که کارتهای آزاد سوخت حذف شوند یا قیمت بنزین افزایش یابد که از طریق این کارتها و برای بیش از 160 لیتر سوختگیری انجام میشود.
بر اساس گزارش باشگاه خبرنگاران جوان، فرهاد شهرکی، نایب رئیس اول کمیسیون انرژی مجلس، اعلام کرد: «دولت به فکر تغییر قیمت است. البته این موضوع هنوز به مجلس ارائه نشده و هیچ اطلاعی در این زمینه به مجلس داده نشده است و کمیسیون انرژی نیز در جریان مشاوره قرار نگرفته، اما از صحبتهای شنیده شده، به نظر میرسد که احتمال دارد تغییراتی در قیمت کارت آزاد جایگاههای سوخت مطرح شود که ممکن است به نوعی به صرفهجویی در مصرف بنزین منجر گردد، اما در مورد مقدار دقیق آن، واقعاً اطلاعاتی نداریم.»
آنطور که شواهد نشان میدهند، احتمال تغییرات اساسی در روش سوختگیری و افزایش قیمت بنزین به جز در سهمیه اول و دوم وجود دارد. باید دید که آیا الزامات و موانع موجود مورد بررسی قرار گرفتهاند یا خیر؟
۲۲۳۲۲۹
“`