نوراحسینی: درختان بلوار کشاورز با گلدانهای بزرگ احاطه شدهاند و بر روی شاخهها و برگهای آنها ریسههای نور آوزیران به چشم میخورد. همچنین تخممرغهای غولپیکر نوروزی در سرتاسر شهر توزیع گردیدهاند. همچنین المانهای مربوط به ماه رمضان نیز از انبارها بیرون آمده و در برخی از میدانها مجسمههای بزرگی از عمو نوروز نصب شده است. اما به خصوص در خیابان بهشت، میتوان نشانههای جشنهای نوروزی و رمضان را با رنگهای زیبا مشاهده کرد، جایی که ساختمانهای شهرداری و شورای شهر قرار دارند.
علیرغم این تزئینات، حقیقت این است که بسیاری از شهروندان بر این باورند که خیابانهای تهران به خوبی برای نوروز آماده نشدهاند. هوای شهر نه بوی عید را میدهد و نه دل ساکنانش را شاد میکند. فضاهای عمومی شهر به هیچ وجه نمیتوانند به نشاط شهروندان کمک کنند. دیگر خبری از جشنهای بزرگ با حضور هزاران نفر در زمان مدیریت محمد باقر قالیباف نیست، و جشنها و نوروزگاههای مدیریت شهری پنجم نیز به فراموشی سپرده شدهاند. به رغم این، مدیران فعلی بر این نکته تأکید دارند که جشنهای نوروزی را به محلات مختلف بردهاند و هر محله دارای یک بوستان به عنوان محور جشنهای نوروزی و رمضان است. اما سؤال اینجاست که در سالهای اخیر کدام شهردار به مناسبتهای ملی و مذهبی بیشتر توجه داشته است؟ زمانی شهرداری تهران در مراسم چهارشنبه سوری، در میادین آتش برپا میکرد، در حالی که در حال حاضر مدیریت شهری بیشتر بر روی امنیت شهروندان تمرکز دارد.
نگاه مدیران شهری به گروههای خاص
حجت نظری، عضو پیشین شورای شهر تهران، درباره این موضوع میگوید: نوروز، به عنوان یک جشن باستانی و ارزشمند، همیشه برای ایرانیان مهم بوده و در هر زمان و تحت هر مدیریتی، کوشش شده که این مناسبت به خوبی پاس داشته شود. در دورههای مختلف مدیریت شهری تهران، رویکردهای گوناگونی نسبت به این رویداد فرهنگی مشاهده شده است؛ گاهی با برنامههای متنوع و گاهی با توجه کمتری مواجه بودهایم.
او در ادامه افزود: در سالهای ۱۲ ساله شهرداری آقای قالیباف که شامل شورای دوم، سوم و چهارم بود، روند برگزاری جشنها با نوساناتی همراه بود. اگر چه رجعت به گرامیداشت نوروز همیشه در حد بالایی دنبال نمیشد، اما رویدادهای ماندگاری نیز برگزار شده است. برخی از این برنامهها حتی از سطح شهر فراتر رفته و در مقیاس ملی یا حداقل در سطح فرامحلهای و فرامنطقهای اجرا میشدند که شامل جامعهای بزرگتر بودند.
این عضو سابق شورای شهر تهران یادآور میشود: در دوره پنجم، این تلاش را داشتیم که رویکرد را به نوعی تغییر دهیم. از آنجا که قصد نداشتیم مدیریت شهری متولی برگزاری برنامههای بزرگ باشد، سعی کردیم از مردم حمایت کنیم تا خود به اجرا بپردازند. همچنین تغییراتی در رویکرد فرهنگی به وجود آوردیم و به آداب و سنن اقوام مختلف توجه ویژهای کردیم. مثلاً آیین نوروزخوانی که در شمال کشور متداول است، در برخی محلات تهران اجرا شد. افرادی با صدای خوب و آشنا به آداب نوروزخوانی با سازهای سنتی خود در محلات حاضر میشدند که این موجب ایجاد فضایی شاد و فرهنگی در شهر گردید. همزمان، به مسأله المانسازی شهری نیز توجه خاصی نشان داده شد. گر چه این مسئله پیشتر نیز مهم بوده، اما تلاش کردیم تا آن را به صورت متوازن و در ابعاد وسیعتر پیادهسازی کنیم تا شهر بیشتر از پیش با رنگ و طراوت نوروز آراسته شود.
نظری با تأکید بر این که رویکرد فعلی مدیریت شهری به نظر میرسد تغییر کرده و دیگر به تمامی مردم و پدیدههای شهری توجه چندانی ندارد، تصریح میکند: عمده برنامههای فرهنگی دوره ششم ظاهری گزینشی و متمرکز بر گروه خاصی دارند؛ به طوریکه به نظر میرسد سیاستگذاری فرهنگی فقط به یک قشر خاص معطوف شده است. این برنامهها عمدتاً با جنبه مذهبی شکل گرفته و سایر بخشهای جامعه نادیده گرفته شدهاند. در این سه سال، کمتر شاهد المانسازیهای جدی در سطح شهر بودیم و بوی نوروز در تهران کمرنگتر شده است. حتی در زمینه برنامههای مذهبی نیز اقدامات ویژهای صورت نگرفته و المانسازیهای مذهبی غالباً مورد انتقاد در فضای مجازی قرار گرفتهاند، چرا که طراحی و اجرای آنها چندان کارآمد به نظر نمیرسد.
در سالهای اخیر، به نظر میرسد که توجه لازم به کیفیت و جزئیات در پروژههای شهری چندان لحاظ نشده و بیشتر شاهد تولید انبوهی از سازهها بودهایم.
طبق گفتهها، در دورهای بهویژه در زمان شیوع کرونا، تحریمها و نوسانات قیمتها، سعی کردیم تا مردم احساس کمتری از این کاستیها را در شهر داشته باشند. تلاش شد تا در ایام فرهنگی و مذهبی، چهره شهر تغییراتی بکند تا این بحرانها برای شهروندان ملموستر نباشد. متأسفانه، امروز هنوز نشانههایی از این رویکرد در مدیریت شهری دیده نمیشود.
نوروز، جشنی ملی بیهمتا و خاص است
علیرضا نادعلی، عضو و سخنگوی شورای شهر تهران بر این باور است که هر ساله یکی از اولویتهای شهرداری تهران، برگزاری مراسم نوروز میباشد. دو حوزه برای اداره شهری اهمیت ویژهای دارد: نخست، مناسبتهای مذهبی و دوم، مناسبتهای ملی. برخی از این مناسبتها، جنبه مذهبی نیز دارند مانند ۲۲ بهمن که همزمان با پیروزی انقلاب اسلامی و ارتباطات دینی آن است. در میان این مناسبتها، نوروز بدون شک از همه بیرقیبتر است و برای شهرداری از اهمیت خاصی برخوردار است. ما همیشه در جلسات کمیسیون و شورا از مسئولین خواستهایم تا روی موضوع استقبال از بهار و برگزاری جشن نوروز تمرکز بیشتری کنند.
او در ادامه میافزاید: دو نکته در این زمینه وجود دارد؛ نخست، همپوشانی ماه مبارک رمضان با فصل بهار و نوروز که بهطور طبیعی برگزار کردن مراسم را پیچیدهتر میکند و نیازمند طراحیهای خاصتر است. در اوایل ماه مبارک، برخی انتقادات مطرح شد که چرا هنوز فضای شهر به بوی رمضان نرسیده است؛ شاید لازم بود تدابیر اولیه اتخاذ شود تا حس و حال ماه مبارک از همان ابتدا ملموس شود. اما نهایتاً این امر محقق شد و کل شهر تحتتأثیر قرار گرفت. در خصوص نوروز نیز وضعیت مشابهی حاکم است. بهخصوص که نوروز امسال با سالروز شهادت امیرالمؤمنین (ع) مصادف شده، اما جشن بهار و سایر برنامهها به نوبه خود اهمیت دارند. اطلاعاتی دارم که دوستان در حال آمادهسازی و اجرای این برنامهها هستند.
او همچنین بیان میکند: تخممرغهای رنگآمیزیشده نوروزی که برخی نسبت به آن انتقاد دارند، نمادی از همین رویکرد است. لازم است بدانیم که هر اقدامی معمولاً با دو نوع واکنش روبرو میشود؛ عدهای میپرسند چرا اینگونه نیست و برخی دیگر پس از اجرا، انتقادات جدیدی مطرح میکنند. این تخممرغها مزایای خاص خود را دارند؛ من خودم بهطور مفصل از آنها بازدید کردهام و دیدم که این نقاشیها به دست مردم انجام میشود و بدینتریب ارزش مضاعفی پیدا میکنند. اگر سازمان زیباسازی بهتنهایی چنین المانهایی را ارائه میکرد، هرگز ارزشمند نبودند. اما وقتی این سازمان فضایی فراهم کند تا هنرمندان حرفهای و آماتور، زن و مرد، گرد هم آمده و با دقت و خلاقیت این تخممرغها را تزئین کنند، این موارد به مناطق مختلف شهر منتقل و حس شادابی و هیجان را به ارمغان میآورند.
نادعلی یادآوری میکند: در عین حال باید تنوع بیشتری در ظرفیتهای فرهنگی و هنری خود ایجاد نماییم و از ایدههای نوین جهانی نیز بهرهمند شویم. این موضوع نباید به کپیبرداری محض محدود گردد، بلکه باید ارزشهای غنی هنر ایرانی-اسلامی را نیز به کار بگیریم. به نظر میرسد هنوز از این گنجینه هنری به مقدار کافی استفاده نکردهایم، در حالی که این ظرفیتها بسیار ارزشمندند. بهعنوان مثالی، دو هفته پیش در مراسم افتتاحیه نقاشیهای شاهنامهای که به همت مجموعه آموزش شهروندی و سازمان زیباسازی در خانه اتحادیه اجرا شد، حضور یافتم. هنرمندان زیادی در این مراسم گرد هم آمده و به ارائه آثار هنری پرداختند. خوشنویسی نیز به همین نحو به کار گرفته میشود. استفاده از این گنجینه هنری ایرانی برای انتقال پیامهای شاد و ایجاد فضایی مثبت در شهر الزامی است. هرچند هنوز به سطح مطلوب نرسیدهایم، اما نسبت به گذشته تغییرات مثبتی را تجربه کردهایم.
بیشتر بخوانید:
تهران ۱۴۰۳ جذابیت نداشت/ پایتخت در وضعیت رهاشدگی به سر میبرد/ اینکه آقای زاکانی در شورای شهر ایستاده، یک موفقیت محسوب میشود
*برنامههای فرهنگی بستگی به سلیقه دارد و به عنوان شهروند استقبال از رمضان مورد رضایت نبود
ناصرامانی، یکی از اعضای شورای شهر تهران و مدیر سابق شهرداری، به عنوان یک شهروند در این زمینه اظهار نظر میکند. او میگوید: در زمینه زیباسازی، به عنوان یک کارشناس متخصص قادر به ارائه نظر دقیق نیستم. این موضوعات در بیشتر مواقع به سلیقه افراد وابسته است. در این دوره، مدیریت شهری رویکردی متفاوت درباره تزیین، رنگآمیزی، نورپردازی و استقبال از نوروز به کار گرفته است. من قبول دارم که شاید این سبک با ذائقه بسیاری از شهروندان هماهنگ نباشد و مورد پسند آنها قرار نگیرد، اما بخشی که تحت نظارت مدیریت شهری قرار دارد، همان روشهایی است که برای استقبال از نوروز تعیین شده است.
او بر این باور است: ما از یک یا دو ماه پیش از شروع نوروز اقداماتی برای استقبال از بهار آغاز کردهایم. شهر با گلآرایی تزئین شده، بوستانها بهبود یافتهاند، نظافت و شستوشو در سطح شهر انجام شده و المانهای شهری رنگآمیزی شدهاند. با این حال، این اقدامات به صورت پراکنده ادامه دارد و متأسفانه کمتر به چشم میآید. یکی از دلایل این امر، وسعت تهران است. در دوره ما نیز زمانی که به شهرهای کوچکتر سفر میکردیم، زیباسازی آنها بیشتر قابل مشاهده بود، اما در تهران به خاطر بزرگی شهر، این تغییرات کمتر احساس میشود. با این وجود، اگر از من به عنوان یک شهروند سوال کنید، میگویم که استقبال از ماه مبارک رمضان نمیتواند رضایت بخش باشد و در استقبال از بهار نیز هنوز با چالشها و ناکارآمدیهایی روبرو هستیم.
امین توکلیزاده، معاون شهردار تهران، در مصاحبهای در مورد برنامههای نوروزی شهرداری، به مرکز عمده برنامههای نوروزی و رمضانی در پارک لاله اشاره کرده و گفته است: در تمامی ۲۲ منطقه، یک بوستان به عنوان محل اجرای برنامههای محوری انتخاب شده که در آن خدمات به شهروندان ارائه میشود. ستاد گردشگری نیز تورهای تخصصی را طراحی کرده تا از شهروندان به ویژه افراد معلول، سالمندان و روزهاولیها پذیرایی کند که برای آنها تورهای ویژهای فراهم شده است. همچنین مسیرهای پیادهروی با خدماتی به شهروندان طراحی خواهند شد.
نظرات مردم چیست؟
با وجود تمامی برنامههای اجرایی، هنوز احساس نمیشود که تهران حال و هوای عید را داشته باشد. برخی از مردم این کمبود را به تغییرات رویکردهای فرهنگی و تمرکز بر مناسبتهای مذهبی مربوط میدانند، در حالی که مسئولان شهری باور دارند جشنها هنوز در حال برگزاریاند، اما به شکل محلی و منطقهای.
شاید مسئله اصلی به این برمیگردد که مردم خاطراتی از جشنهای خیابانی و نوروزگاههای شاداب گذشته دارند و تغییرات رویکردها باعث شده است تا احساس کنند که فضای نوروزی در تهران تضعیف شده است.
۴۷