بر اساس گزارش صحت خبر، هدایت «ابومحمد الجولانی»، که با نام واقعی «احمد الشرع» شناخته می‌شود، در گروه جبهه النصره، یک تشکل افراطی مرتبط با القاعده، به او این امکان را داد تا انواع گروه‌های شورشی را تحت یک هدف واحد برای سرنگونی حکومت بشار اسد یکپارچه کند. الجولانی با تشکیل ائتلاف‌هایی با دیگر گروه‌های شورشی و هماهنگی حملات به مراکز کلیدی دولت، به طور مؤثری قدرت حاکمیت سوریه را به چالش کشید و اقتدار آن را در این کشور تضعیف کرد.
در حال حاضر، الجولانی در کاخ الشعب دمشق میزبان هیأت‌های بین‌المللی است و در مکان‌های عمومی در بین مردم حضور دارد و عکس می‌گیرد. او با حضور دوربین‌ها به مسجد اموی می‌رود، در حالی که پیش‌تر به ندرت تصاویری از او منتشر می‌شد. یکی از این تصاویر که نشان‌دهنده دیدار او با هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه است، واکنش‌های زیادی را به همراه داشت؛ به گونه‌ای که لباس او هیچ شباهتی به پوشش قبلی‌اش نداشت و برای اولین بار با کت و شلوار و کراوات در این ملاقات حضور یافت.
این دیدار دوباره نشان‌دهنده نقشی مهم ترکیه در تحولات سوریه است و از روزی که دمشق سقوط کرد، رابطه نزدیک میان حاکمان جدید سوریه و دستگاه اطلاعات نظامی ترکیه مشخص شده است. به ویژه زمانی که معلوم گردید نخستین مقام خارجی که به دمشق رفت، ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ملی ترکیه (میت) بود و خود محمد الجولانی نقش راننده شخصی او را ایفا کرد. دولت رجب طیب اردوغان در تسلیح و آموزش گروه تحریرالشام که در دهه گذشته بر استان ادلب سوریه تسلط داشته به شکل غیرعلنی بسیار فعال بوده است. به نظر می‌رسد این آموزش‌ها فقط بعد نظامی و سیاسی نداشته و نوعی آموزش اعتقادی نیز بخش عمده فعالیت‌های ترکیه در این زمینه بوده است. به همین دلیل، رهبران هیأت تحریرالشام، به‌ویژه احمد الشرع، بعد از تسلط بر سوریه، برخلاف انتظارات و پیش‌بینی‌ها، نه تنها چهره یک گروه جهادی و تکفیری مانند القاعده و داعش را از خود نشان ندادند بلکه هیچ علاقه‌ای به تکرار رفتار گروه طالبان در افغانستان نیز نداشتند. در گفتار و ظاهر خود، تا حد زیادی شبیه به رهبران حزب عدالت و توسعه شده‌اند و از این نظر محافل خارجی را شگفت‌زده کردند. این تغییر رویکرد به او اجازه داد تا از وابستگی مطلق به ایدئولوژی‌های خارجی دوری کند و همزمان به عنوان یک بازیگر محلی، نقش مؤثرتر و بهتری در برابر رقبای داخلی و خارجی ایفا کند.
به نظر می‌رسد ترکیه از هیأت تحریرالشام انتظار دارد که با الهام گرفتن از مدل «توسعه اسلامی ترکیه»، سوریه را به کشوری اسلامی اما معتدل تبدیل کند. از نظر ترک‌ها، این مسیر نه تنها ثبات سوریه را تضمین می‌کند بلکه زمینه نفوذ سیاسی در ترکیه را در بخشی از دنیای عرب فراهم خواهد کرد. هرچند در پی ناآرامی‌ها و کشتار اخیر در سوریه با قتل‌عام علویان، پیچیدگی‌های اوضاع سوریه دوباره نمایان شد و الجولانی چهره داعشی خود را به نمایش گذاشت، اما به طور کلی به نظر می‌رسد سیاست ترکیه نسبت به هیأت تحریرالشام نشان‌دهنده تعادلی بین اهداف امنیتی، ژئوپلتیک و جاه‌طلبی‌های منطقه‌ای این کشور باشد. این رویکرد تاکتیکی به آنکارا این امکان را می‌دهد که نفوذ خود را در سوریه افزایش دهد، اما پیامدهای آینده آن، به ویژه در زمینه روابط بین‌الملل و مشروعیت منطقه‌ای، هنوز موضوعی مورد بحث باقی خواهد ماند.
تحولات شخصیتی الجولانی
تبدیل شدن جولانی از یک فرمانده در هیأت تحریرالشام به یک شخصیت سیاسی اهمیت ویژه‌ای برای کارشناسان سیاسی و محققان دارد. اولین تصویر از او به سال ۲۰۰۶ برمی‌گردد، زمانی که توسط نیروهای آمریکایی در عراق بازداشت شد. در آن تصویر، او جوانی ۲۴ ساله با ریش تراشیده و موی کوتاه به نظر می‌رسد، اما این عکس نمی‌تواند بازتاب دهنده شخصیت واقعی او باشد چراکه در شرایط بازداشت بوده و ظاهرش به شکل قوانین زندان درآمده است.
این تصویر که به سال ۲۰۱۵ مرتبط است، نخستین بار وی را به عنوان ابومحمد الجولانی به روی آنتن الجزیره معرفی کرد. در این زمان، وی چهره‌اش را پوشاند و تنها موهای سرش مشاهده می‌شد.
در آن زمان، الجولانی نقش فرمانده جبهه النصره را بر عهده داشت و در تاریخ ۹ آوریل ۲۰۱۳ به خاطر عدم توافق بر ادغام با گروه داعش، از ابوبکر بغدادی، سرکرده این گروه تروریستی جدا شد.
او نخستین بار در سال ۲۰۱۶ در یک ویدیو ظاهر شد و چهره‌اش را نمایان کرد. در آن ویدیو، لباس نظامی به تن و دستاری سفید بر سر داشت که دنباله‌اش بر روی دوشش قرار داشت. او در این کلیپ به بیعت با ایمن الظواهری، رهبر القاعده اشاره کرد و گفت که تا ژوئیه ۲۰۱۶ به تبع دستورات او عمل می‌کند، اما بعد از آن، قطع ارتباط سازمانش با القاعده را اعلام کرده و نام آن را به جبهه فتح الشام و سپس به هیأت تحریرالشام در سال ۲۰۱۷ تغییر داد.
الجولانی در سال ۲۰۱۶
او در خصوص اختلافات اعتقادی بین جبهه النصره و داعش اظهار داشت که آن‌ها با خلافت اعلام شده توسط داعش مخالف هستند و آن را غیرقانونی می‌دانند زیرا بر پایه نکات “نامشروع” بنا شده است.
تاسیس دولت «نجات» در ادلب
در سال ۲۰۱۷، پس از تشکیل دولت «نجات» در مناطق تحت کنترل تحریرالشام در استان ادلب واقع در شمال غرب سوریه، ظاهر الجولانی نیز تغییر کرد و این بار با لباس نظامی و کلاهی نظامی دیده شد. در این مقطع، پیشنویس طرح «مدیریت عالی مدنی در مناطق آزاد شده سوریه» با هدف جذب بیشتر تشکل‌های اجتماعی به مدیریت مدنی، به هیأت تحریرالشام ارائه و موافقت این هیأت و چندین نهاد نظامی و غیرنظامی دیگر را جلب کرد.
چشم انداز سوریه در دوران جولانی
طبق گفته‌های رئیس‌جمهور موقت سوریه، چشم انداز سیاسی این کشور به ایجاد یک دولت بر اساس نهادها و شورای انتخابی مردم اشاره دارد. او بیان کرده که سوریه دیگر همانند گذشته خطرناک نیست و خواستار لغو تحریم‌ها از جانب جامعه جهانی شده است. در حالی‌که حکومت وی به خشونت‌های بی‌رحمانه علیه علویان و سایر اقلیت‌های قومی و مذهبی ادامه می‌دهد.
اگرچه تاثیرات جولانی در فروپاشی بشار اسد چند بعدی بوده اما روابط پیشین او با القاعده و نامگذاری تحریرالشام به عنوان یک گروه تروریستی موانع مهمی را ایجاد خواهد کرد. توانمندی جولانی در ایجاد حکومتی جامع و جلب حمایت بین‌المللی نقشی کلیدی ایفا خواهد کرد و میراث پیچیده ظهور او را به تصویر خواهد کشید.
در نهایت، آینده سوریه تحت هدایت جولانی با چالش‌های سیاسی، نظامی، اقتصادی و اجتماعی پیچیده‌ای مواجه است و معضلات تاریخی ناشی از جنگ، بی‌عدالتی و تقسیمات قومی هنوز به عنوان چالش‌های اصلی باقی خواهد ماند.
چنین افقی می‌تواند هم به شکل بدبینانه و هم در حالت خوشبینانه از وضعیت کنونی بیان شود. در صورت خوشبینانه، سوریه می‌تواند شاهد یک توافق داخلی و انتقال به یک ساختار حکومتی چندجهتی و بازسازی اقتصادی باشد، ولی در حالت بدبینانه بی‌ثباتی و درگیری‌های مکرر ادامه پیدا می‌کند و زندگی مردم این کشور همچنان تحت تاثیر عوارض منفی قرار دارد.
تلاش برای دستیابی به توافقی جامع، هم‌فکری و همکاری نیروهای داخلی با یکدیگر و ایجاد فضایی مساعد برای بازسازی اقتصاد و جامعه می‌تواند کلید خروج از این بحران باشد. در این میان، نقش رسانه‌ها، سازمان‌های بین‌المللی و همچنین قدرت‌های منطقه‌ای به‌طور همزمان فرصتی برای پیشرفت و چالش‌های جدید را فراهم خواهد آورد.
311311
“`