همسایگی تهران و باکو؛ پیوندی تاریخی و راهی به سوی آینده‌ای مشترک

به گزارش صحت خبر، «سیدعباس عراقچی» وزیر امور خارجه که به جمهوری آذربایجان سفر کرده است، در یادداشتی به بررسی اهمیت و هدف‌های این سفر منطقه‌ای پرداخته است.

متن کامل یادداشت وزیر امور خارجه به شرح زیر است:

روابط میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان، فراتر از صرف همسایگی جغرافیایی، به نوعی تجلی بخشی از یک خویشاوندی عمیق تاریخی، فرهنگی و تمدنی است که ریشه در پیوندهای دیرینه و ناگسستنی مردم دو سوی رود ارس دارد. این ارتباطات عمیق به حدی در تار و پود جوامع ما درهم تنیده شده که تصور تاریخ، ادبیات، هنر، مذهب و هویت یکی بدون دیگری، دشوار می‌نماید. در این روایت، مرزهای سیاسی فقط خطوطی بر روی نقشه هستند، اما دل‌ها و میراث مشترک ما برای قرن‌ها با نوایی یگانه جاودانه شده است.

بررسی تاریخ معاصر نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی ایران در تمام برهه‌های حساس، همواره شریک مطمئن و پشتیبانی استوار برای برادران خود در شمال ارس بوده است. زمانی که نسیم استقلال وزید، ایران در صف نخست کشورهایی قرار داشت که استقلال جمهوری آذربایجان را به رسميت شناخت و با ارتقای فوری سرکنسولگری خود به سفارت، پیامی واضح از حمایت همیشگی خود به جهان ارسال کرد. این حمایت در سال‌های ابتدایی تثبیت حاکمیت ملی جمهوری آذربایجان با کمک‌های مؤثر ادامه داشت و در دوران طولانی مناقشه قره‌باغ، سیاست اصولی تهران همواره بر اساس احترام به تمامیت ارضی و لزوم بازگشت اراضی اشغالی پایه‌گذاری شده بود.

گرچه شاید غبار زمان برخی حقایق را کم‌رنگ کرده باشد، اسناد تاریخی گواهی براین است که «بیانیه تهران» در اردیبهشت ۱۳۷۱، نخستین سند بین‌المللی به شمار می‌رفت که در آن ارمنستان به روشنی تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان را شناسایی کرد؛ سندی که نقش کلیدی و دلسوزانه ایران در آن مقطع حساسی را اثبات می‌کند. همچنین حمایت‌های قاطع ما در سازمان ملل و سازمان همکاری اسلامی همیشه مؤید این سیاست اصولی بوده است.

اینک، روابط پیوسته که از پشتوانه تاریخی برخوردار است، در ابعاد گوناگونی از جمله اقتصادی، ترانزیتی، سیاسی، امنیتی و فرهنگی گسترش یافته است. این مجموعه از پیوستگی‌های تاریخی، حمایت‌های عملی و همکاری‌های چندجانبه، روابط ایران و جمهوری آذربایجان را به سطحی فراتر از یک همسایگی ساده ارتقا داده و افق‌های روشن‌تری برای همکاری‌های مستمر و بلندمدت در راستای منافع مشترک دو ملت ترسیم نموده است.

در زمینه اتصالات و ژئوپلیتیک، نقش ایران به عنوان یک شریک مطمئن و حیاتی غیرقابل انکار است. در طول ۳۴ سال گذشته، با توجه به وظیفه همسایگی و انسانی، ایران دسترسی جمهوری خودمختار نخجوان به دیگر مناطق جمهوری آذربایجان را از طریق خاک خود فراهم کرده است. حتی در اوج فشارهای خارجی و نوسانات سیاسی، ایران اجازه نداده که ارتباط میان نخجوان و بدنه اصلی آذربایجان قطع گردد.

امروز نیز در راستای تسهیل این موضوع و ارتقای کیفیت دسترسی، «طرح راهگذر ارس» با جدیت در حال پیگیری است. این طرح استراتژیک نه تنها یک مسیر ترانزیتی، بلکه نمادی از اراده دو کشور برای تنوع‌بخشی به مسیرهای ارتباطی نیز می‌باشد. در حال حاضر چهار گذرگاه مرزی دیگر بین دو کشور به‌صورت ۲۴ ساعته فعال هستند که به عنوان شریان‌های حیاتی تجارت و عبور و مرور افراد عمل می‌کنند. خبر خوب این است که به زودی با اتمام ساخت و بهره‌برداری از پل «کلاله-آغبند»، گذرگاه پنجم بین دو کشور به فعالیت خود ادامه خواهد داد. این گذرگاه جدید، ظرفیت‌های تازه‌ای برای همکاری اقتصادی فراهم کرده و پازل اتصال منطقه‌ای را تکمیل خواهد کرد.

روابط ایران و جمهوری آذربایجان یک پیوند چندوجهی است و یکی از وجوه اصلی آن، همکاری در حوزه انرژی و منابع آبی می‌باشد. رودخانه ارس که روزگاری در ادبیات دو کشور نماد جدایی به شمار می‌رفت، امروزه به سمبل پیوند و همکاری تبدیل گشته است. پروژه‌های مشترک مرزی متعددی از جمله سدها و نیروگاه‌ها در process قرار دارند. ساخت و بهره‌برداری از چندین نیروگاه آبی نیز در دستور کار دو کشور قرار دارد که تعدادی از آن‌ها فعال شده و برخی دیگر در حال اتمام می‌باشند. علاوه بر این، اتصال شبکه‌های برق و خطوط گاز بین دو کشور امنیت انرژی منطقه را تأمین خواهد کرد. ما در حال برنامه‌ریزی برای تبادل برق و اتصال شبکه‌های انرژی هستیم.