نوراحسینی: علیرضا زاکانی در اواسط سال ۱۴۰۰ به شهرداری تهران منصوب گردید. این تصمیم از همان آغاز با جنجالهای بسیاری همراه بود. او که به عنوان یک نماینده مجلس و با تجربهای در زمینههای سیاسی شناخته میشد، بدون داشتن پیشینه اجرایی مشخص در مدیریت شهری، مسئولیت ساختمان بهشت را پذیرفت. زاکانی درخصوص نحوه ورودش به شهرداری بیان کرد: «پس از برگزاری انتخابات و قبل از شکلگیری دولت جدید، چندین بار به جلساتی که آیتالله رئیسی برپا میکردن دعوت شدم و در کنار ایشان حضور داشتم.
تلاش میکردم تا در این حضورها به کمترین حد ممکن اکتفا کنم و طوری رفتار نکنم که این حس به وجود آید که قصد دارم سهمی از این فضا ببرم! اما زمزمههایی میان کسانی که از بنده حمایت میکردند شنیده میشد که نام من در کابینه بهعنوان وزیر بهداشت، وزیر رفاه یا ریاست دفتر رئیسجمهور به گوش میرسید. در همین قالب، گروهی از دوستان شورای شهر که در انتخابات برنده شده بودند، جلسهای تشکیل دادند و به من پیشنهاد کردند که به سمت شهرداری بیایم. از سوی دیگر، آقای قالیباف نیز در دفتر خود جلسهای ترتیب داد و به من گفت که با رئیسجمهور منتخب صحبت کرده و لازم است که شما به دولت بروید.
در خصوص پیشنهاد شهرداری، مشورت کردم که او چندان تمایلی نشان نداد و خاطرنشان کرد: وضعیت شهرداری آنقدر بغرنج است که سال آینده از تصمیم خود پشیمان خواهی شد و به همین مکان بازمیگردی و اعتراف خواهی کرد که نمیتوانستم! صبح همان روز در ساعت ۱۰:۳۰ نیز با آیتالله رئیسی دیدار داشتم که این دیدار از قبل تعیین شده بود. در آن جلسه، درباره این دو پیشنهاد که مطرح شده بود، گفتگو کردیم. آقای رئیسی به من گفت که تا سه روز پیش از این، برای او کاملاً مشخص بود که شما باید به دولت بروید. حتی در دیدار با مقام معظم رهبری نیز به ایشان اشاره کردهام که میخواهم فلانی را از مجلس به دولت انتقال دهم. اما همین چند روزی که گذشت، دوستان آمدند و خواستند که زاکانی به شهرداری تهران برود. سپس آیتالله رئیسی به مزایای این تصمیم اشاره کردند و تأکید کردند که اگر شما به شهرداری بروید، میتوانیم اقدامات بسیاری به انجام برسانیم.
انتخاب من برای حضور در شهرداری تهران بر اساس همین مشورتها و پیشنهادات شکل گرفت؛ علاوه بر اینکه برنامههایی برای مدیریت بهتر امور اجرایی کشور و تهران داشتم و حمایت برخی از اعضای شورای شهر و توصیههای آیتالله رئیسی نیز عامل تشویق من به این مسئولیت بود.»
برنامه زاکانی برای حل بحران ترافیک و مسکن
زاکانی نهتنها کارش را با اعتماد به نفس شروع کرد، بلکه در این سالها نیز وعدههای بزرگی ارائه داد؛ از کاهش معضل ترافیک تا ساخت سالانه ۱۸۰ هزار واحد مسکونی برای رفع مشکلات مسکن! اما پس از گذشت سه سال، در سال ۱۴۰۳، عملکرد او بیشتر به خاطر حواشی مختلف، تصمیمات جنجالی و برخوردهایش با منتقدان شناخته شد تا تحقق این وعدهها. در شورای شهر تهران، تعدادی از اعضا او را سلطان وعدههای محقق نشده نامیدند. سال ۱۴۰۳ برای او سالی متفاوت بود، زیرا او که پس از کنارهگیری از انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۴۰۰ به شهرداری منصوب شده بود، در این سال برای مدتی صندلی بهشت را ترک کرد تا در انتخابات زودهنگام ریاست جمهوری شرکت کند، حضوری که نشان داد همچنان به پیگیری آرزوی ریاستجمهوری خود ادامه میدهد.
آغاز سال ۱۴۰۳ چگونه بود؟
زاکانی سال ۱۴۰۳ را در شرایطی آغاز کرد که دو چالش عمده که از اسفند سال ۱۴۰۲ آغاز شده بودند، ادامه داشتند؛ اولی پروژه ساخت مسجد در پارک قیطریه و دومی قرارداد با چین. اما عاملی که در ابتدای سال برای او مشکلساز شد، افزایش اعتراضات عمومی و کارزارهای مردمی برای برکناری او از شهرداری بود. تلاشهای شهرداری برای احداث مسجد در برخی از پارکهای تهران، به ویژه پارک قیطریه، با مخالفتهای زیادی روبهرو شد. معترضان بر این عقیده بودند که این فعالیتها نهتنها…
سیاستهای مدیریتی زاکانی در شهرداری نه تنها با نیازهای واقعی ساکنان شهر تهران سازگار نیست بلکه به تخریب فضای سبز و تغییر کاربری پارکها برای منافع پروژههای جدید منجر شده است. او در مواجهه با انتقادات و نارضایتیهای عمومی، تنها با لبخند همیشگیاش پاسخ میدهد و تأکید دارد که نه تنها در این پارک، بلکه در بوستانهای دیگر نیز به ساخت مساجد پرداخته خواهد شد. شهردار تهران در برابر انتقادات، به طور کلی اطلاعات منتقدان را ناکافی و ناشی از ناآگاهی دانسته یا نیت آنها را زیر سوال میبرد.
زاکانی و تمایل غیرعادی برای نزدیکی به چین
یکی از خصوصیات متمایز زاکانی در دوران مدیریتش، علاقه و اشتیاق او برای همکاری با کشور چین بود. از واردات اتوبوسهای چینی گرفته تا گمانهزنیها در مورد سپردن پروژههای عمرانی به شرکتهای چینی، حاکی از تلاش او برای جهتدهی تهران به سمتی با بیشترین تعاملات با این کشور بود.
او در مناظرات انتخاباتی ریاستجمهوری بارها به سفرهایش به چین اشاره کرده و ادعا کرده بود که امکاناتی بیسابقه برای ایران مهیا ساخته است؛ از ساخت ورزشگاهها و هتلهای پنج ستاره چینی تا شهرکسازیهای چینیها برای تهران. همچنین وعده داده بود که یک میلیون گردشگر چینی را به تهران جذب خواهد کرد. با این حال، منتقدان این وابستگی عمیق به چین را مورد پرسش قرار داده و آن را نشانهای از عدم برنامهریزی داخلی برای رفع معضلات شهری تلقی کردند.
بیشتر بخوانید:
شورای شهر تهران در ۱۴۰۳؛ یکدستی پرحاشیه، شهرداری بیپاسخ و کشمکشهای بینتیجه/ سرنوشت دو کارزار پرامضا چه شد؟
حواشی شهرداری و واکنش به منتقدان
زاکانی در این سال، بارها با اعضای شورای شهر و رسانهها دچار تنش شد. یکی از جنجالیترین اتفاقات سال ۱۴۰۳، مجادله او با برخی از اعضای شورای شهر تهران بود که به شدّت به عملکرد او انتقاد کردند. این واکنشها به حدی بود که یکی از اعضا بدون اشاره مستقیم به نام شهردار، افرادی که انتقاد از شهرداری را ناشی از ناآگاهی میدانستند را “خودشیفته مستعد دیکتاتوری” خطاب کرد و افزود: “فقط فردی که به خودشیفتگی رسیده باشد، میتواند بگوید انتقادات اعضای شورا ۱۰۰ درصد نادرست است.”
در ماجرای قرارداد اتوبوسهای چینی، یکی از اعضای شورا مستقیماً به زاکانی گفت: «شما وعدههای بزرگ میدهید، اما اقداماتتان کوچک است.» اما زاکانی بهطور مکرر این انتقادات را نادیده میگرفت یا با تندخویی به آنها پاسخ میداد.
آغاز مشارکت در انتخابات و ناامیدی زودهنگام
با نزدیک شدن به انتخابات ریاستجمهوری، زاکانی تلاش کرد تا چهرهای ملی از خود به نمایش بگذارد. او در ابتدا وقتی از سوی رسانهها درباره کاندیداتوریاش در انتخابات ریاستجمهوری پرسش شد، اعلام کرد که در حال حاضر تمرکزش بر روی ساخت ۲۰۰,۰۰۰ واحد مسکونی است. اما پس از کلنگزنی این پروژه، بهطور ناگهانی از تصمیم خود برای شرکت در انتخابات خبر داد. این تصمیم واکنشهای متعددی را برانگیخت؛ چراکه پیشتر وعده داده بود که تا پایان دورهاش در شهرداری بماند. در طول رقابتهای انتخاباتی، وعدههای او با همان سبک همیشگی، بزرگ و غیرقابلدسترس بود؛ از یارانه طلایی و ۲۰ گرم طلا برای هر خانواده، تا نیمه کردن قیمت بنزین و ساخت میلیونها واحد مسکونی. شعارهای زاکانی بهصورت پیدرپی مطرح شدند. یکی از جملههای به یاد ماندنی او در یکی از مناظرات، بیان این بود که به پزشکیان گفت: «تا آخر میمانم و نمیگذارم شما رئیسجمهور شوید!» اما پس از کمی، با درک اینکه شانسی برای پیروزی ندارد، از رقابت خارج شد. بعدها او توضیح داد: «پس از گفتن اینکه نمیگذارم شما رئیسجمهور شوید، گفتم که به اذن خدا، خدا اذن این کار را به من نداد.»
او بعداً وقتی اعضای شورای شهر درخواست موقعیت ۲۰۰,۰۰۰ واحد مسکونی که کلنگ آن را به زمین زده بود کردند، با خونسردی بیان کرد که وظیفهای برای ساخت منزل ندارد و شهرداری فقط نقش تسهیلگری در این پروژهها را داشته است. او در جلسهای که برای طرح سوال از شهردار برگزار شده بود گفت که:
«دولت باید مسکن بسازد و نه وظیفهای بر دوش شهرداری است.»
این تغییر در موضع او نمایانگر عقبنشینی از تعداد زیادی از وعدههای قبلیاش بود.
بازگشت به مقام شهرداری؛ آیا حواشی به پایان رسیدند؟
بعد از شکست در انتخابات، زاکانی دوباره به شهرداری تهران بازگشت، اما کمپینهایی که برای عزل او آغاز شده بود، همچنان پا برجا بود. با این وجود، او که قبلاً با تأکید و تهاجم رفتار میکرد، این بار یک رویکرد ملایمتر را در نظر گرفت. هواداران زاکانی نیز برای باقی ماندن او تلاش کردند و پس از مدتی این دو کمپین به پایان رسیدند. اما رفتار شهردار تهران در نیمه اول سال تغییراتی را نشان داد. او در جلسات شورا کمتر درگیر بحث و مشاجره شد، وعدههای قبلیاش را تعدیل کرد و حتی در کنار رئیسجمهور با یکی از تاکسیهای برقی چینی رانندگی کرد. با این حال، مشکلات اصلی تهران، از جمله بحران ترافیک و آلودگی هوا، بدون تغییر باقی ماندند.
نمیتوان درباره شهرداری تهران صحبت کرد و از حاشیههای آقای داماد که از همان روزهای ابتدایی ورود زاکانی به این سمت آغاز شد، سخنی به میان نیاورد. در گفتوگوی پایانی سال ۱۴۰۳ زاکانی با رسانهها، زمانی که درباره این موضوع که گفته میشود برای او و دامادش در ارتباط با سامانه شهرزاد پرونده قضایی تشکیل شده، پرسیده شد، اعلام کرد: «این مسائل مطرح شده نشاندهنده بیدقتی و ظلم آشکار است و این افراد از مافیا هستند که همیشه خواهان این هستند که شهرداری زیر بار مشکلات آنها باشد و قیمتهایی که طلب میکنند، بالاست.»
در پاسخ به سؤال مربوط به وجود یا عدم وجود پرونده، او گفت: «این رسیدگی در حال اجراست و این موضوع برای من و شهرداری تهران یک افتخار است. اگر کسی به دنبال بهانهجویی است، من به وضوح میگویم که این موضوع برای کل کشور افتخارآفرین است. کسانی که دنبال این مسائل هستند یا وابسته به بیکاری هستند، این را باید بدانند که این یکی از افتخارات شهرداری تهران است و به دست من این کار انجام گرفته است.»
زاکانی سال ۱۴۰۳ را با جنجال و درگیری شروع کرد، با هدف تداوم در مقام خود و با تلاش برای دوری از حواشی به پایان رساند. داستان زاکانی و تهران هنوز به انتها نرسیده است. او در اظهاراتش تصویری از تهران ارائه میدهد که بسیاری به دنبال آن هستند. شهردار تهران میگوید خواهان تحولی در تهران است، اما منتقدانش بیان میکنند که او نسخهای از ویرانی تهران نوشته و درخواستهایی برای نجات تهران را مطرح میکنند.
۲۳۳۲۳۳