“`html
طبق خبرهای منتشر شده، متن کامل گفتوگوی سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، با خبرگزاری کیودو ژاپن به شرح زیر است:
روابط ما در همواره صمیمی بوده و این یک فرصت ویژه است/ژاپن در ایران دارای اعتبار بالایی است
*** میتوانیم در مورد رابطه میان ایران و ژاپن گفتگو کنیم، زیرا شما تجربهای در ژاپن دارید. با توجه به تغییر دولت ژاپن، آینده تقویت روابط ایران و ژاپن در حوزه سیاست هستهای و تعامل با ایالات متحده را چگونه تجزیه و تحلیل میکنید؟
روابط میان ایران و ژاپن همیشه به خوبی و دوستانه جریان داشته است. این ارتباطات به سالهای دور برمیگردد و همواره بر مبنای منافع مشترک و احترام متقابل پایهگذاری شده است. باید بگویم که در سطح دوجانبه هیچگونه مشکلی وجود ندارد. چالشها معمولاً از عوامل خارج از روابط دوجانبه ما ناشی میشوند. واقعیت این است که ژاپن یک متحد ایالات متحده است، اما در عین حال دوستی برای ایران نیز محسوب میشود. این تعاملات دوستانه ما را قادر میسازد تا با ژاپن در مقایسه با بسیاری از کشورهای غربی همکاری نزدیکی داشته باشیم. چیزی که در چند دهه اخیر به وضوح مشاهده کردهایم.
ژاپن در ایران اعتبار و شهرت بسیار بالایی دارد و کشوری قابل احترام به شمار میآید. صنعت خودروی ما همواره از فناوریهای ژاپنی بهرهمند بوده و دیگر فناوریها و نوآوریهای این کشور نیز در ایران به خوبی شناخته و پذیرفته شدهاند. ما به عنوان تأمینکننده نفت خام برای ژاپن شناخته میشدیم، اما اکنون به دلیل تحریمها این امکان وجود ندارد. پس از توافق هستهای سال ۲۰۱۵، ژاپن به عنوان اولین کشور، روابط اقتصادیاش را با ایران از سر گرفت. دلیل این امر، پایهگذاریهای مستحکم رابطه دوجانبه ما بود. و قاطعانه میگویم که وقتی تحریمها برداشته شوند، روابط اقتصادی ایران و ژاپن به سرعت به حالت عادی باز میگردد.
بازرسیها نمیتوانند از سر گرفته شوند مگر آنکه بر روش بررسی تأسیسات بمباران شده توافق کنیم
*** در فضای پس از جنگ ۱۲ روزه، آیا ممکن است همکاری ایران و ژاپن در زمینه ایمنی هستهای دوباره شروع شود؟ زیرا ژاپن دارای تخصصهای زیادی در این حوزه است.
واقعیت این است که همانطور که اشاره کردید، در طی جنگ ۱۲ روزه، تأسیسات هستهای ما هدف بمباران قرار گرفت و خسارات جدی به آن وارد شد. این مورد رهآورد بینظیری در نقض حقوق بینالملل به شمار میرود و احتمالاً بزرگترین نقض حقوق بینالملل است، زیرا این تأسیسات هستهای صلحآمیز تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی مورد حمله قرار گرفت. که این امر خطرات و چالشهای جدی را به وجود آورده است: خطر اشعه، مهمات غیرمنفجر شده، و همانطور که میدانید، تهدیدها همچنان ادامه دارند. ما در حال حاضر با تهدیدات امنیتی و نگرانیهای ایمنی مواجه هستیم.
متأسفانه، سابقهای از بمباران تأسیسات هستهای صلحآمیز وجود ندارد. بنابراین، هیچ پروتکل یا دستورالعملی برای بازرسی از چنین تأسیساتی وجود ندارد. این پرسش من از مدیرکل آژانس بود: آیا روشی برای بازرسی از این تأسیسات بمبارانشده وجود دارد؟ پاسخ آنها منفی بود، زیرا هیچ سابقهای از این موضوع وجود ندارد. این نخستین بار است که یک تأسیسات هستهای صلحآمیز تحت نظارت بمباران میشود. بنابراین ما قادر به از سرگیری بازرسیها نیستیم مگر آنکه بر روش بازرسی تأسیسات بمباران شده توافق داشته باشیم. ما با آژانس در حال مذاکره برای رسیدن به این توافق بودیم و چارچوب همکاری در قاهره به تصویب رسید.
این امر از اهمیت ویژهای برخوردار است که آژانس پذیرفت که نیاز به یک چارچوب جدید همکاری داریم. متأسفانه پس از توافق قاهره، سه کشور اروپایی و ایالات متحده به دنبال مکانیسم اسنپ بک در شورای امنیت رفتند که به لحاظ قانونی معتبر نیست و ما معتقدیم آنها این حق را ندارند که این مکانیسم را فعال کنند.
از منظر ما و همچنین دو کشور دائمی شورای امنیت یعنی روسیه و چین و بیش از ۱۲۰ کشور از جنبش عدم تعهد، به نظر میرسد مکانیسم اسنپ بک فعال نشده و قطعنامهها و تحریمهای پیشین شورای امنیت به حالت اول برگشتهاند. با این وجود، من به سه کشور اروپایی و ایالات متحده اعلام کردهام که اگر به سمت اسنپ بک بروید، چارچوب همکاری ایران و آژانس، به ویژه توافق قاهره، دیگر اعتبار نخواهد داشت.
“““html
میبایست این موضوع را مورد بازنگری قرار دهیم. متأسفانه، این دقیقاً همان چیزی است که به وقوع پیوسته است. در حال حاضر ما در حال تماس با آقای گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی هستیم تا این روند همکاری را دوباره شروع کنیم.
فناوری ما همچنان موجود است و اراده ما نیز سرسختانه است/ برای استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای دارای حق هستیم
سوال شما در زمینه نگرانیهای ایمنی کاملاً قابل توجه است. اینجا به مسئله امکان همکاری با ژاپن میرسیم. ژاپن با تجربیات تلخ بمبهای هستهای و آثار آنها بر ایمنی محیط زیست و سلامت مردم رو به رو بوده، همچنین زلزله و سونامی که منجر به تخریب نیروگاه فوکوشیما شد، را شاهد بوده است. در آن برهه، من به عنوان سفیر در توکیو حضور داشتم و از آن نواحی دیدن کردم. بنابراین، بیتردید ژاپن از دانش ارزشمندی برای بهبود ایمنی تأسیسات هستهای برخوردار است که میتواند با ایران به اشتراک گذاشته شود.
برای آینده، ایران کاملاً متعهد به ادامه برنامه هستهای صلحآمیز خود است. همچنان که در مصاحبههای مکرر اشاره کردهام، تأسیسات و تجهیزات ممکن است آسیب دیده باشند، اما فناوری ما دست نخورده است و عزم ما نیز کاهش نیافته است. ما در حال حاضر تکنولوژی لازم را داریم و گروهی از دانشمندان و متخصصان را به کار گرفتهایم. بر اساس قوانین بینالمللی، حق استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای را داریم. به همین دلیل فکر میکنم که همکاری با ژاپن احتمالاً به یک واقعیت تبدیل خواهد شد و به یقین بسیار سودمند خواهد بود.
ما در تماس نزدیک با آژانس هستیم
*** به نظر شما آژانس در بازرسیهای هستهای ایران در آینده چه نقشی ایفا خواهد کرد؟
بازرسی یک مسئله مجزا است و نگرانیهای ایمنی موضوع دیگری را شامل میشود. بازرسیها تحت مسئولیت آژانس قرار دارند و ما به طور مداوم با آنها در ارتباط هستیم. همانطور که پیشتر اشاره کردم، نگرانیهای امنیتی و ایمنی در سطحی گسترده وجود دارد و قبل از اینکه این نگرانیها برطرف نشوند، بازرسیها نمیتوانند دوباره شروع شوند. اما در زمانی که روابط ما با آژانس به حالت عادی برگردد، همکاری در جنبههای فنی این چالشهای ایمنی میتواند با کمک ژاپن به نفع ما باشد.
*** همکاری ژاپن در بازرسیهای هستهای چگونه خواهد بود؟
بازرسی یک موضوعی است که آژانس باید در مورد آن تصمیم بگیرد و ما نمیتوانیم در آن دخالت کنیم. با این حال، ما تجربههای مثبتی از همکاری با بازرسان ژاپنی داریم. زمانی که آمانو، مدیرکل سابق ژاپنی آژانس بود، همکاری خوبی بین ما برقرار بود. توافق هستهای سال ۲۰۱۵ در دورهای به وقوع پیوست که او ریاست آژانس را بر عهده داشت و او نقش بسیار مؤثری در تحقق آن ایفا کرد. همکاری با بازرسان و مسئولان ژاپنی در آژانس و سایر زمینهها همواره مفید بوده و میتواند در آینده نیز ادامه یابد.
ما به این واقعیت رسیدیم که آمریکاییها برای مذاکرات مفید نیستند؛ آنها میخواهند دیکته کنند و من به دیکته دیگران گوش نخواهم داد
*** آیا امکان بازگشت به مذاکرات با آمریکا وجود دارد؟
این موضوع به تغییر رویکرد آمریکا بستگی دارد. اگر آنها تصمیم به اصلاح سیاستهای خود بگیرند و آماده مذاکرات منصفانه و متوازن باشند، ما نیز در انتظار همکاری هستیم. واقعیت این است که تجربههای قبلی ما از مذاکرات با آمریکا مثبت نبوده است. به عنوان نمونه، زمانی که نگاهی به رویدادهای توافق هستهای ۲۰۱۵ میاندازیم، مشاهده میکنیم که آمریکا بدون دلیل موجهی از آن خارج شد.
همچنین در مذاکرات ۲۰۲۵، در حالیکه در حال گفتوگو بودیم، اسرائیلیها با حمایت آمریکا به ما حمله کردند. و اگر به مذاکرات اخیر در نیویورک درباره مسئله اسنپ بک توجه کنیم، این حقیقت بارزتر خواهد شد.
به این نتیجه رسیدهایم که آمریکاییها آمادگی لازم برای مذاکرات متقابل با تأکید بر برابری و منافع مشترک را ندارند.
“““html
احترام متقابل در این مذاکرات وجود ندارد. زمانی که اطمینان حاصل کنیم آنها آماده دیالوگ هستند، بازگشت به مذاکرات امکانپذیر خواهد بود. نکته کلیدی این است که مذاکره به معنای دیکته کردن نیست. در حال حاضر، ما قانع نشدهایم که آنها به یک مذاکره واقعی و جدی متعهد هستند؛ آنها به دنبال دیکته کردن شرایط خود هستند و من فردی نیستم که بخواهم به دیکتههای دیگران گوش فرا دهم.
آمریکا باید به حقوق غنیسازی ما احترام بگذارد/ ایجاد اعتماد نسبت به برنامه هستهای ما در ازای رفع موانع تحریمی
*** ریشه اصلی اختلاف کجاست؟
مسئله اصلی این است که ایالات متحده باید حق ایران را در استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای، از جمله غنیسازی، به رسمیت بشناسد. این حق از آن ماست و طبق قوانین بینالمللی نیز حق ما محسوب میشود. ما یکی از اعضای متعهد NPT هستیم و همانند ژاپن حق بهرهبرداری صلحآمیز از فناوری هستهای را داریم. ژاپن نیز به عنوان عضوی متعهد از این حق بهره میبرد. ما صرفاً درخواست احقاق حق خود داریم و میخواهیم از آن استفاده کنیم، و این در زیر نظر کامل آژانس انجام میشود.
در توافق هستهای ۲۰۱۵، اقداماتی فراتر از تعهدات NPT و پروتکل اضافی را پذیرفتیم تا اعتماد به صلحآمیز بودن برنامه هستهایمان بیشتر تقویت شود و نظارت دقیقتری برای آژانس فراهم گردد، اما آمریکاییها به یکباره از این توافق خارج شدند. بنابراین ما به صلحآمیز بودن برنامه هستهای خود یقین داریم و مشکلی نداریم که این اعتماد را با دیگر کشورها به اشتراک بگذاریم. این همان چیزی است که در توافق هستهای انجام دادیم و آمادگی داریم دوباره این کار را تکرار کنیم: ساخت اعتماد پیرامون برنامه هستهای ما به منظور تضمین صلحآمیز بودن آن در برابر کاهش تحریمها.
به محض آنکه آنها این اصول را بپذیرند، یعنی اعتمادسازی نسبت به برنامه هستهای صلحآمیز ایران در ازای مرتفع کردن تحریمها، میتوانیم مذاکرات را از سر بگیریم و باور دارم به سرعت به توافق خواهیم رسید.
ما میتوانیم مکانیسمهای نظارتی بیش از NPT را بپذیریم و محدودیتهای موقتی برای ایجاد اعتماد را قبول کنیم
*** چارچوب منطقی و قابل قبول جدید از دید ایران چیست؟
چارچوب قابل قبول، چارچوبی است که حق ایران را در استفاده صلحآمیز از تکنولوژی هستهای، شامل غنیسازی، به رسمیت بشناسد و ما آمادهایم برای تحقق این هدف، فرآیند اعتمادسازی را آغاز کنیم. ما حتی میتوانیم مکانیسمهای نظارتی فراتر از NPT را بپذیریم و محدودیتهای موقتی برای ایجاد اعتماد را قبول کنیم.
تنها تعهد دائمی که آماده پذیرش آن هستیم، عدم ساخت سلاح هستهای توسط ایران است
همانطور که در توافق هستهای پیشین عمل کردیم؛ به عنوان مثال، در برجام پذیرفتیم که غنیسازی اورانیوم تنها تا ۳.۶۷ درصد و به مدت ۱۵ سال صورت گیرد، نه به صورت نامحدود. بنابراین هیچ چیزی را نمیتوان به صورت دائمی پذیرفت. تنها چیزی که ما به صورت دائمی آماده قبول آن هستیم، تعهد ایران به عدم ساخت سلاح هستهای است.
اما برای بهرهبرداری صلحآمیز از تکنولوژی هستهای، ممکن است که محدودیتهای موقتی برای ایجاد اعتماد را بپذیریم، نظیر محدودیت بر سطح غنیسازی و دستگاههای مورد استفاده. اما این محدودیتها تنها برای یک دوره معین خواهد بود و برای همیشه اجرا نمیشود، زیرا نمیتوانیم در مورد آینده نسلهای بعد تصمیمگیری کنیم. آنچه میتوانیم تصمیمگیری کرده و به آن اطمینان داریم، این است که ایران هرگز به دنبال سلاح هستهای نخواهد رفت؛ این یک تعهد دائمی از سوی ماست.
همانطور که اشاره کردم، سیاست اصلی ما یک تعهد دائمی است مبنی بر اینکه ایران هرگز به سلاح هستهای نخواهد رفت. اما اگر آنها بخواهند برخی جوانب برنامه هستهای ما را برای ایجاد اعتماد محدود کنند، میتوانیم این کار را انجام دهیم، اما نه به صورت دائمی؛ تنها برای یک دوره مشخص و تا زمانی که برای ایجاد اعتماد ضروری باشد.
“`
بمباران ما بدون هیچ دلیلی اتفاق افتاد؛ اگر آنها میخواهند ما به روند دیپلماسی و همکاری با آژانس بازگردیم، باید اعتماد ما را به دست آورند
*** تعلیق بازرسیهای آژانس موجب ایجاد تردید در جامعه جهانی نسبت به نیات هستهای ایران شده است. ایران چگونه میتواند این نگرانیها را برطرف کرده و اعتماد مجدد به برنامه هستهایاش را برقرار کند؟
سؤالتان برای من حیرتانگیز است. این ایالات متحده و متحدینش هستند که باید به ما اطمینان دهند بتوانیم از حق خود برای بهرهبرداری صلحآمیز از فناوری هستهای بدون تهدید و حمله استفاده کنیم. ما قربانی حملات بودهایم و هیچ کار نادرستی نکردهایم. تأسیسات ما تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار داشته و هیچ انحرافی به سمت ساخت تسلیحات هستهای وجود نداشته است. بنابراین وظیفه ایجاد اعتماد بر عهده آنهاست، نه ما.
ما در حال استفاده از حقوق خود بودیم، تأسیسات که تحت نظارت آژانس قرار داشت، بنا بر دلایلی غیرقابل توجیه بمباران شد. هیچ گزارشی حاکی از انحراف برنامه هستهای ایران به سمت مقاصد نظامی وجود ندارد و مدیرکل آژانس نیز به تازگی تأیید کرده که هیچ نشانهای از چنین نیتی وجود ندارد. بنابراین اگر آنها خواهان بازگشت ما به مذاکرات و همکاری با آژانس هستند، باید اعتماد ما را جلب کنند. ایالات متحده باید تضمین دهد که طی مذاکرات و تعامل با آژانس، مجدد به ما حمله نخواهد کرد.
ما بهای سنگینی پرداخت کردهایم: تحریمها، جنگ، بیش از هزار شهید، و دانشمندانی که ترور شدهاند
*** این آخرین سؤال است. تحریمهای اقتصادی همچنان فشار زیادی به مردم ایران وارد میکند، با این حال ایران به پیشبرد برنامه هستهای خود پایبند است. دلیل استراتژیک ادامه این رویکرد چیست؟
فناوری هستهای و غنیسازی ما به مدد دانشمندان خودمان به دست آمده و هیچ وابستگی به واردات ندارد. ما هزینه بالایی برای این فناوری پرداخت کردهایم: تحریمها، جنگ، جانباختن بیش از هزار نفر و ترور دانشمندان ما. خون مردم بر سر این فناوری ریخته شده است، بنابراین نمیتوانیم آن را کنار بگذاریم. اکنون این مسئله به حیثیت و افتخار ایران وابسته است؛ چیزی نیست که قابل فروش باشد. درست است که تحریمها بسیار سنگین و پرهزینه هستند و اقتصادی را تحت تأثیر قرار دادهاند، اما عزت یک ملت با چیز دیگری سنجیده میشود و ما هرگز آن را برای مضرات کمتر منتقل نمیکنیم.