بادامچیان: در دوره طاغوت، بودجه مطابق با نیازهای واقعی کشور تنظیم نمی‌شد / این روش تنظیم بودجه شتابزده است و با اصل ۵۳ قانون اساسی تطابق ندارد.

کیاوش حافظی: دولت مسعود پزشکیان، لایحه بودجه برای سال ۱۴۰۵ را به مجلس شورای اسلامی ارسال کرد؛ این سند، همانند سال‌های گذشته، نمای کلی مالی و اقتصادی کشور در سال آینده را ترسیم می‌کند و همواره موضوع بحث‌های فنی و سیاسی است.

در اوضاع اقتصادی کنونی، پیش‌بینی می‌شد که بودجه به شکل انقباضی و با لحاظ محدودیت‌های مالی تنظیم شود. میزان انقباضی بودن این بودجه، موضوع بحث و بررسی بین اسدلله بادامچیان، فعال سیاسی اصولگرا، بوده است.

این عضو حزب موتلفه، اعتقاد دارد که روش فعلی تنظیم بودجه با اصل ۵۳ قانون اساسی سازگار نیست و بخش زیادی از درآمدها و هزینه‌ها خارج از چارچوب رسمی بودجه باقی می‌مانند.

به باور او، مشکلات ناشی از سیاست‌گذاری نادرست، مانند واردات بی‌رویه بنزین و مصرف نادرست آن، منجر به هدر رفت منابع بودجه‌ای می‌شود که نیاز به اصلاح دارد.

برای مشاهده تمام جزئیات این مصاحبه، ادامه مطلب را مطالعه کنید؛

*****

* ارزیابی شما از بودجه‌ای که دولت آقای پزشکیان برای سال ۱۴۰۵ به مجلس ارائه کرده چیست؟

هر دولتی، بودجه را با توجه به سیاست‌ها، برنامه‌ها و شرایط موجود کشور ارائه می‌دهد. بنابراین، بودجه‌ای که دولت دکتر پزشکیان به مجلس ارائه کرده، در همین راستا قرار دارد. هدف هر دولت این است که بودجه‌ای واقع‌بینانه و هدایت‌کننده برای سال جاری خود تهیه کند.

یکی از اصلی‌ترین پیام‌ها و دستاوردهای انقلاب اسلامی ما، همین موضوع ارائه بودجه به ملت است. به این معنا که در زمان طاغوت، بودجه‌ای که بتواند در زندگی مردم تأثیرگذار باشد وجود نداشت؛ خواه در زمانی که قیمت نفت به‌دلیل کشف نفت در انگلستان پایین بود و خواه در دوره‌ای که وضعیت دولت کمی بهتر شده بود. با این حال، بودجه‌های دوره سلطنت نیز در تضاد با نیازهای کشور و تحت تأثیر برنامه‌های استعماری آمریکا و انگلستان بود.

پس از پیروزی انقلاب، هر ساله بودجه به مجلس ارائه شده است. نمایندگان ملت به آن رسیدگی کرده و دیوان محاسبات نیز نظارت و تفریغ بودجه انجام داده‌اند. در حقیقت، خود این فرآیند بودجه‌ریزی موضوعی جالب و قابل بررسی است.

شیوه کنونی بودجه‌ریزی، بی‌برنامه و غیرمنطبق با اصل ۵۳ قانون اساسی است

* در شرایطی که گفته می‌شود وضعیت اقتصادی بحرانی است، انتظار می‌رفت که دولت بودجه‌ای انقباضی ارائه دهد. شما چقدر این بودجه را انقباضی می‌بینید؟

من نسبت به این نوع بودجه‌بندی ابراز نگرانی می‌کنم. روال فعلی تنظیم بودجه و به‌ویژه ارائه آن به مجلس در پایان سال، موجب اعتراض و انتقاد است و این نوع کارکرد مالی را نمی‌پذیرم.

* چه نوع شیوه‌ای مد نظر شما است؟

شیوه‌ای که در سال‌های اخیر شناخته شده و هر سال به مجلس ارائه می‌شود. آنچه مورد درخواست دولت است، به‌هیچ‌وجه با اصل ۵۳ قانون اساسی همخوانی ندارد. اصل ۵۳ بیان می‌کند که تمامی دریافت‌های دولت، نه فقط درآمدها، بلکه تمامی منابع مالی باید به‌صورت رسمی در بودجه گنجانده شوند و تمامی مخارج هم باید براساس ردیف‌های مشخص در بودجه باشد.

دریافتی‌های معادن مس و فولاد در بودجه لحاظ نمی‌شود

در حال حاضر، ما دست کم چندین هزار معدن در کشور داریم. بخشی از این معادن، از قبیل معادن بزرگ مس و فولاد، تحت مالکیت دولت هستند و جزء دارایی‌های دولت محسوب می‌شوند. اما دریافتی‌ها و پرداختی‌های این معادن در بودجه رسمی و مجلس ثبت نمی‌شود.

همچنین موضوع نفت مطرح است؛ در این بخش، فقط صادرات غیرنفتی آن است که به‌طور دقیق به حساب بودجه واریز می‌شود و…
“““html

شرکت ملی نفت و شرکت ملی گاز که به عنوان دو غول اقتصادی شناخته می‌شوند، باید تمامی درآمدهای خود را به بودجه عمومی کشور وارد کنند و هزینه‌هایشان نیز در ردیف بودجه مشخص شود. به عنوان مثال، چهارده و نیم درصد از فروش نفت و گاز به صورت سهمی برای شرکت نفت در نظر گرفته شده است. با این حال، این موضوع، حتی اگر کاملاً درست مصرف شود، اشکالی بزرگ دارد و آن این است که از دایره بودجه خارج است و عملاً به یک صندوق تبدیل شده که دولت‌ها تمایل ندارند آن را جابه‌جا کنند.

ما نمی‌خواهیم که تمامی نمایندگان بدون بررسی رأی دهند، زیرا این مسئولیت دولت است که بودجه را ارائه دهد. زمانی که دولت بودجه را تقدیم می‌کند، نمایندگان باید ارزیابی کنند که آیا این بودجه می‌تواند در سال آینده به حل مشکلات اقتصادی، دغدغه‌های مردم و مدیریت کشور کمک کند یا خیر. اگر ارزیابی نشان دهد که بودجه مناسب نیست، نمایندگان حق دارند به آن رأی منفی بدهند.

نماینده نباید با دولت درگیر شود، بلکه باید به دولت بگوید راه‌حل‌های بهتری کدامند. به عبارت دیگر، نقدها و پیشنهادات نمایندگان باید مبتنی بر منافع ملی باشد و بی‌توجه به جناح‌های سیاسی باشد، زیرا همه باید به سوی اتحاد در راستای منافع کشور حرکت کنند. بودجه نمی‌تواند متعلق به یک جناح خاص باشد؛ بلکه نمایانگر وضعیت مالی یک دولت و کشور در یک سال مشخص است. بنابراین دقت و توجه در این زمینه بسیار مهم است.

از طرف دیگر، در جایی که نواقصی وجود دارد، باید به دولت به صورت دوستانه و صمیمانه منتقل شود، بدون آنکه نیازی به جنجال و تعارض باشد. اگر دولت به درستی به این نقاط ضعف توجه کند و اگر نمایندگان نظر درستی داشته باشند، باید آن را اصلاح کرده و دوباره به مجلس ارائه دهد. خود آقای رئیس‌جمهور و تیمش نیز بر این باورند که بودجه ارائه شده در حال حاضر وضعیت مطلوبی ندارد.

ایران با چالش‌هایی در حوزه معیشت، مدیریت و افزایش هزینه‌ها مواجه است. اما با این حال، از دیدگاه ساختار و بنیان اقتصادی، کشور دارای ظرفیت‌های بالایی است. با منابع نفت و گاز و دیگر امکانات موجود، اگر سیاست‌ها به درستی تدوین شوند، می‌توان کشور را به بهترین شکل مدیریت کرد.

چرا برای بنزین شش میلیارد دلار هزینه کنیم؟

* سوالی که به ذهن می‌رسد این است که زمانی که بودجه به مجلس تقدیم شد، دوباره بحث نهادهای فرهنگی که مبالغ کلانی دریافت می‌کنند مطرح شد. ارزیابی شما از این نهادها چیست؟

موضوع اصلی من این است؛ دیروز آقای رئیس‌جمهور در مجلس بیان کرد که چرا باید شش میلیارد دلار برای واردات بنزین هزینه کنیم؟ حقیقتاً درست می‌فرمایند، برای چه باید هزینه کنیم؟ کشوری که خود منابع نفت و بنزین دارد، چه دلیلی برای کمبود بنزین می‌تواند داشته باشد؟ مشکل در سیاست‌های نادرست است و در صورتی که این سیاست‌ها اصلاح شود، نیازی به واردات نخواهیم داشت.

ما چه میزان قاچاق بنزین داریم؟ چرا باید این مقدار خودرو برای نیازهای ما استفاده شود؟ بنزین برای چه منظوری است؟ نه برای مصرف انسانی، بلکه برای جابجایی افراد و بار، پرواز هواپیماها و موارد مشابه استفاده می‌شود. بنابراین، اگر به جای تولید خودروهای بیش از اندازه که نه فضایی برای تردد دارند و نه خیابان‌ها جوابگوی آنهاست، سرمایه‌های خود را به سمت سیستم حمل‌ونقل عمومی کارآمد و کم‌هزینه سوق دهیم، مشکل حل خواهد شد.

حال، مترو چه عملکردی دارد؟ از مجموع 15 تا 16 میلیون سفر شهری در روز، مترو 6 میلیون سفر را انجام می‌دهد؛ به خوبی ساخته شده، به خوبی مدیریت می‌شود و مردم رضایت دارند، همچنین به محیط زیست آسیب چندانی نمی‌زند. سایر 5 میلیون مسافر نیز توسط حدود 500 تا 600 هزار وسیله نقلیه عمومی پرتاب می‌شوند. اما 5 میلیون دیگر با تقریباً 6 میلیون خودروی شخصی جابجا می‌شوند. آیا این مسئله معقول است؟

برای این سیاست نادرست ما مجبور می‌شویم بنزین را به قیمت‌های ناچیز مانند 3 تومان یا 4 تومان به فروش برسانیم. طبیعی است که وقتی قیمت بنزین در پاکستان نزدیک به 50، 60 هزار تومان و در ترکیه 30، 40 هزار تومان است، این تصمیمات به خوبی توجیه نمی‌شود.

“““html

و در نقاط دیگر هم همین قیمتها وجود دارد، که موجب قاچاق می‌شود. با قاچاق بنزین، با کمبود بنزین مواجه خواهید شد و ناچارید بنزین وارد کنید؛ این برای کشور هزینه‌ای معادل شش میلیارد دلار به همراه دارد. لطفاً این کار را انجام ندهید! بیایید که یک سیاست منطقی و صحیح بیندیشیم.

در زمانی که قوانین اسلامی در لهستان اجرا می‌شد، هیچ دزدی یافت نمی‌شد

ما در زندان‌ها با دزدان زیادی روبرو هستیم و تعداد آنها کم نیست. اگر اصول اسلامی پیاده شود، این مشکل حل خواهد شد. اسلام به ما می‌آموزد که دزدان را به عنوان انسان‌هایی با مشکلات ببینیم و برای آن‌ها راه حلی بیابیم. اگر آنها خطا کردند، باید مجازاتی متناسب و بازدارنده تعیین گردد. در حال حاضر، زندانیان دزد به زندان رفته، غذا می‌خورند، می‌خوابند و سپس آزاد می‌شوند. به عنوان مثال، اگر تعداد آنها به ۲۰ هزار یا ۳۰ هزار نفر برسد و صرفاً روزی ۱۰۰ هزار تومان هزینه تغذیه آنها باشد، روزانه پنج میلیارد تومان به کشور فشار می‌آورد. اسلام به دنبال افزایش هزینه‌های زندانی نیست.

با اجرای برنامه‌ها و طرح‌های منظم، می‌توانیم به راحتی مشکل دزدی را در کشور مرتفع کنیم. به طوری که در لهستان، در زمان اجرای قوانین اسلامی، هیچ دزدی وجود نداشت.

نیازی به سیاسی کردن مباحث بودجه نداریم

با دو دوره نمایندگی و آشنایی با جریان‌های بودجه، اقتصاد و امور اداری کشور، به یقین می‌گویم که می‌توانیم یک بودجه صحیح و بدون کسری تهیه کنیم که به رفع این مشکلات نیز اداره شود. اینکه بحث کنیم چرا یک نهاد فرهنگی این مقدار اعتبار می‌گیرد و دیگری کم‌تر، تنها در صورتی که مسائل سیاسی حاکم نباشند، حائز اهمیت است. ایران کشوری ثروتمند و پر برکت است؛ پس بحث کردن در سطوح پایین، بی‌معناست.

ما باید ابتدا چاره‌ای بنیادین برای مشکل بودجه‌مان پیدا کنیم. اصل ۵۳ قانون اساسی، که شهید بهشتی در تدوین آن نقش داشت و من در آن زمان در مجلس خبرگان قانون اساسی در کنار ایشان بودم، تصریح می‌کند که تمام دریافت‌های دولت باید در بودجه ثبت شود و هر هزینه‌ای نیز باید در آن درج گردد. اگر این موضوع با نظارت مجلس انجام شود، نه تنها کافی است که تصویب شود، بلکه باید نمایندگانی برای نظارت بر هر بخش بودجه منصوب شوند تا بررسی کنند که آیا به درستی اجرا شده است یا خیر، این امر موجب اصلاح کامل در بودجه خواهد شد.

در این شرایط، دیگر نیازی به مباحثات اختلافی در خصوص جناح‌گرایی و سیاسی‌کردن بودجه نیست. ما باید به تنظیم یک بودجه اصولی و مناسب برای کشور بپردازیم.

مجلس باید بر تمامی بودجه‌ها نظارت کند

* آیا تا آن زمان بودجه‌های فرهنگی باید به همین صورت پیش بروند؟

ببینید، اگر دولت کلیه بودجه را به‌طور جامع تخصیص دهد و مجلس با دقت و به طور کامل به آن رسیدگی و نظارت کند و شورای نگهبان نیز آن را تأیید نماید، دیگر نیازی نیست در مورد اینکه آیا در یک جا مقداری گران‌تر یا در جای دیگری ارزان‌تر است، بحث بکنیم. من به این موضوع معتقد نیستم.

اگر بودجه به‌طور دقیق و طبق نیازهای ایران تهیه گردد، یعنی بودجه‌ای جامع که به رشد اقتصادی و حل مشکلات مردم کمک کند، آن‌گاه اختلافات جزئی اهمیت نخواهد داشت. خواه اینجانب بر یک بخش مقداری بیشتر اعتبار گذاریم یا کمتر، مسئله‌ای پیش نخواهد آمد.

اینکه بخواهم اکنون بگویم که یک نهاد فرهنگی از همه وجوه دیگر فراتر رفته و به مسئله فرهنگ رسیده‌ایم، در حقیقت، در هر نهاد و دوسازمان، مجلس و مردم باید بر فعالیت‌ها نظارت داشته باشند. اگر هزینه‌ها از الگوی معین خارج شده باشند، باید مراقبت و جلوگیری شود. بحث بر سر این نیست که چرا تو کم‌تر دریافت کردی و آن یکی بیشتر.

۳۱۲۱۱