تحلیل تفاوت‌های اعتراضات دی‌ماه ۹۶ و ۱۴۰۴ از منظر جلایی‌پور/ پزشکیان با آرامش به تقابل با تندروها می‌پردازد/ از حاکمیت انتظار می‌رود پس از اعتراضات همانند دوره جنگ ۱۲ روزه رفتار نکند.

نیلوفر مولایی: پس از اعتراضات اخیر شهروندان به افزایش بی‌سابقه نرخ ارز و سکه، دولت سیزدهم گام مهمی برداشت و این اعتراضات را به رسمیت شناخت؛ اقدامی که با دستور مستقیم رئیس‌جمهور به وزیر کشور برای برقراری گفت‌وگو با نمایندگان معترضان انجام شد. مسعود پزشکیان در توییتی اشاره کرد: «معیشت مردم، موضوع مهمی هر روزه برای من است. ما در حال برنامه‌ریزی اقدامات اساسی برای اصلاح نظام مالی و بانکی و حفظ قدرت خرید مردم هستیم. به وزیر کشور دستور داده‌ام که از طریق مذاکره با نمایندگان معترضین، خواسته‌های آنها را بشنود تا دولت با تمام ظرفیت خود به رفع مشکلات و پاسخگویی عمل کند.»

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت نیز در کنفرانس خبری خود با اشاره به اعتراضات مردمی، بیان داشت: «وظیفه دولت و حاکمیت گوش دادن به مردم و درک مشکلات آنهاست، چراکه هر جا دردی وجود داشته باشد، فریاد هم به دنبال آن خواهد بود. لذا ما اعتراضات را مشاهده و به رسمیت می‌شناسیم.»

در این راستا، برخی تحلیل‌ها به تشابه اعتراضات دی ماه سال ۹۶ در دولت حسن روحانی با اعتراضات اخیر اشاره می‌کند. موضوعی که حمیدرضا جلایی پور، فعال سیاسی اصلاح طلب، در گفت‌وگویی با خبرگزاری صحت خبر به آن اشاره کرد و افزود: «اعتراضات دی ٩۶ و دی ١۴۰۴ از حیث دو موضوع به هم شبیه بودند.»

وی ادامه داد: «زمانی که اعتراض عمومی آغاز شد، مشاهده کردید که دو نیروی سیاسی دولت پزشکیان مورد هدف قرار گرفتند. یکی از این نیروها همان تندروها هستند که سیاست‌هایشان در دو دهه اخیر کشور را به این وضعیت رسانده است. آنها پس از فوت مرحوم رئیسی ناراحت شده و در تلاشند تا دولت پزشکیان را تضعیف کنند. آقای پزشکیان در برابر آنها شکیبایی نشان می‌دهد و به آرامی تصمیم‌گیری می‌کند که این تندروها از آن بهره‌برداری می‌کنند.»

جلایی پور همچنین درباره دلایل بروز این اعتراضات گفت: «دلیل اصلی که منجر به اعتراضات اخیر شده، جنبه سیاسی دارد، چراکه حکمرانی در راستای توسعه کشور گام برنداشته و چنین تصوری نداشت که اوضاع به حدی برسد که به خاموشی برق کشیده شود و نرخ تورم به شکل غیرقابل کنترلی افزایش یابد.»

متن کامل گفت و گوی خبرگزاری صحت خبر با حمیدرضا جلایی پور، فعال سیاسی اصلاح طلب در ادامه ارائه می‌شود؛

*****************

*نظرتان درباره اعتراضات اخیر چیست و برخی معترضند که این وقایع مشابه مراسم دی ۹۶ هستند؟

با توجه به مشاهدات مستقیم می‌توان گفت که این اعتراضات در روزهای هشتم و نهم دی‌ماه بیشتر جنبه معیشتی داشتند و شرکت‌کنندگان اصلی آن مغازه‌داران بودند. فروشندگان بلور میدان شوش، فروشندگان موبایل، لاستیک و قطعات تاسیسات جزو معترضین بودند. به طور کلی، عمده تظاهرات از سوی کسبه و کارکنان فروشگاه‌ها صورت گرفت و نسبت به گروه‌های دیگر مانند پزشکان، مهندسان، پرستاران و معلمان کمتر دیده می‌شد. بیشتر اعتراضات در تهران و مرکز شهر متمرکز بود.

در همان روزها، فعالیت‌های اعتراضی دانشجویی در چهار یا پنج دانشگاه محدود بود. با این حال، به این معنا نیست که در آینده اعترضات در دانشگاه‌ها صورت نگیرد؛ ممکن است این اتفاق بیفتد و باید دید. اعتراضات دی ٩۶ و دی‌ماه ١۴۰۴ از جهت اساسی مشابه بودند. یکی اینکه، زمینه هر دو اعتراض مشابه است. حکومت نزدیک دو دهه است که به دنبال توسعه نبوده و تحریم‌ها شدت یافته و فقر به ۳۶ درصد جامعه رسیده است. تقریباً ٩ میلیون نفر از طبقه متوسط به قشر فقیر درآمده و دو نیم میلیون جوان هم بی‌کار و معطل مانده‌اند. بروز اعتراض در این شرایط غیرمنتظره نیست. second، نوع اعتراض که موجب تحریک معترضین شد، مسائلی معیشتی و ناهنجاری‌های مالی برای مغازه‌داران به شمار می‌رود.

به یاد داشته باشید که ریشه‌های اعتراضات ٩۶ و دی ١۴۰۴ شباهت‌هایی دارند، هر دوی این موارد به نوعی معیشتی بودند و ما با «معترضان مضطر» روبرو بوده‌ایم. به خاطر دارم که آغاز اعتراضات ٩۶ از سوی «مالباختگان نگران از صندوق‌های اعتباری» شروع شد. همان دسته ‌گل مجوزهای دولت احمدی‌نژاد به موسسات اعتباری بود که سرمایه‌های مردم را جذب کردند و برنگرداندند. در ابتدای کار هم تندروها برای تأمین امنیت معترضین (علیه دولت حسن روحانی) تلاش کردند و فضای مناسبی برای آنها در مشهد ایجاد کردند و سپس اوضاع از کنترل آنها خارج شد.

در اعتراضات ٧ و ٨ و ٩ دی‌ماه ١۴۰۴، ریشه اعتراضات از مغازه‌داران آسیب‌دیده میدان شوش منشا گرفت که حساس‌ترین مرکز خرید ایران محسوب می‌شود. در شرایطی که مغازه‌دار اجاره‌های سنگینی می‌پردازد، اما از فروش خبری نیست، لذا اعتراض آنها کاملاً منطقی است.

دو دهه رکود و تحریم، وضع کسبه را تضعیف کرده است

*برخی بر این باورند که این تجمعات به طور سازمان‌دهی شده برای تخریب دولت شکل گرفته است، از دید شما ریشه واقعی اعتراضات در کجاست؟

من قبلاً اشاره کردم که ریشه اعتراضات در رنج مردم خسارت‌دیده و شرایط دشوار اقتصادی آنهاست. کسب و کارهای مغازه‌داران به راحتی پیش نمی‌‌رود و …

“““html

تحریم‌ها و دوران رکود اقتصادی، موجب تضعیف فعالیت‌های تجاری شده است. در هفته‌های اخیر نیز قیمت ارز به طور ناگهانی افزایش یافته است. کاسب‌های نگران نه تنها قادر به خرید کالا هستند بلکه در فروش نیز با مشکل مواجه‌اند و در انتهای ماه مجبور به پرداخت اجاره، بیمه و مالیات‌های سنگین می‌شوند. بنابراین، عامل اصلی این مشکلات، روش حکمرانی است که منجر به توقف توسعه و جاگزینی رکود به جای آن شده است.

زمانی که اعتراضات مردمی آغاز شد، شما شاهد بودید که دو گروه به دولت پزشکیان حمله کردند. یکی از آن‌ها تندروها بودند که سیاست‌هایشان در دو دهه گذشته کشور را به این وضعیت رسانده است. این‌ها پس از درگذشت مرحوم رئیسی بسیار ناراحتند و در تلاشند تا به دولت پزشکیان آسیب برسانند. آقای پزشکیان در برابر این‌ها نجابت به خرج می‌دهد و در اتخاذ تصمیمات کند اقدام می‌کند، در حالی که تندروها آمادهٔ عمل شده‌اند. نگاهی به رفتار این تندروها در مجلس بیندازید؛ آن‌ها بی‌دلیل همتی را در شرایط جنگی استیضاح کردند! نیروی دیگر نیز سرنگونی‌طلبان هستند که با بهره‌گیری از رسانه‌های ماهواره‌ای به دنبال براندازی هستند و به دولت پزشکیان که مورد انتخاب نیمی از مردم ایران قرار گرفته، حمله می‌کنند. متاسفانه، برخی از تحول‌خواهان و طیف‌های گذار نیز به این سرنگونی‌طلبان پیوسته‌اند.

علت اصلی اعتراضات دهه اخیر سیاسی است چون…

* آیا این اعتراضات ذاتاً سیاسی و یا اقتصادی هستند؟

بنابر صحبت‌های قبلی، می‌توان گفت که دلیل اصلی این اعتراضات در دهه‌های گذشته، ماهیت سیاسی دارد چرا که حکمرانی به دنبال توسعه کشور نبوده و تصور نمی‌کرد که اوضاع حتی به قطعی برق منجر شود و این منجر به تورم پایدار و افزایش آن گردد. علاوه بر این، درد و انگیزه معترضین عمدتاً اقتصادی و معیشتی است. آن‌ها در مدیریت دخل و خرج خود با مشکلات جدی مواجه‌اند. همچنین مانند گذشته، تندروهای داخلی و خارجی از موقعیت به وجود آمده برای سو استفاده از این اعتراضات بهره‌برداری می‌کنند.

زمانی که تندروهای مجلس همتی را استیضاح کردند، او نیاز بود تا رئیس بانک مرکزی شود

* چگونه واکنش رئیس‌جمهور به اعتراضات و به رسمیت شناختن آن‌ها را ارزیابی می‌کنید؟

پزشکیان در تلاش است تا با صداقت خود اقدامات موثری انجام دهد، اما در کلیت تغییرات و تصمیمات به آرامی پیش می‌رود. در زمانی که تندروها همتی را استیضاح کردند، او به عنوان رئیس بانک مرکزی ضرورت داشت و تجربه این سمت را دارا بود. با این حال، در این مدت سه روز که اعتراضات آغاز شده، اقدامات دولت پزشکیان و حاکمیت دست کم قابل دفاع بوده است.

با وجود نارضایتی‌های قابل لمس کسبه، باید به این نکته نیز اشاره کرد که تهدیدهای ترامپ و نتانیاهو علیه ایران وجود دارد؛ در حالی که گروه‌های گذار در حمله به حکومت در وضعیتی ناامیدکننده قرار دارند، دولت نیز شش اقدام مثبت انجام داده است: اول) درک ماهیت اعتراضات و همدلی با معترضان؛ دوم) گفتگو با نمایندگان کسبه؛ سوم) تغییر رئیس بانک مرکزی و انتصاب فردی با تجربه؛ چهارم) پذیرش ضرورت اصلاح لایحه بودجه؛ پنجم) تعویض مسئولان تندرو در سه دانشگاه؛ و ششم) رفتار مودبانه نیروهای انتظامی در این سه روز.

مردم عادی نسبت به سایه جنگ بر ایران در مقایسه با ١۴٠١ نگران‌تر شده‌اند

* آیا پذیرش اعتراضات توسط دولت و دیدار با نمایندگان معترضان می‌تواند نشانه‌ای از تغییر رویکردها و گام به جلو باشد؟

ببینید، کشور، جامعه و حکومت با چالش‌های متعدد و عمیق مواجه هستند و نمی‌توان به سرعت به نتایج مطلوب دست یافت. اما برنامه‌های شش‌گانه حکومت می‌تواند به جلب رضایت مردم کمک کند. پیش‌بینی آینده در این شرایط دشوار است اما می‌خواهم به دو نکته کلیدی اشاره کنم.

نخست، مردم در سطح شهر با مشکلات جدی روبرو هستند و از افزایش قیمت‌ها ناخرسندند. اما با توجه به مشاهدات خود در روزهای اخیر، در پیاده‌روها و بازار تهران و میدان هفت تیر، به نظرم می‌رسد که در مقایسه با ١۴٠١، مردم عادی جدی‌تر سایه جنگ بر سر ایران را احساس می‌کنند و در ایجاد اختلالات شهری فعال نیستند. البته ممکن است نظر من اشتباه باشد و باید به رصد امور در روزهای آینده ادامه داد.

“““html

آینده را از زوایای مختلف مشاهده کرد.

دوم اینکه فشارها بر دولت پزشکیان از همه سو در حال افزایش است. حتی افرادی که در زمان انتخابات به نفع دولت فعالیت داشتند، اکنون چندان در کنار دولت نیستند (تندروها نیز به دنبال منافع خود هستند) و به نظر می‌رسد مقام رهبری به طور خاص حامی دولت باشد. با این حال، ما شاهد بودیم که این دولت در زمینه‌های اعتراضات عملکردهای مثبتی داشته است. این دولت در گذشته و در مقیاس کوچکتر، اقداماتی مشابه را به خوبی انجام داده و نتایج رضایت‌بخشی نیز به همراه داشته است.

امید بر این است که پس از اعتراضات اخیر، حاکمیت با مردم ایران مانند روند پس از جنگ دوازده روزه برخورد نکند

دولت پزشکیان در مورد جانباختن خالقی، دانشجوی دانشگاه تهران، برخوردی صحیح و اصولی داشت (یعنی عملکردی درجه یک، گویی فرزند ریاست دانشگاه تهران و یا وزیر علوم جان‌باخته است) این بحران می‌توانست جرقه‌ای برای اعتراضات در دانشگاه باشد و وزارت علوم با تدبیر این وضعیت را مدیریت کرد. در طول سه روز گذشته، دولت پزشکیان با رویکرد انسانی و همدلانه‌ای با اصناف مواجه شده و این یک اقدام مثبت و آرامش‌بخش است. البته بار دیگر تأکید می‌کنم که در لایه‌های زیرین جامعه ایران مسائل نامعین زیادی وجود دارد، بنابراین نمی‌توان به طور قطعی در مورد آینده اعتراضات صحبت کرد.

از این رو، شایسته است که تمام افراد شامل حاکمیت، دولت و نیروهای جامعه مدنی همکاری کنند و ایران را با عزت از این شرایط جنگی عبور دهند.

متأسفانه عده‌ای از روی فرصت‌طلبی می‌خواهند از نارضایتی‌ها استفاده کنند و اصلی‌ترین چالش کشور را به صورت دوگانه‌ای نمایش دهند، به گونه‌ای که مردم در یک طرف و حاکمیت در طرف دیگر قرار گیرند. در حالی که ایران در شرایط جنگی با دشمنی بدذات و متجاوز به نام نتانیاهو قرار دارد و مقام رهبری در راس نیروهای نظامی، ستون اصلی دفاع کشور مقابل دشمنان خارجی است. لذا در حال حاضر، به نظر می‌رسد که اصلی‌ترین ساختار سیاسی کشور در واقع میان حامیان ایران (شامل حاکمیت، دولت و شهروندان ایرانی) و دشمنان ایران (از جمله نتانیاهو و مخالفان سرنگونی‌طلب) در حال شکل‌گیری است.

همه ما می‌دانیم که منابع اصلی قدرت ایران به علاوه قوای نظامی آن، رضایت مردم از وضعیت اقتصادی و معیشتی‌شان است. و رفاه، پیشرفت و آزادی حقوق مسلم مردم است. اما شرط رسیدن به توسعه و رفاه، گذر عزتمندانه ایران از پیچ بحران فعلی است. امیدواریم مردم ایران بار دیگر دشمنان این سرزمین را ناکام بگذارند و این بار پس از اعتراضات، حاکمیت با مردم ایران همچون دوران پس از جنگ دوازده روزه رفتار نکند و بلافاصله به وضعیتی عادی بازنگردد.

۲۹۲۱۵