به نقل از خبرگزاری صحت خبر و ایسنا، کارشناسان معتقدند که نوسانات ارز تنها یک پدیده اقتصادی نیست؛ بلکه میتواند بهطور جدی بر ساختار تولید، نحوه نمایش و حتی محتوای آثار هنری تأثیر بگذارد. وقتی که دلار به یکی از معیارهای اصلی ارزشیابی تبدیل میشود، خطر ایجاد قیمتهای غیرواقعی، تغییر سلیقه مخاطبان و فاصله گرفتن هنر از ریشههای فرهنگیاش به وضوح نمایان میشود. این مسئله آینده بازار هنر ایران را در معرض سوالات جدی قرار میدهد.
بهنام کامرانی، هنرمند و منتقد هنر، با اشاره به تأثیرات نوسانات ارز بر بازار هنرمندان ایرانی، به ایسنا میگوید: بیشتر هنرمندان تمایل دارند در وطن و فرهنگ خویش فعالیت کنند و اگر قصد نمایش و فروش آثار خود را در خارج از کشور داشته باشند، بهتر است که با بازار داخلی در تعادل باشد. اما نادیده گرفتن این نکته که نوسانات ارز فروش آثار هنری در بازار جهانی را سودآورتر کرده، نیز دشوار است و برخی هنرمندان بر این اساس تمایل بیشتری برای ورود به این بازار دارند.
وی اضافه میکند: البته نمایش و فروش آثار در خارج کشور با چالشهای متعددی مانند خروج آثار و فرایند انتقال وجه مواجه است. در این میان، برخی افراد سودجو به بهانه نمایش و فروش، آثار هنرمندان را از مرز خارج کرده و پس از آن یا هیچ خبر و اطلاعی از آنها نیست یا اینکه آثار به کشور برنمیگردد.
کامرانی درباره تأثیر نوسانات ارز بر بازار هنرمندان ایرانی خارج از کشور توضیح میدهد: برخی هنرمندانی که در خارج از کشور زندگی میکنند، هم مشتاقند آثارشان در ایران به نمایش گذاشته شود؛ اما بازار آنها به دلیل شرایط اقتصادی، تنشها و عدم تعادل را تجربه میکند. طبیعی است که قیمت این آثار به دلار مشخص میشود و فروش آنها در ایران با قیمت مشابه به تومان ممکن نیست. حتی در مواردی که آثار در گالریهای خارج کشور به نمایش درمیآید، برخی مدیران گالریها حاضر به فروش آنها با قیمتی کمتر نیستند.
این منتقد هنری همچنین به تأثیر نوسانات ارزی در تعیین قیمتهای غیرواقعی آثار هنری اشاره کرده و میگوید: بهطور کلی، زمانی که توازن قیمت آثار یک هنرمند در حراجیهای داخلی و خارجی با بازار ابتداییاش که همان گالری است، از بین میرود، آثار او به تدریج از فضای فرهنگی نمایشگاههای داخلی حذف میشود. چراکه آثار در گالری به قیمت حراجی به فروش نمیرسند و این موضوع میتواند بر بازار کار او اثرگذار باشد. بنابراین، یا نمایشگاههای کمتری برگزار میکند یا آثاری خلق میکند که بیشتر با سلیقه حراجیهای داخلی یا خارجی هماهنگ باشد.
علیرضا سمیعآذر، مدیر حراج تهران، در سال ۱۳۹۹ و همزمان با یکی از شدیدترین دورههای نوسانات ارزی، درباره تأثیر افزایش قیمت دلار بر قیمتگذاری آثار هنری در حراج تهران، بیان کرده بود که افزایش نرخ ارز پدیدهای مجزا از سایر بازارها نیست. او تأکید کرده که با توجه به افزایش قیمت عمده کالاها و خدمات، طبیعی است که بازار هنر نیز به این وضعیت واکنش نشان دهد.
سمیعآذر یادآور شده است که حراج تهران بهطور مستقیم تصمیم به افزایش قیمت آثار نمیگیرد، با این حال در برخی مواقع، این افزایش بهطور طبیعی و ناخودآگاه به وقوع میپیوندد. او همچنین اشاره کرده که در گذشته هم قیمت آثار هنری در ایران ناگهان به سطح قیمتهای بینالمللی نزدیک شده و در سال ۱۳۹۹ نیز، به خاطر افزایش شدید نرخ ارز، قیمتهای داخلی عملاً از قیمتهای معادل دلاری خود عقب مانده بودند که این موضوع نهایتاً به افزایش قیمتها جهت تطابق با بازار جهانی منجر گردید.
از مجموع این نظرات این نکته قابل برداشت است که نوسانات ارزی، فراتر از تأثیر بر قیمت آثار هنری، بستر و منطق بازار هنر ایران را دچار تغییرات عمیق کرده است. این شامل تغییر مسیر فعالیت هنرمندان، بهم خوردن توازن بین بازارهای داخلی و خارجی و ظهور قیمتهای غیرواقعی است که همه گویای بازاری است که تحت فشار اقتصادی، هویت فرهنگیاش با چالشهای مهمی روبهرو شده است.
59243