بررسی نامه‌های جواهر لعل نهرو به دخترش و چگونگی شکل‌گیری «نگاهی به تاریخ جهان»

به نقل از خبرگزاری صحت خبر، جواهر لعل نهرو، یکی از چهره‌های مؤثر تاریخ معاصر هند، به عنوان تاریخدان و اولین نخست وزیر این کشور کم نظیر شناخته می‌شود که پس از استقلال هند از انگلستان به این مقام رسید. او در سال 1889 چشم به جهان گشود و زندگی‌اش را در سال 1964 به پایان رساند. در تابستان 1928، دخترش ایندیرا تنها 10 سال داشت و در مکانی دور از پدرش به سر می‌برد. در این تابستان خاص، نهرو مجموعه‌ای از نامه‌ها را برای ایندیرا نوشت که در آن‌ها داستان‌های آفرینش زمین و تولد زندگی را با زبان ساده‌ای برای او روایت می‌کرد. همچنین، تشکیل قبایل نخستین انسان‌ها و اجتماع‌های بشری نیز از دیگر موضوعات یاد شده در این نامه‌ها بود. این مجموعه که شامل 30 نامه بود، بعدها به عنوان کتاب “نامه‌های پدری به دخترش” منتشر شد و در طول سال‌های مختلف تجدید چاپ گردید.

در سال 1930، هنگامی که نهرو در یکی از دوره‌های زندان خود به سر می‌برد، تصمیم گرفت از اوقات فراغت‌اش بهره‌برداری کرده و نامه‌های جدیدی برای دخترش بنویسد. این نامه‌ها از اکتبر 1930 تا اوت 1933 در حین زندانی بودن نهرو نوشته شدند و در آنها به بازگو کردن تاریخ جهانی پرداخت. در اواخر سال 1933، نهرو در آستانه آزادی از زندان بود و نامه‌های این دوران را مرور و برای چاپ آماده کرد. اما در 12 فوریه 1934، مجدداً به زندان افتاد و خواهرش، ویجایا لکشمی پاندیت، این نامه‌ها را ترتیب داده و تحت عنوان “نگاهی به تاریخ جهان” در قالب یک مجموعه دو جلدی منتشر کرد.

در سال 1934، در حالی که نهرو همچنان در زندان بود، کتابی با عنوان “زندگی من” را نوشت. ترتیب انتشار ترجمه این دو اثر نهرو، یعنی “نگاهی به تاریخ جهان” و “زندگی من”، در ایران به صورتی معکوس انجام شد؛ به طوری که ابتدا “زندگی من” منتشر شد و سپس نوبت به “نگاهی به تاریخ جهان” رسید.

کتاب “نگاهی به تاریخ جهان” که در سال 1938 منتشر شد، به سادگی قابل دسترسی نبود و نهرو برای چاپ مجدد آن، اصلاحات لازم را انجام داده و یک فصل جدید به کتاب افزوده کرد. چاپ دوم این اثر نیز به راحتی در دسترس نبود و چاپ سوم آن در سال 1942، در بحبوحه جنگ جهانی دوم منتشر شده و تا پایان جنگ نایاب ماند. در سال 1947، زمانی که هند استقلال خود را به دست آورد، برای چاپ چهارم این کتاب آماده شده و در ژانویه 1949 در لندن به چاپ رسید. ترجمه فارسی این کتاب توسط محمود تفضلی بر اساس نسخه چاپ چهارمش انجام شده، که چاپ نخست آن به سال 1338 برمی‌گردد و به تازگی به چاپ بیست و هفتم رسیده است.

محمود تفضلی، به عنوان مترجم این اثر، برای بازگردانی آن، اقدام به تقسیم‌بندی محتوا نمود. نسخه اصلی انگلیسی، به فرم تک جلدی و شامل 992 صفحه است. به دلیل عدم امکان چاپ کتاب تک جلدی با آن مشخصات در آن زمان در ایران (حروف ریز روی کاغذ نازک بیبلیک)، نسخه فارسی در قالب سه جلد منتشر شد؛ جلد اول شامل نامه‌های 1 تا 95 مربوط به دوره‌های تاریخی مختلف تا پایان قرن هجدهم و اوج انقلاب‌های آن دوران می‌باشد. جلد دوم شامل 60 نامه است که به شرح وقایع تا پایان جنگ جهانی اول می‌پردازد و جلد سوم نیز شامل 41 نامه و یک نامه ضمیمه است که درباره دنیای بعد از جنگ بحث می‌کند.

جواهر لعل نهرو در چهلمین نامه کتاب “نگاهی به تاریخ جهان” که در تاریخ 6 مه 1933 نوشته شده، چنین آغاز می‌کند:

«اکنون مدت زیادی است که از چین دور مانده‌ایم. بیایید دوباره به آنجا بازگردیم و داستان خود را ادامه دهیم و ببینیم در زمانی که رم در غرب افول کرد و در هند سلطنت گوپتاها به وجود آمد و یک دوره تجدد ملی آغاز شد، در چین چه وقایعی رخ داد؟

قیام و اوج‌گیری رم و سقوط آن تأثیر چندانی بر چین نداشت. این دو منطقه فاصله زیادی از یکدیگر داشتند و هر یک مسیر خود را به‌طور مستقل دنبال می‌کردند. اما پیش‌تر به تو گفته‌ام که در برخی مواقع، زمانی که حکومت چین قبایل آسیای مرکزی را از سرزمین‌هایشان اخراج می‌کرد، این اقدام در اروپا و هند عواقب ناگواری به ارمغان می‌آورد. این قبایل که به سمت مغرب و جنوب می‌گریختند، سبب سقوط دولت‌ها و سلطنت‌ها شده و بی‌نظمی‌هایی را به وجود می‌آوردند. بسیاری از…

“““html

آن‌ها نیز در نواحی شرقی اروپا و در سرزمین هند سکونت گزیدند.

البته میان رم و چین ارتباطات مستقیمی برقرار بود و در مواقعی، سفیرانی بین این دو کشور به تبادل می‌پرداختند. نخستین سفیر که به چین سفر کرد و در متون چینی به او اشاره‌ای شده است، طبق نظر چینی‌ها از سوی امپراتور «آن_تون» در سال 166 میلادی به این سرزمین آمده است. این «آن_تون» در واقع هیچ کس به جز «مارکوس اورلیوس آنتونیوس» نیست که در یکی از نامه‌های قبلیم به او اشاره شده است.

خواننده‌ای که کتاب «نگاهی به تاریخ جهان» را در دست می‌گیرد، در جلد اول با خلاصه‌ای از رویدادهای مهم تاریخ هند و جهان، به ویژه در دویست سال اخیر، آشنا می‌شود. در جلد دوم، تاریخ اروپا پیش از جنگ جهانی اول، انقلاب فرانسه، انقلاب صنعتی انگلستان و پیامدهای آن بررسی می‌شوند. نهرو در نامه‌های جلد دوم، به دوباره به دوران دویست ساله قبل از جنگ جهانی اول اشاره می‌کند و وقایع جهان را در قرون هجدم و نوزدهم مرور می‌نماید. او در فصلی مستقل، به بیداری مردم ایران و هند پرداخته و روند و رشد مبارزات مردم ایران را توضیح می‌دهد. در نسخه فارسی جلد دوم این کتاب، به مباحثی مانند جنگ‌های داخلی آمریکا، دخالت‌های انگلستان در کشورهای دیگر، توسعه استعمار آمریکا، زوال روسیه تزاری، انقلاب اکتبر این کشور، جنگ‌های چین و ژاپن و همچنین نقشه جدید اروپا نیز پرداخته شده است.

رویدادهای جهانی در قرن بیستم مانند مبارزات جمهوری‌خواهان ایرلند، ظهور مصطفی کمال (آتاتورک) در ترکیه، نهضت گاندی در هند، انقلاب و ضدانقلاب در چین، فعالیت فاشیست‌ها در ایتالیا، چالش‌های شوروی، تلاش‌های ژاپن برای توسعه، پیشرفت‌های علمی جهانی، جنگ جهانی دوم و رقابت آمریکا و انگلستان به منظور رهبری جهان، از جمله مباحثی هستند که جواهر لعل نهرو در نامه‌های جلد سوم «نگاهی به تاریخ جهان» بر آن‌ها تمرکز داشته است.

5959