رسول سلیمی: سفر خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی و برادر محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور، به تهران، در آستانه دور دوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و ایالات متحده در رم، یک رخداد بی‌نظیر در تاریخ روابط ایران و عربستان به شمار می‌آید. این سفر، به عنوان مهمترین دیدار یک مقام سعودی از ایران در after توافق احیای روابط دیپلماتیک در سال ۲۰۲۳، توجه جهانی و منطقه‌ای را برانگیخت. خالد بن سلمان، که از سال ۲۰۲۲ در مقام وزیر دفاع و یکی از چهره‌های اساسی در سیاست‌گذاری نظامی و امنیتی عربستان فعالیت می‌کند، با استقبال رسمی سرلشکر باقری، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح کشور، وارد تهران شد.
روابط ایران و عربستان که پس از قطع در سال ۲۰۱۶ به حالت تعلیق درآمده بود، با توافق میانجی‌گری‌شده چین به حالت جدیدی احیا شد. این توافق منجر به بازگشایی سفارتخانه‌ها و تبادل دیپلمات‌ها شد و به عنوان یک نقطه عطف در کاهش تنش‌ها تلقی می‌گردد. سفر خالد بن سلمان، که به عنوان «نخستین سفر یک مقام ارشد سعودی به ایران در پس از دهه‌ها» محسوب می‌شود، به طوری انجام شد که مذاکرات ایران و آمریکا در عمان به عنوان «مثبت و سازنده» توصیف شده است. این مذاکرات، که با میانجی‌گری عمان و با حضور عراقچی و استیو ویتکاف برگزار گردید، بستر مناسبی برای دور دوم مذاکرات در رم فراهم کرد. همزمان، سفر رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، به تهران و ملاقاتش با عراقچی، و سفر بعدی عراقچی به مسکو، نشانگر دیپلماسی فعال ایران بود.
خالد بن سلمان چه جایگاهی در عربستان دارد؟
خالد بن سلمان، به عنوان برادر کوچک‌تر محمد بن سلمان، یکی از چهره‌های تاثیرگذار در ساختار قدرت عربستان به حساب می‌آید. او پیش از این به عنوان سفیر عربستان در آمریکا (۲۰۱۷-۲۰۱۹) فعالیت کرده و ارتباط نزدیکی با مقامات آمریکایی، از جمله دونالد ترامپ داشته است. در سال ۲۰۲۲، او به عنوان وزیر دفاع منصوب شد و در تعیین سیاست‌های نظامی و امنیتی، نقش کلیدی ایفا می‌کند. او همچنین در مذاکرات منطقه‌ای با کشورهایی همچون عراق و یمن فعال بوده و به نمایندگی از محمد بن سلمان در مسائل حساسی عمل می‌نماید.
به عنوان وزیر دفاع، خالد بن سلمان مسئول اجرا و نظارت بر سیاست‌های نظامی عربستان، از جمله نوسازی ارتش و همکاری با ایالات متحده است. در سال ۲۰۲۱، او با مارک اسپر، وزیر دفاع آمریکا، درباره همکاری‌های راهبردی بحث کرده و دیدار او با سرلشکر باقری نشان‌دهنده تمایل برای ایجاد کانال نظامی مستقیم با ایران بوده است، کانالی که برای جلوگیری از درگیری‌های ناخواسته ضروری است.
خالد به عنوان برادر ولیعهد، نماینده نظرات محمد بن سلمان، که به عنوان «حاکم دوفاکتوی عربستان» شناخته می‌شود، عمل می‌کند. تحلیلگران سیاسی او را «برترین مقام سعودی» در این سفر توصیف کردند، که به اعتماد بن سلمان به او اشاره دارد. این سفر پس از یک گفت‌وگوی تلفنی بین بن سلمان و پزشکیان صورت گرفت و نشان‌دهنده اجرای پیشنهادات ولیعهد برای تقویت همکاری‌های منطقه‌ای بود.
این در شرایطی است که تجربه خالد به عنوان سفیر در ایالات متحده و دیدارهایی که با مقاماتی نظیر جیک سالیوان و آنتونی بلینکن داشته، او را به گزینه‌ای ایده‌آل برای مباحثات حساس تبدیل کرده است. این تجربیات به او این امکان را داد تا در تهران با اُطمینان دیپلماتیک عمل کرده و پیام‌های پیچیده را مؤثرانه منتقل کند.
اهداف سفر برادر بن سلمان به ایران
۱. تقویت روابط نظامی و امنیتی
وزارت دفاع عربستان به‌نوعی هدف سفر خالد بن سلمان را «بررسی روابط دوجانبه و مسائل مورد اهتمام مشترک» اعلام نمود. رسانه‌ها گزارش داده‌اند که توسعه مناسبات دفاعی و همکاری‌های منطقه‌ای از محورهای اصلی گفت‌وگو با مقامات ارشد جمهوری اسلامی بوده است. این هدف در ادامه توافق سال ۲۰۲۳ برای کاهش تنش‌ها شکل گرفته است. در حالی که خالد بن سلمان به مواضع ضدایرانی مشهور بوده است، با تغییر سیاست عربستان به سمت تعامل، به دنبال برقراری کانال‌های ارتباطی مستقیم با مقامات نظامی ایران بود. دیدار او با سرلشکر باقری، به وضوح نشان‌دهنده تمرکز بر اعتمادسازی نظامی است.
بوده است.
۲. مشارکت در مقابله با تروریسم
مبارزه علیه تروریسم، یکی از موضوعات اصلی گفت‌وگوی کشورهای منطقه بوده است. پس از حملات ۲۰۱۹ به تأسیسات آرامکو که ایران متهم به انجام آن شد، دو کشور در مذاکرات بغداد در سال ۲۰۲۱ توافق کردند که تنش‌ها را کاهش دهند. در این مذاکرات، خالد بن سلمان، معاون وزیر دفاع سابق، ایفای نقش کرد. سفر او به تهران به عنوان فرصتی دیده می‌شود تا بر همکاری‌های ضدتروریستی تأکید شود، به ویژه در مقابله با گروه‌هایی مانند داعش در سوریه و عراق.
۳. توسعه روابط اقتصادی و سیاسی
علاوه بر این، مسائل اقتصادی نظیر همکاری در اوپک و تجارت منطقه‌ای نیز در کانون توجه قرار داشت. خالد بن سلمان به عنوان نماینده محمد بن سلمان، که به عنوان «نخست‌وزیر و طراح نظم نوین خاورمیانه» شناخته می‌شود، در تلاش بود تا روابط اقتصادی با ایران را گسترش دهد. این موضوع با تماس‌های تلفنی پزشکیان و بن سلمان، که مبنای سفر ارزیابی شده، مطابقت دارد.
پیام ثبات و صلح به کشورها منطقه
۱. همفکری در موضوعات منطقه‌ای
کارشناسان باور دارند تحولات جاری در غزه، سوریه، لبنان، و یمن از موضوعات اصلی در این سفر می‌باشد. عربستان، که به دنبال صلح پایدار پس از آتش‌بس اخیر ۲۰۲۳ در یمن است، نگران نفوذ ایران در این مناطق است. خالد بن سلمان که نقشی کلیدی در مذاکرات یمن ایفا کرده، تلاش کرد با ایران هماهنگی لازم را برای جلوگیری از افزایش تنش‌ها به عمل آورد. ناظران سیاسی این سفر را به عنوان «هشدار برای ممانعت از حملات به آرامکو» تلقی کردند که نشان‌دهنده نگرانی ریاض از درگیری‌های بالقوه است.
۲. میانجی‌گری در مذاکرات ایران و آمریکایی
به علاوه، برخی از تحلیلگران بین‌المللی احتمال دادند که عربستان ممکن است در مذاکرات آینده در رم میانجی‌گری کند. خالد بن سلمان با داشتن روابط نزدیک به ترامپ و تجربه دیپلماتیک در واشنگتن می‌تواند به عنوان پل ارتباطی عمل کند. تماس فیصل بن فرحان با عراقچی همچنین نشان‌دهنده حمایت عربستان از این مذاکرات بود. این نقش می‌تواند به عربستان این امکان را بدهد که در راستای سیاست «معمار نظم جدید» بن سلمان نفوذ خود را در منطقه تقویت کند.
۳. کاهش تنش با محور مقاومت
از سوی دیگر، ایران از طریق محور مقاومت بر مناطق مختلف نفوذ دارد. عربستان، که در یمن و لبنان با این گروه‌ها در رقابت است، به دنبال توافقی با ایران برای کاهش تنش‌های موجود است. در این راستا، «العربیه» گزارش داد که ریاض از مذاکرات هسته‌ای حمایت کند، ولی از طرفی خواستار «شفافیت» نیز است. خالد بن سلمان به دنبال ملاقات با مقامات ایرانی تلاش کرد تا تعهد ایران به حفظ ثبات منطقه را تضمین نماید.
اهداف سفر در بعد بین‌المللی
سفر خالد بن سلمان در آستانه مذاکرات رم که با میانجی‌گری عمان و میزبانی ایتالیا برگزار می‌شود، نشانه‌ای از تلاش عربستان برای تأثیرگذاری بر نتایج این مذاکرات است. گزارش‌های «یورونیوز» حاکی از آن است که این سفر همزمان با ملاقات گروسی با عراقچی انجام شد که در راستای تقویت همکاری ایران با آژانس انرژی هسته‌ای صورت گرفت. خالد بن سلمان، که از مواضع ایالات متحده آگاه بوده، ممکن است پیام‌هایی از واشنگتن را منتقل کرده یا اقدامات ایران در راستای مذاکرات و تعهدات آن را مورد ارزیابی قرار داده باشد.
این درحالی است که خالد بن سلمان به دلیل ارتباط نزدیکی که با ترامپ دارد، ممکن است به عنوان یک میانجی غیررسمی عمل کرده باشد. با توجه به تحریم‌های جدید وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه صنعت نفت ایران، عربستان می‌تواند نقش مثبتی به عنوان تعدیل‌کننده ایفا نماید.
از طرف دیگر، عربستان که روابط نزدیکی با چین دارد، نگران نفوذ فزاینده چین و روسیه در منطقه می‌باشد. تحلیلگران سیاسی بر این باورند که چین حدود ۹۰ درصد نفت ایران را خریداری می‌کند و سفر خالد بن سلمان…
تلاش‌ها برای تقویت موقعیت عربستان سعودی در برابر قدرت‌های منطقه‌ای، به ویژه با توجه به سفر عراقچی به مسکو و حمایت‌های روسیه از مذاکرات، ادامه دارد.
تأثیر سفر خالد بن سلمان بر روند مذاکرات ایران و آمریکا
سفر خالد بن سلمان، در کنار دیدار گروسی و سفر عراقچی به مسکو، فضای دیپلماتیک مناسبی برای مذاکرات رم ایجاد کرده است. به گزارش «گاردین»، حمایت کشورهای حاشیه خلیج فارس از این مذاکرات می‌تواند احتمال موفقیت آنها را افزایش دهد. این سفر به وضوح نشان داد که ایران در منطقه به تنهایی قرار ندارد و این مسئله می‌تواند قدرت موضع ایران در برابر آمریکا را بیشتر کند.
کارشناسان همچنین بر این باورند که تحریم‌های تازه‌ای که وزارت خزانه‌داری آمریکا وضع کرده، به افزایش هزینه‌های صادرات نفت ایران منجر خواهد شد و این امر می‌تواند اعتماد ایران را تحت تأثیر قرار دهد. با توجه به ارتباطات نزدیک خالد بن سلمان با ترامپ، احتمال دارد که او پیام‌هایی برای کاهش فشارها به همراه داشته باشد.
از سوی دیگر، احتمال میانجی‌گری عربستان می‌تواند به تسهیل روند مذاکرات کمک کند. خالد بن سلمان، با تخصص دیپلماتیک و موقعیت نظامی خود، ظرفیت این را دارد که به‌عنوان کانال ارتباطی در صورت بروز اختلاف میان ایران و آمریکا، به‌ویژه در زمینه خلع سلاح هسته‌ای یا لغو تحریم‌ها، عمل نماید.
تحلیل سفر برادر بن سلمان به ایران
سفر خالد بن سلمان به تهران را می‌توان از چند زاویه مورد تحلیل قرار داد: این سفر به‌عنوان اولین گام جهت ایجاد اعتماد در عرصه نظامی و سیاسی تلقی می‌شود. همکاری میان دو کشور در زمینه مبارزه با تروریسم و مسائل اقتصادی، حاکی از اراده آنان برای ادامه توافق ۲۰۲۳ است. جایگاه وی به‌عنوان وزیر دفاع و برادر ولیعهد، سبب شد تا این سفر به نماد تعهد عربستان به روابط جدید با ایران تبدیل شود.
این سفر همچنین به‌عنوان پیامی مبنی بر هماهنگی منطقه‌ای در آستانه مذاکرات رم معرفی شد. حمایت عربستان از این مذاکرات، که در گفت‌وگوی بن فرحان با عراقچی نمایان شد، به‌طور واضح بیانگر تغییر سیاست ریاض از برخورد به تعامل است. چنین تحولی می‌تواند به ثبات بیشتر در یمن، سوریه و لبنان کمک کند.
این در حالی است که سفر خالد بن سلمان، به همراه دیدار گروسی و سفر عراقچی به مسکو، سبب ایجاد شبکه‌ای از حمایت‌ها برای ایران شده است، به‌طوری‌که دیپلماسی ایران به رهبری عباس عراقچی در وزارت امور خارجه، باعث کاهش انزوای تهران گردیده است. این شبکه می‌تواند به تقویت موضع ایران در مذاکرات رم کمک کند، اما فشارهای ناشی از آمریکا و اسرائیل همچنان به عنوان تهدیدی جدی باقی خواهند ماند.
در این شرایط، سفر خالد بن سلمان بخشی از استراتژی عربستان برای نقش‌آفرینی کلیدی در نظم جدید خاورمیانه است. بنابراین، عراقچی با استفاده از این سفر و هماهنگی با روسیه، یک شبکه گسترده از متحدان را تشکیل داده است که قادر به جلب حمایت از مذاکرات رم به نفع ایران خواهند بود.
به‌طور کلی، دیپلماسی فعال ایران، که با سفر عراقچی به مسکو و دیدار با گروسی همراه است، نشان‌دهنده یک استراتژی موفق برای ایجاد اتحاد در برابر فشارها است. موفقیت مذاکرات رم به توانایی دو طرف در برقرار کردن تعادل بین فشار و انعطاف بستگی دارد و سفر خالد بن سلمان گامی در این راستا محسوب می‌شود.
311213