جواد مرشدی: دور دوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و ایالات متحده در شرایطی برگزار شد که پیش از آن، هیئتی از عربستان سعودی به ریاست خالد بن سلمان، وزیر دفاع، به ایران سفر کرده و با رهبر معظم انقلاب دیدار نمود. با توجه به زمان این سفر و همزمانی آن با مذاکرات، برخی تحلیل‌ها به این نتیجه رسیدند که ممکن است این هیئت پیام‌هایی از طرف آمریکایی‌ها برای ایران به همراه داشته باشد.
از سوی دیگر، عباس عراقچی، وزیر خارجه کشورمان، نیز دو روز پیش از آغاز دور دوم مذاکرات به روسیه سفر کرد و در جریان این سفر پیام رهبر انقلاب را به پوتین ابلاغ کرد و با همتای روس خود ملاقات و گفت‌وگو نمود.
این سفر برخی بر این باورند که به دلیل توافق راهبردی کشورها، در ادامه سفر لاوروف به تهران و مذاکرات بین مسکو و واشنگتن درباره اوکراین، انجام شده و در واقع هدف آن، آگاه کردن روس‌ها از محتوای مذاکرات دور اول بوده است.
همچنین به نظر می‌آید که به خاطر عدم اعتماد جمهوری اسلامی به ایالات متحده، ایران تمایل دارد روسیه را در سطحی در این مذاکرات درگیر کند تا در صورت وقوع توافق، روسیه به عنوان کشوری که حق وتو در شورای امنیت دارد، می‌تواند تضمین‌کننده تعهدات آمریکا باشد.
خبرگزاری “https://www.khabaronline.ir/news/2051918/صحت خبر” در گفت‌وگو با محمود شوری، کارشناس سیاست بین‌الملل، همزمانی این دو سفر را با دور دوم مذاکرات بررسی کرده که در ادامه به آن می‌پردازیم:
ما در وضعیت حساسی از جنگ حرکت می‌کنیم
*** چگونه تقارن سفر هیئت سعودی به ایران و ارائه پیام به رهبر انقلاب با مذاکرات امروز را ارزیابی می‌کنید و آیا این هیئت پیامی از ایالات متحده برای جمهوری اسلامی به همراه داشته است؟
با ورود آقای ترامپ به صحنه جهانی، به‌ویژه در منطقه خاورمیانه، وضعیت عدم قطعیتی به وجود آمد که این وضعیت نوعی ویژگی دوگانه و پارادوکسیکال دارد. از یک سو، امیدهایی برای گفت‌وگو و حل مسائل جدی جهانی مانند بحران اوکراین و موضوع هسته‌ای ایران ایجاد شده و از سوی دیگر، به طور عجیب و پارادوکسیکالی، ما در وضعیتی از ناامنی قرار داریم و هر لحظه ممکن است اوضاع در منطقه دچار تغییرات شدید شود. این پدیده به‌طور کامل برای تمامی بازیگران موثر، چه در سطح منطقه‌ای و چه بین‌المللی، ابهام ایجاد کرده و همگی تلاش دارند از طریق تعاملات دیپلماتیک، عدم قطعیت‌ها و ابهام‌ها را کاهش دهند.
عربستان به دنبال ایده‌های خاص خود در منطقه است که تحقق آنها بدون توافق ایران و آمریکا ممکن نیست
طبیعتاً سفر وزیر دفاع عربستان به ایران را نیز می‌توان از این زاویه تحلیل و ارزیابی نمود، زیرا عربستان به عنوان یک بازیگر کلیدی در منطقه، قطعاً نگرانی‌هایی دارد و به دنبال ایده‌ها و برنامه‌هایی برای آینده شرایط منطقه‌ای است. این ایده‌ها و برنامه‌ها به طور طبیعی بدون تعامل با ایران و عدم روشن شدن سیاست‌های جمهوری اسلامی در منطقه و نتایج مذاکرات هسته‌ای، به سختی برای عربستانی‌ها قابل اجرا خواهد بود.
عربستان تلاش دارد تا برداشت‌های خود از تحولات منطقه‌ای را با ایران به اشتراک بگذارد تا از بروز درگیری‌های مجدد جلوگیری کند
از این رو، تصور می‌کنم که حداقل یکی از مهم‌ترین موضوعات…
اینکه وزیر دفاع عربستان در آستانه مذاکرات هسته‌ای به ایران سفر کرده، به دلیل این است که آنها در تلاش هستند تا دیدگاه‌ها و تفسیرهای خود از تحولات منطقه را با ایران به اشتراک بگذارند. همچنین، آنها می‌خواهند رویکرد و نگرش ایران را درک کنند تا از طریق این تعاملات تأثیر مثبت بر وضعیت آینده منطقه داشته باشند و اجازه ندهند که اوضاع به سمت یک درگیری جدید سوق یابد.
با توجه به تحولات اخیر که در یک سال و نیم گذشته پیش آمده، این مسأله برای عربستان بسیار واجد اهمیت است که بار دیگر شرایط به سمت تشدید تنش‌های نظامی نرود. این عوامل موجب شده‌اند که وزیر دفاع عربستان به ایران سفر کند. این سفر می‌تواند به عنوان یک رویداد تاریخی و مهم در تحولات منطقه تلقی شود.
سفر عراقچی به روسیه؛ فراتر از یک سفر عادی
*** ارزیابی شما از سفر آقای عراقچی به روسیه و دیدار با پوتین در آستانه مذاکرات ایران و آمریکا چیست؟
سفر آقای عراقچی به روسیه در آستانه دور دوم گفتگوهای غیرمستقیم ایران و آمریکا به دلایل متعدد انجام شده است. این سفر به هیچ وجه یک سفر معمولی مانند دیگر سفرهای وزرای خارجه ایران به روسیه تلقی نمی‌شود. باید توجه داشته باشیم که ایشان پیام مقام معظم رهبری را به آقای پوتین منتقل کردند و مذاکرات مفصلی نیز با آقای پوتین و آقای لاوروف، وزیر خارجه روسیه، داشته‌اند که نشان‌دهنده سطح بالای این سفر است.
اولین دلیل این مطلب این است که بر اساس توافقنامه‌ای که بین ایران و روسیه امضا شده، دو کشور به نوعی وارد یک شراکت استراتژیک می‌شوند. ایران و روسیه در تلاش هستند که در سطح بین‌المللی میزان همکاری و نزدیکی خود را افزایش دهند. این وضعیت برای ایران حیاتی است تا آخرین دیدگاه‌ها و برداشت‌های خود را با روس‌ها به اشتراک بگذارد و از نظرات آنها مطلع شود. به‌علاوه، استفاده از ظرفیت روسیه به عنوان یک کشور عضو شورای امنیت و برجام نیز می‌تواند به تقویت موقعیت ایران در مذاکرات آینده با آمریکایی‌ها و اروپایی‌ها کمک کند.
اجتناب از نادیده گرفتن ظرفیت روسیه در تعاملات استراتژیک
*** آیا روسیه برای موفقیت مذاکرات تلاش خواهد کرد؟ از سوی دیگر، برخی کارشناسان بر این باورند که روسیه قبل از توافق با غرب بر سر اوکراین نمی‌خواهد توافقی بین ایران و آمریکا صورت گیرد. نظر شما در این خصوص چیست؟
به وضوح قابل درک است که روسیه در مذاکرات هسته‌ای ایران و غرب نقش متفاوتی ایفا کرده است. اگرچه هیچ‌گاه روسیه به دنبال نابودی توانمندی هسته‌ای ایران نبوده و به طور کلی با برنامه هسته‌ای ایران مخالفت نکرده است، اما به هرحال روسیه به عنوان یک قدرت بزرگ جهانی منافع خود را دارد که ممکن است در برخی مقاطع با منافع ایران هم‌راستا نباشد. اما این به معنای نادیده گرفتن ظرفیت‌های روسیه در تعاملات نیست.
ما نباید با فرض اینکه ممکن است روسیه در مواقعی نقش منفی‌ای ایفا کند، از ظرفیت‌های آن کشور محروم شویم و به نوعی دست خود را در این موازنه استراتژیک خالی کنیم و اجازه دهیم که روسیه در سمت قدرت‌های غربی قرار گیرد. برای ایران همواره اهمیت داشته که با روس‌ها به تبادل نظر بپردازد و دیدگاه‌های خود را با آنها نزدیک کند و در زمینه‌هایی که منافع مشترک وجود دارد، یک همکاری مشترک ایجاد کند که این امر می‌تواند به افزایش ظرفیت ایران در مذاکرات هسته‌ای کمک کند.
باید در پساترامپ بر تعاملات تمرکز داشته باشیم
سرمایه‌گذاری مشترک با کشورهای روسیه و چین
***آقای عراقچی در کنفرانس خبری اظهار کرد که توافقنامه جامع با روسیه به جهانیان نشان می‌دهد که ایران به سمت ایجاد روابط پایدار پیش می‌رود و این میزان از استحکام در روابط میان ایران و روسیه پیش از این بی‌سابقه بوده است.
نکته‌ای که باید مورد توجه قرار گیرد، این است که در این سفر، پیام مقام معظم رهبری به پوتین ارائه خواهد شد و سطح مذاکرات به بالاتر از سطح وزیر خارجه ارتقاء پیدا می‌کند. در هر صورت، ایران می‌خواهد نشان دهد که به همکاری خود با روسیه اعتماد بیشتری دارد و بر روی این همکاری سرمایه‌گذاری بیشتری خواهد کرد، چرا که در نظر ایران، مذاکرات با ایالات متحده و کشورهای اروپایی کمتر از آنچه که انتظار می‌رود، نصیب ایران خواهد شد. برای دنیای آینده و نظم جهانی که پس از دوران ترامپ به ویژه ویژگی‌های جدید خواهد داشت، ضروری است که بر روی روابط خود با کشورهایی نظیر روسیه و چین سرمایه‌گذاری کنیم.
انتظار نداریم که روسیه امنیت ما را تامین کند
*** در عین حال، افکار عمومی در روسیه این کشور را به عنوان نهادهایی که در بسیاری از مواقع مواضع متضاد با ایران اتخاذ کرده‌اند، می‌شناسند. چگونه می‌توان این عدم اعتماد را توجیه کرد؟
مسئله اعتماد در ایران به درستی مطرح نمی‌شود و در واقع بحث اعتماد به روسیه نیست. ما هیچ‌گاه توقع نداشته‌ایم که روسیه امنیت‌مان را تضمین کند و هیچ‌گاه به دنبال این موضوع نبوده‌ایم. ما فقط می‌خواهیم از پتانسیل روسیه برای مقابله با نظمی که آمریکا سعی در تحمیل آن دارد، بهرهبرداری کنیم. تعاملات ما با روسیه در این راستا شکل گرفته است. ایران بر این باور است که باید به خودکفایی در صنعت دفاعی خود برسد و هرگز به قدرت‌های خارجی در استراتژی دفاعی‌اش اتکا نکرده است. روسیه کشوری است که به قابلیت‌ها و امکانات خود دسترسی دارد و از آنجا که یک عضو شورای امنیت و یک قدرت بزرگ است، در موضوعاتی که برای آینده عادلانه جهانی در تضاد با نظم آمریکایی باشند، مواضع ما را به اشتراک می‌گذارد و ما نیز سعی در تعامل با آنها داریم.
ایران به دنبال استفاده از توانایی‌های روسیه است
*** با توجه به تجربه‌های گذشته اعتماد به روسیه در کشورهایی مانند عراق، یوگوسلاوی و سوریه، آیا باید بر روس‌ها تکیه کنیم؟
ایران نه تنها نمی‌خواهد از روسیه انتظار تامین امنیت داشته باشد، بلکه امیدی به کمک قابل توجه آنها در راستای توسعه اقتصادی هم ندارد. ایران به دنبال بهرهبرداری از ظرفیت‌های موجود در روسیه است. مهم‌ترین انگیزه همکاری ایران و روسیه، تضعیف شکلی از نظم جهانی است که آمریکا به دنبال ایجاد آن بوده است. بنابراین مقایسه کردن ایران با کشورهایی مانند سوریه یا یوگوسلاوی چندان معقول نیست، زیرا در آنجا دولت بشار اسد برای تامین امنیت خود به روسیه وابسته بود و در یوگوسلاوی نیز به نوعی دیگر، شوروی تضمین‌کننده امنیت آن کشور بود. ما هرگز به روسیه این‌گونه نگاه نکرده‌ایم و فکر نمی‌کنم که چنین انتظاری از آنها داشته باشیم.
21212/315