فرهاد طالبیان: زلزلهای نسبتاً قوی با بزرگای ۶.۲ در دریای مرمره، در ۴۰ کیلومتری استانبول ترکیه در ساعت ۱۲:۴۹ دقیقه ظهر امروز، ۳ اردیبهشت به وقت محلی و ۱۳:۱۹ به وقت تهران گزارش شد. تمام ایستگاههای سی و سه گانه لرزهنگاری باند پهن پژوهشگاه بین المللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله در ایران این رخداد طبیعی را ثبت نمودند. مکان و کانون زلزله به صورت لغزشی و در عمق تقریباً ۱۰ کیلومتری و در مسافت حدود ۴۰ کیلومتری جنوب غرب استانبول در دریای مرمره واقع شده است.
مهدی زارعی، استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی، با تأیید اطلاعات فوق میگوید: منطقه استانبول به خاطر همجواری با گسل آناتولی شمالی (NAF) از نظر لرزهای در وضعیت فعالی قرار دارد و در طول تاریخ شاهد زلزلههای مهمی بوده است. این سامانه گسله که با مکانیسم غالب راستبر امتداد لغز تعریف میشود، از شمال ترکیه عبور کرده و به دلیل پتانسیل بالقوه خود برای ایجاد زلزلههای شدید، شناخته شده است. استانبول با خطر وقوع یک زلزله بزرگ مواجه است و تحلیلها نشان میدهند که زلزله میتواند در هر لحظه رخ دهد.
او میافزاید که این رویدادها عموماً الگوی “مهاجرت” به سمت غرب را دنبال میکنند و با جابجایی تنش در امتداد گسل، پس از هر گسیختگی، گسیختگیهای بزرگ به سمت غرب از سال ۱۹۳۹ شناسایی میشوند. با این حال، ناحیه گسل دریای مرمره از سال ۱۷۶۶ و تا به امروز بدون هر گونه گسیختگی باقی مانده است. زلزله ۱۰ سپتامبر ۱۵۰۹ در دریای مرمره، که به “آخرالزمان کوچک” معروف است، شهر قسطنطنیه (امروزه استانبول) را به شدت ویران کرد و بین ۱۰۰۰ تا ۱۳۰۰۰ نفر جان خود را از دست دادند.
او اشاره میکند: زلزله ۱۷ اوت ۱۶۶۸ در نزدیکی ارزنجان با بزرگای تخمینی ۷.۸ تا ۸.۰ یکی از بزرگترین زمینلرزههای ثبت شده در تاریخ آناتولی به شمار میرود که سبب تخریب وسیع از ارزنجان تا دریای سیاه شده است. در این زلزله، ۴۰۰ کیلومتر از سامانه گسل گسیخته شده است. همچنین، در زلزله ۲۲ مه ۱۷۶۶ در نزدیک دریای مرمره (در نزدیکی استانبول)، گسل آناتولی شمالی با بزرگای تقریباً ۷.۴ تخمین زده شد که منجر به ویرانی بخشهایی از استانبول و مرگ حدود ۴۰۰۰ تا ۵۰۰۰ نفر گردید. این گسیختگی بزرگ، شکاف لرزهای فعلی در نزدیکی استانبول را به بار آورده است.
براساس اظهارات زارعی، زلزلههای ۱۷ اوت ۱۹۹۹ و ۱۲ نوامبر ۱۹۹۹ با بزرگاهای ۷.۴ و ۷.۱ به ترتیب آخرین گسیختگیهای مهم این گسل در جنوب شرق استانبول و دریای مرمره محسوب میشوند. ناحیه مرمره در ویرانی ۲۵۹ سال اخیر از سال ۱۷۶۶ فشار را در خود نگه داشته و تاکنون گسیخته نشده است.
او به ذکر این نکته میپردازد که در طول تاریخ، استانبول حداقل ۳۴ زلزله شدید را در ۲۰۰۰ سال گذشته تجربه کرده و آخرین زلزله بزرگ در منطقه به سال ۱۹۹۹ و در ایزمیت با فاصله تقریبی ۸۰ کیلومتری جنوب شرق استانبول مربوط میشود که تأثیرات تخریبی عمیقی داشت و آسیبپذیری بسیاری از ساختمانهای شهری را نمایان ساخت. ارزیابیهای کنونی نشان میدهد که تنها یک سوم از ساختمانهای استانبول از لحاظ ساختاری در برابر فعالیتهای لرزهای مقاوم محسوب میشوند.
این استاد دانشگاه تأکید میکند: تجمع تنش در امتداد بخشهای گسله سامانه آناتولی شمالی (شاخه شمالی) نزدیک استانبول، و عدم فعالیت لرزهای در مکان قفل شدگی گسل در نزدیکی این شهر، تخمین میزند که احتمال وقوع زلزله با بزرگای ۷ یا بیشتر در این محدوده تا سال ۲۰۴۰ بین ۶۵ تا ۷۰ درصد وجود دارد. به علاوه، نگرانیها وجود دارد که چنین رویدادی ممکن است منجر به خسارات فراوانی گردد، به طوری که احتمالاً ۶۰۰ هزار خانه تخریب شده و میلیونها نفر تحت تأثیر قرار گیرند.
به گفته این متخصص، پس از زمینلرزه امروز، هشدارهایی در مورد احتمال وقوع سونامی نیز اعلام شده است. در صورتی که گسست قابل توجهی در گسل آناتولی شمالی واقع در دریای مرمره شکل بگیرد، این امر ممکن است منجر به تشکیل سونامی با امواجی به ارتفاع تقریباً ۱۰ متر گردد.
زارع توضیح میدهد که گسل آناتولی شمالی به عنوان یک گسل امتداد لغز سمت راست با ویژگی خاص خود، ورقه آناتولی را با سرعتی معادل ۲ تا ۳ سانتی متر در هر سال به سمت غرب حرکت میدهد. چنانچه کل گسست در بخش مرمره در طول ۱۵۰ تا ۲۰۰ کیلومتر رخ دهد، این امکان وجود دارد که زلزلهای با مقیاس ۷.۰ تا ۷.۸ به وقوع بپیوندد. با توجه به تراکم جمعیت ۱۶ میلیون نفر در استانبول و وجود ساختوسازهای قدیمی و آسیبپذیر که حدود دو سوم از ساختمانهای این شهر را شامل میشود، مشخص است که اکثریت جمعیت استانبول در مواجهه با خطرات ناشی از زلزله احتمالی در ساختمانهای ضعیف زندگی میکنند.
او ادامه میدهد: در این ناحیه ساحلی، رسوبات نرم حاکم بر ساحل مرمره میتوانند شدت لرزشهای زلزله را افزایش دهند. پدیده روانگرایی در مناطق ساحلی همراه با احتمال شکلگیری سونامی با ارتفاعی بین ۵ تا ۱۰ متر، از دیگر مخاطرات ناشی از وقوع یک زمینلرزه در استانبول به شمار میروند. تأسیسات حیاتی نظیر بیمارستانها و پلها ممکن است به اختلال دچار شوند، اما در این کلانشهر از سال ۲۰۱۳، سیستم هشدار پیشگیرانهای برای زلزله به ویژه جهت قطع ایمن شبکههای گاز و مترو در استانبول به کار گرفته شده که میتواند به کاهش خطرات ثانویه کمک شایانی نماید.
۴۷۴۷