“`html
طبق اخبار منتشر شده، دادههای رسمی مرکز آمار ایران نشاندهنده وضعیت نامطلوب بازار کار در پایان پاییز ۱۴۰۴ است که نسبت به پاییز ۱۴۰۳ روندی منفی را تجربه کرده است. این موضوع علاوه بر افزایش نرخ بیکاری، کاهش نرخ مشارکت اقتصادی را نیز به همراه داشته است. با توجه به سالهای گذشته، بیشتر گزارشهای رسمی حاکی از کاهش نرخ بیکاری بوده که بهاعتقاد بسیاری از کارشناسان اقتصادی این آمار از واقعیتهای موجود و رکود در بازار کار فاصله دارد و جای سؤال درباره پایداری آن وجود دارد.
نرخ مشارکت اقتصادی بر اساس آمارهای مرکز آمار ایران در پاییز امسال به ۴۰.۷ درصد رسیده است; در حالی که در بازه مشابه سال گذشته ۴۱.۲ درصد گزارش شده بود. از بین ۶۶ میلیون و ۲۵۰ هزار نفر جمعیت ۱۵ ساله و بالاتر، تنها ۲۶ میلیون و ۹۴۹ هزار نفر مشغول به کار یا جویای کار بودهاند و در مقابل، تعداد جمعیت غیرفعال به بیش از ۳۹ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر افزایش یافته است. این رقم نشاندهنده کاهش اندازه نیروی فعال در اقتصاد ایران است.
همزمان، تعداد شاغلین در پاییز ۱۴۰۴ به ۲۴ میلیون و ۸۵۶ هزار نفر کاهش یافته است که نسبت به سال گذشته کاهش ۱۲۶ هزار نفری را به نمایش میگذارد. بدین ترتیب، نرخ اشتغال کل کشور به ۳۷.۵ درصد جمعیت ۱۵ ساله و بیشتر رسیده و این موضوع بیانگر ضعف ساختاری در ایجاد فرصتهای شغلی پایدار است. از سوی دیگر، نرخ بیکاری از ۷.۲ درصد در پاییز سال گذشته به ۷.۸ درصد در امسال رسیده و در این مدت بیش از ۱۴۱ هزار نفر به جمعیت بیکاران اضافه شدهاند; افزایشی که وضعیت بازار کار را به شدت نگران کننده میکند.
با وجود دشواریهای حاکم بر شرایط عمومی اشتغال، کمتر بودن وضعیت بازار کار برای زنان نسبت به مردان به مراتب جدیتر به نظر میرسد. نرخ مشارکت اقتصادی زنان از ۱۴.۵ درصد در پاییز پارسال به ۱۳.۶ درصد در پاییز امسال نزول کرده که این به معنی خروج بیش از ۲۱۲ هزار زن از عرصه فعالیت اقتصادی است. همچنین، نرخ اشتغال زنان نیز از ۱۲.۵ درصد به ۱۱.۵ درصد کاهش یافته، افتی برابر با کاهش ۲۸۷ هزار زن شاغل در یک سال اخیر. در عین حال، نرخ بیکاری زنان با افزایش قابل توجه از ۱۳.۷ درصد به ۱۶ درصد دست یافته؛ وضعیتی که نشاندهنده افزایش سریع و شدید فشار بیکاری بر زنان نسبت به میانگین جامعه است.
یکی از علتهای ساختاری پایین بودن نرخ مشارکت اقتصادی در ایران، «دستکم بودن زنان در بازار کار» محسوب میشود؛ بهطوریکه نرخ مشارکت اقتصادی مردان تقریبا ۶۸ درصد تخمین زده میشود، ولی سهم مشارکت زنان بهطور مزمن کمتر از ۱۵ درصد باقی مانده است. این عدم تعادل جنسیتی باعث شده است نرخ مشارکت اقتصادی
“““html
در سطح کشور، میزان مشارکت اقتصادی در حدود ۴۰ درصد باقی مانده است؛ در حالی که متوسط مشارکت اقتصادی در کشورهای توسعهیافته معمولاً بالای ۷۰ درصد میباشد و این شکاف، فاصله عمیق ایران را با استانداردهای جهانی اشتغال به وضوح نمایان میکند.
وضعیت بازار کار در میان جوانان نیز چندان دلگرمکننده نیست. نرخ بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله در پاییز امسال به ۲۱.۵ درصد افزایش یافته و نرخ بیکاری برای گروه سنی ۱۸ تا ۳۵ ساله ۱۵.۹ درصد تخمینزده شده است. این اعداد نشاندهنده این است که بیکاری در میان جوانان به مراتب بیشتر از بیکاری عمومی است و این مسئله خطر انباشت نیروی انسانی تحصیلکرده بدون شغل را برای آینده اقتصادی کشور افزایش میدهد.
تحلیل نشاندهنده ادامه تسلط بخش خدمات بر بازار کار ایران است. سهم بخش خدمات از کل اشتغال کشور با افزایش نیم درصد به ۵۳.۲ درصد رسیده است؛ در حالی که سهم بخش کشاورزی به ۱۳.۶ درصد کاهش یافته و ۵۶ هزار نفر کمتر از سال گذشته در این حوزه فعال هستند. همچنین، سهم بخش صنعت نیز با کاهش ۰.۳ درصدی به ۳۳.۲ درصد رسیده است. این تغییرات در ترکیب اشتغال به نفع خدمات و به زیان بخشهای تولیدی، از دیدگاه کارشناسان نشاندهنده عمق رکود در بخشهای تولیدی و افزایش نااطمینانی در بازار کار غیرسوداگرانه است.
با این تحولات، نرخ اشتغال ناقص نیز از ۷.۴ درصد به ۷.۹ درصد افزایش یافته است؛ این مبین گسترش اشتغال ناپایدار و کمدرآمد در اقتصاد ایران میباشد. ترکیب این شاخصها نمایانگر این است که بازار کار ایران در پاییز ۱۴۰۴ با چالشهایی از جمله افزایش بیکاری، کاهش مشارکت اقتصادی، کاهش اشتغال زنان و تشدید بیکاری جوانان مواجه شده است؛ روندی که اگر ادامه یابد، میتواند عواقب اجتماعی و اقتصادی قابل توجهی در سالهای آتی به همراه داشته باشد.
۲۲۳۲۲۹
“`