تینا مزدکی_سالهاست که رسانههای عامهپسند، تیرانوسوروس را به عنوان خزنده غولپیکر و تختپایی به تصویر کشیدهاند که هر گامش مانند یک گوی تخریبگر زمین را به لرزه درمیآورد. صحنه نمادین تعقیب و گریز در فیلم «پارک ژوراسیک» (۱۹۹۳) این تصویر را در تخیل جمعی تثبیت کرد. با این حال، تحقیقات جدید علمی این کلیشه قدیمی را به چالش کشیده و تصویری دقیقتر و خیرهکننده از نحوه حرکت واقعی این موجود ارائه میدهد.
جدیدترین مطالعه پژوهشی با عنوان «تحلیل پارامترهای بیومکانیکی برخورد پا با زمین در طول حرکت تیرانوسوروس رکس» نشان میدهد که این خزنده مانند یک موجود سنگینوزن و کند حرکت نمیکرده است. به احتمال زیاد، تیرکس حرکتی شبیه به پرندگان داشته و به جای گذاشتن کل کف پا، با بخش جلویی و انگشتان خود گام برمیداشته است؛ کشفی که نگاه دانشمندان را به حرکات دایناسورها و یکی از مخوفترین شکارچیان جهان تغییر میدهد.
تکامل از حرکت تختپایی به انگشتروی
مفهوم اصلی این تحقیق، «حرکت انگشترو» (Digitigrade locomotion) یا همان راه رفتن روی انگشتان است. این همان الگویی است که در پرندگان دونده امروزی مانند شترمرغ دیده میشود؛ به این صورت که پاشنه پا بالاتر از سطح زمین قرار میگیرد و بخش عمده وزن بدن توسط قسمت جلویی پا تحمل میشود. در مقابل، انسانها «کفرو» (Plantigrade) محسوب میشوند، یعنی وزن بدن روی تمام سطح پا، از انگشت تا پاشنه، توزیع میشود.
محققان بر این باورند که تیرکس در طیف حرکتی، بیشتر به سمت پرندگان متمایل بوده است. این تفاوت ظریف، پیامدهای بزرگی دارد؛ ایستادن روی انگشتان اجازه میدهد تا حیوان تعادل بهتر، کارایی بیشتر و سرعت بالاتری در جابهجایی داشته باشد.
این مطالعه توسط «آدریان توسل بوی» به همراه همکارانش از کالج آتلانتیک، دانشکده پزشکی اوستئوپاتی دانشگاه ایالتی اوکلاهما و کالج جامعه شمال غربی کلرادو انجام شده است. این تیم با استفاده از قوانین فیزیک به یک سوال به ظاهر ساده پاسخ دادند: «وقتی پای این دایناسور با زمین برخورد میکرد، دقیقاً چه اتفاقی میافتاد؟»
آنها برای پاسخ به این پرسش، فسیل استخوانهای پا و ساق را اندازهگیری کرده و مدلهای سرعت مبتنی بر اندازه بدن را به کار گرفتند. سپس سه فرم برخورد پا (پاشنه، میانپا و انگشترو) را شبیهسازی کردند. نتایج به طور مداوم الگوی فرود آمدن روی انگشتان را تایید کرد.
ردپاهایی که واقعیت را فاش میکنند
ردپاهای فسیل شده که در حوزه «ایکنولوژی» مطالعه میشوند، منبع دیگری برای تایید این ادعا هستند. در بسیاری از ردپاهای دایناسورهای تروپود، عمیقترین بخش ردپا زیر انگشتان دیده میشود، نه در کل کف پا. این موضوع نشان میدهد که جرم حیوان در قسمت جلو متمرکز بوده است. البته محققان هشدار میدهند که وضعیت زمین (گل یا شن) و نوع حرکت (چرخیدن یا تغییر مسیر) میتواند شکل ردپا را تغییر دهد، بنابراین این فسیلها بیشتر به عنوان شواهد حمایتی در نظر گرفته میشوند تا مدرک قطعی.
بازنگری در سرعت تیرکس
شاید هیجانانگیزترین نتیجه این مطالعه، تأثیر آن بر تخمین سرعت تیرکس باشد. پیشبینی میشود که نمونههای بالغ میتوانستند به سرعتی بین ۱۷ تا ۴۰ کیلومتر بر ساعت (۱۱ تا ۲۵ مایل بر ساعت) برسند. استفاده از گامهای انگشترو میتواند تخمینهای سرعت را در مقایسه با مدلهای تختپایی حدود ۲۰ درصد افزایش دهد. این به معنای آن نیست که تیرکس میتوانست به سرعت خودروها برسد، اما نشاندهنده آن است که او ورزشکاری بسیار کارآمدتر از تصورات قبلی بوده است.
همچنین این مطالعه نشان داد که سرعت با سن رابطه معکوس دارد؛ نمونههای جوانتر و چابکتر تا ۴۰ کیلومتر بر ساعت سرعت داشتند، در حالی که بالغهای عظیمالجثه (مانند نمونه مشهور “سو”) احتمالاً به سرعت ۱۷ کیلومتر بر ساعت محدود میشدند.
یک هیولای واقعی!
تصویر کلیشهای از تیرکس جای خود را به تصویری پیچیدهتر داده است. اگرچه او همچنان یک شکارچی با ابهت است، اما احتمالاً با وقاری شگفتآور و گامهایی سریع و پرندهگونه حرکت میکرده است. با خداحافظی با نسخه «پارک ژوراسیک»، ما ابهت این موجود را از دست نمیدهیم، بلکه به درک دقیقتری از گونهای میرسیم که نه تنها قدرتمند، بلکه به شکلی استثنایی با محیط خود سازگار بوده است.
منبع: economictimes
۵۸323