مظاهر گودرزی: شهلا کاظمیپور، جمعیتشناس، در گفتوگویی با صحت خبر تصویری نگرانکننده از آینده جمعیتی ایران ترسیم کرده؛ تصویری که در آن کاهش شدید نرخ باروری، افزایش سالمندی و ناکامی سیاستهای تشویقی دولت، کشور را به سمت «سالمندی گرفتار» سوق میدهد. او معتقد است ایران اکنون در میانه «پنجره جمعیتی» قرار دارد؛ دورهای محدود که اگر بهدرستی مدیریت نشود، میتواند به بحرانی اقتصادی و اجتماعی در دهههای آینده منجر شود.
این جمعیتشناس تأکید میکند که شرط موفقیت در پنجره جمعیتی، فعال بودن بخش عمده جمعیت در اقتصاد است؛ نه صرفاً حضور عددی آنها در سن کار. او میگوید اگر جمعیت در سن فعالیت اقتصادی دچار بیکاری، اشتغال کاذب یا بهرهوری پایین باشد، کشور نهتنها از این فرصت استفاده نمیکند بلکه در آینده با موجی از سالمندان فقیر و وابسته روبهرو خواهد شد.
کاظمیپور با اشاره به رشد جمعیت سالمندان در ایران میگوید تعداد سالمندان کشور از حدود پنج میلیون نفر در سال ۱۳۹۵ به حدود هفت میلیون نفر رسیده و در سال ۱۴۲۵ ممکن است به ۲۵ میلیون نفر برسد. او هشدار میدهد که زیرساختهای درمانی و رفاهی کشور حتی اکنون نیز پاسخگوی نیاز سالمندان نیست و اگر وضعیت به همین شکل ادامه پیدا کند، ایران وارد دوره «سالمندی گرفتار» خواهد شد.
او همچنین کاهش شدید نرخ باروری را یکی از مهمترین تحولات جمعیتی ایران میداند؛ بهگونهای که میانگین فرزندان هر خانواده از حدود ۶.۵ فرزند در دهه ۶۰ به حدود ۱.۶ فرزند رسیده است. به گفته این استاد دانشگاه، چنین کاهش سریعی در جهان کمسابقه است و ایران مسیری را که بسیاری از کشورها طی ۵۰ تا ۷۰ سال پیمودهاند، تنها در حدود دو دهه طی کرده است.
کاظمیپور، برخلاف نگاه رسمی که کاهش فرزندآوری را صرفاً اقتصادی میداند، معتقد است تغییر نگرشها، افزایش آگاهی اجتماعی، گسترش تحصیلات و ناامیدی نسبت به آینده نیز در این روند نقش مهمی دارند. او میگوید سیاستهای تشویقی دولت مانند وام فرزندآوری، به دلیل نبود مسئلهشناسی دقیق، موفق نبودهاند و تا زمانی که امنیت اقتصادی، ثبات اجتماعی و رفاه عمومی تأمین نشود، نمیتوان انتظار افزایش پایدار فرزندآوری داشت.
او در بخش دیگری از این گفتوگو به مشکلات ازدواج، گرانی مسکن، مهاجرت جوانان و حتی تأثیر بحرانهای سیاسی و جنگ بر کاهش موالید اشاره میکند و میگوید نگرانی از آینده، میل به ازدواج و فرزندآوری را کاهش داده است.
بازتاب گسترده در میان مخاطبان
انتشار این گفتوگو با واکنشهای فراوانی از سوی مخاطبان صحت خبر همراه شد؛ واکنشهایی که عمدتاً حول بحران اقتصادی، ناامیدی اجتماعی و بیاعتمادی به سیاستهای جمعیتی شکل گرفته بود.
سوزان، یکی از مخاطبان، با لحنی انتقادی نوشت: «با این وضع اقتصادی و اجتماعی، حتماً ده تا بچه میآوریم! آخه اینا چه فکری کردن درباره ما؟»
فرزاد نیز سیاستهای تشویقی دولت را ناکارآمد توصیف کرد و نوشت: «سیاست اصلی باید رفاه کل جامعه باشد. بیکاری، تورم و فساد اداری جامعه را غرق کرده؛ بعد انتظار فرزندآوری دارند؟»
مریم، یکی دیگر از کاربران، با اشاره به نگرانی خانوادهها از آینده فرزندانشان نوشت: «بچه را با هزار سختی بزرگ کنیم که گرفتار عواقب اشتباهات مدیریتی شود؟ چرا مردم باید تاوان سیاستهای غلط را بدهند؟»
فرزندآوری پول، امکانات و آینده روشن میخواهد
در میان واکنشها، برخی کاربران نیز مستقیماً به وضعیت اقتصادی اشاره کردند. یک مخاطب صحت خبر نوشت: «فرزندآوری پول، امکانات و آینده روشن میخواهد؛ نمیشود بچه را وسط بحران و ناامیدی به دنیا آورد.» مخاطب دیگری هم تأکید کرد: «از مردم فقیر نمیشود انتظار ازدواج و بچهآوری داشت.»
برخی واکنشها نیز بر ناکارآمدی ساختار اقتصادی و نبود فرصت شغلی پایدار تمرکز داشتند. عطا، یکی از کاربران، با اشاره به گسترش مشاغل غیرمولد و اشتغال کاذب، خواستار برگزاری مناظرهای جدی درباره سیاستهای جمعیتی شد.
در مقابل، تعداد محدودی از مخاطبان نیز نگاه متفاوتی داشتند. سعید، از کاربران صحت خبر، معتقد بود کاهش فرزندآوری باعث سرد شدن فضای خانوادهها شده و نوشت: «قبلاً خانوادهها گرم و پربرکت بودند. باید زادآوری کرد و قهرمان پرور بود.»
در مجموع، فضای حاکم بر نظرات کاربران نشان میدهد بخش قابل توجهی از مخاطبان، مسئله جمعیت را نتیجه مستقیم شرایط اقتصادی، اجتماعی و چشمانداز مبهم آینده میدانند.
شما میتوانید نظرات بیشتر را اینجا بخوانید.
۲۳۳۲۳۳