دیدار تیمهای ملی ایران و مصر روز پنجم تیرماه و مصادف با دهم محرم در شهر سیاتل برگزار خواهد شد. همزمانی این مسابقه با روز عاشورا، فدراسیون فوتبال ایران را بر آن داشت تا در نامهای به فیفا درخواست استفاده از بازوبند مشکی در این دیدار را مطرح کند. فدراسیون فوتبال ایران ابراز امیدواری کرده که فیفا با این درخواست موافقت کند تا ملیپوشان ایران بتوانند با بازوبند مشکی وارد زمین شوند.
اما بازوبند مشکی در فوتبال چه جایگاهی دارد و آیا استفاده از آن در مسابقات رسمی سابقهای مشابه دارد؟
ریشه تاریخی بازوبند مشکی در فوتبال
بازوبند مشکی یکی از شناختهشدهترین نمادهای احترام و همدردی در ورزش جهان است. اگرچه بازوبند معمولا بهعنوان نشانه کاپیتانی شناخته میشود، اما رنگ مشکی آن معنایی متفاوت دارد و سالهاست در مسابقات فوتبال برای ابراز سوگواری، احترام، یادبود و همبستگی مورد استفاده قرار میگیرد.
سابقه این نماد به قرن هفدهم میلادی بازمیگردد؛ زمانی که استفاده از پارچه یا بازوبند مشکی برای ابراز اندوه در پی درگذشت افراد یا وقوع حوادث ناگوار رواج یافت. این سنت به مرور وارد عرصه ورزش شد و فوتبال نیز آن را بهعنوان یکی از شناختهشدهترین نمادهای ادای احترام حفظ کرد. امروزه در بسیاری از موارد، بازیکنان با بازوبند مشکی وارد زمین میشوند و پیش از آغاز مسابقه نیز یک دقیقه سکوت برگزار میشود تا یاد و خاطره افراد یا قربانیان حوادث گرامی داشته شود.
بازوبند مشکی در چه مواقعی استفاده میشود؟
یکی از مهمترین کاربردهای بازوبند مشکی، ابراز همبستگی با قربانیان جنگها، حملات تروریستی و بحرانهای انسانی است. برای مثال، پس از آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲، بسیاری از باشگاههای اروپایی بهویژه در بوندسلیگا، با استفاده از نمادهای ویژه و نمایش پیامهای صلح، حمایت خود را از مردم اوکراین اعلام کردند. در آن مقطع ورزشگاهها میزبان پیامهای ضدجنگ بودند و بازیکنان نیز با نمادها و رنگهای مرتبط با اوکراین وارد زمین شدند.
پس از حمله تروریستی برلین در سال ۲۰۱۶ نیز تیمهای بوندسلیگا پیش از مسابقات خود یک دقیقه سکوت برگزار کردند و بازیکنان با بازوبندهای مشکی وارد زمین شدند تا یاد قربانیان را گرامی بدارند.
نمونه دیگر به زلزله ویرانگر ترکیه و سوریه در فوریه ۲۰۲۳ بازمیگردد. پس از این حادثه، یوفا اعلام کرد پیش از مسابقات لیگ قهرمانان اروپا، لیگ اروپا و لیگ کنفرانس اروپا یک دقیقه سکوت برگزار خواهد شد و تیمها میتوانند با بازوبند مشکی به میدان بروند.
از پله تا کوبی برایانت
رایجترین دلیل استفاده از بازوبند مشکی در فوتبال، درگذشت چهرههای برجسته ورزشی یا اجتماعی است. پس از درگذشت پله، اسطوره فوتبال برزیل، تمامی تیمهای لیگ برتر انگلیس با بازوبند مشکی به میدان رفتند و پیش از مسابقات نیز یک دقیقه سکوت برگزار شد. پس از مرگ گرد مولر، مهاجم افسانهای بایرن مونیخ و فوتبال آلمان، بازیکنان این باشگاه با برنامههای ویژه یادبود و نمادهای مرتبط با این اسطوره آلمانی در مسابقات حاضر شدند.
استفاده از بازوبند مشکی تنها به چهرههای فوتبال محدود نمیشود. برای نمونه باشگاه میلان در سال ۲۰۲۰ برای ادای احترام به کوبی برایانت، اسطوره فقید بسکتبال جهان با بازوبند مشکی به میدان رفت.
واکنش فوتبال اروپا به سیل والنسیا
پس از سیل مرگبار والنسیا در سال ۲۰۲۴ که صدها قربانی برجای گذاشت، فوتبال اروپا نیز به این فاجعه واکنش نشان داد. در بسیاری از مسابقات، بازیکنان با بازوبند مشکی وارد زمین شدند و پیش از آغاز بازیها یک دقیقه سکوت برگزار شد.
در دیدار لیگ برتر انگلیس میان تاتنهام و استون ویلا، بازیکنان دو تیم با بازوبند مشکی به میدان رفتند و همدردی خود را با مردم والنسیا نشان دادند. همچنین باشگاه والنسیا در نخستین مسابقه خود پس از این حادثه با لباس کاملا مشکی بازی کرد و دیدار خود را به قربانیان سیل تقدیم کرد.
این نمونه بار دیگر نشان داد که استفاده از بازوبند مشکی در مسابقات رسمی فوتبال، برای ادای احترام به قربانیان حوادث انسانی و طبیعی، سابقهای طولانی و پذیرفتهشده دارد.
قوانین استفاده از بازوبند در فوتبال (قانون ۴ IFAB)
قوانین فوتبال در سطح بینالمللی توسط هیئت بینالمللی فوتبال (IFAB) تدوین میشود و فیفا و سایر کنفدراسیونها موظف به اجرای آن هستند. یکی از بخشهای مهم این قوانین، «قانون ۴: تجهیزات بازیکنان» است که بهطور مستقیم به موضوع بازوبند کاپیتان نیز اشاره دارد.
بازوبند کاپیتان در قانون ۴
بر اساس این قانون، کاپیتان هر تیم باید از بازوبندی استفاده کند که توسط برگزارکننده مسابقات تایید یا صادر شده باشد. همچنین امکان استفاده از بازوبند تکرنگ نیز وجود دارد که میتواند تنها شامل واژه Captain، حرف C یا معادل آن باشد، مشروط بر اینکه طراحی آن ساده و تکرنگ باشد.
این بخش نشان میدهد که استفاده از بازوبند در فوتبال صرفا یک انتخاب شخصی نیست، بلکه کاملا تحت نظارت و تأیید برگزارکننده مسابقات انجام میشود.
محدودیتهای محتوایی روی تجهیزات
مهمترین بخش قانون ۴ به محدودیت محتوای درجشده روی تجهیزات بازیکنان مربوط میشود. طبق این قانون، هیچیک از تجهیزات بازیکنان نباید شامل شعارها، پیامها یا تصاویر با ماهیت سیاسی، مذهبی یا شخصی باشد. این ممنوعیت شامل تمامی تجهیزات از جمله لباس، زیرپوش و بازوبند میشود و هدف آن حفظ بیطرفی مسابقات و جلوگیری از ورود پیامهای غیرورزشی به زمین بازی است.
نقش برگزارکننده مسابقات
در عین حال، قانون به برگزارکنندگان مسابقات اختیار میدهد تا در چارچوب مقررات هر رقابت، درباره نوع تجهیزات و پیامهای مجاز تصمیمگیری کنند. به همین دلیل است که در برخی تورنمنتها، استفاده از نمادها یا پیامهای خاص روی بازوبند یا پیراهن، تنها با مجوز رسمی امکانپذیر است.
به طور کلی، بر اساس قانون ۴ IFAB، استفاده از بازوبند مشکی یا سایر نمادهای مشابه در فوتبال، نه یک ممنوعیت مطلق دارد و نه یک مجوز دائمی؛ بلکه بسته به نوع پیام و تصمیم برگزارکننده مسابقه، میتواند در شرایط مختلف مجاز یا محدود شود.
بازوبند OneLove؛ از یورو ۲۰۲۰ تا جام جهانی ۲۰۲۲
با این حال، همه بازوبندها در فوتبال صرفا جنبه سوگواری ندارند. یکی از مشهورترین نمونههای سالهای اخیر بازوبند OneLove بود؛ موضوعی که به یکی از بزرگترین چالشهای فیفا در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر تبدیل شد.
یورو ۲۰۲۰؛ آغاز جنجال
در جریان رقابتهای یورو ۲۰۲۰، جورجینیو واینالدوم، کاپیتان تیم ملی هلند، در دیدار برابر جمهوری چک بازوبند OneLove را بر بازو بست. این اتفاق در شرایطی رخ داد که دولت مجارستان قانونی را تصویب کرده بود که محدودیتهایی درباره موضوعات مرتبط با همجنسگرایی و افراد تراجنسیتی ایجاد میکرد. همزمان برخی هواداران هلندی نیز از محدودیت ورود پرچمهای رنگینکمانی به مناطق هواداری خبر داده بودند. یوفا در واکنش اعلام کرد که نمادهای رنگینکمانی ماهیت سیاسی ندارند و در چارچوب مبارزه با تبعیض قابل استفاده هستند.
جام جهانی ۲۰۲۲؛ رویارویی با فیفا
ماجرای بازوبند OneLove در آستانه جام جهانی ۲۰۲۲ قطر به اوج رسید.
کاپیتانهای چند تیم اروپایی از جمله انگلیس، آلمان، هلند، بلژیک، دانمارک، سوئیس و ولز قصد داشتند با این بازوبند وارد زمین شوند. اما فیفا به فدراسیونهای مربوطه هشدار داد که استفاده از این بازوبند میتواند با جریمههای انضباطی و حتی کارت زرد برای بازیکنان همراه باشد. در نهایت این کشورها از تصمیم خود عقبنشینی کردند و بازوبند OneLove در جام جهانی مورد استفاده قرار نگرفت. این تصمیم فیفا با انتقادهای گستردهای روبهرو شد و بسیاری آن را محدودکننده پیامهای اجتماعی در فوتبال دانستند.
اعتراض آلمان به ممنوعیت بازوبند
تیم ملی آلمان از منتقدان اصلی تصمیم فیفا بود. بازیکنان این تیم پیش از نخستین مسابقه خود در جام جهانی هنگام گرفتن عکس تیمی، دستهای خود را روی دهانشان گذاشتند؛ حرکتی نمادین که بهعنوان اعتراض به محدود شدن امکان بیان دیدگاههایشان تعبیر شد. پس از آن نیز فدراسیون فوتبال آلمان در بخشهایی از فضای رسانهای خود از نمادهای مرتبط با OneLove استفاده کرد.
اقدامات مشابه در فوتبال اروپا
استفاده از بازوبندهای رنگینکمانی پیش از پروژه OneLove نیز در فوتبال اروپا سابقه داشت.
در سال ۲۰۱۷ گورام کاشیا، مدافع گرجستانی باشگاه ویتسه هلند، در حمایت از حقوق افراد LGBT بازوبند کاپیتانی رنگینکمانی بر بازو بست؛ اقدامی که واکنشهای زیادی در کشورش به همراه داشت.
همچنین مانوئل نویر، کاپیتان تیم ملی آلمان، در رقابتهای یورو ۲۰۲۰ و مسابقات دوستانه پیش از آن بارها از بازوبند رنگینکمانی استفاده کرد. یوفا ابتدا درباره این موضوع تحقیقاتی انجام داد، اما در نهایت اعلام کرد این بازوبند نمادی از تنوع و حمایت از یک هدف انسانی است و مغایرتی با قوانین ندارد.
نمادی فراتر از فوتبال
مروری بر نمونههای مختلف نشان میدهد که بازوبند مشکی سالهاست در فوتبال جهان برای ادای احترام به قربانیان جنگها، حملات تروریستی، بلایای طبیعی و درگذشت شخصیتهای برجسته مورد استفاده قرار میگیرد. در مقابل، پرونده OneLove نیز نشان داد که فیفا در برخی موارد نسبت به پیامهای نمادین روی بازوبندها حساسیت ویژهای دارد و ممکن است با آنها مخالفت کند.
به همین دلیل، درخواست ایران برای استفاده از بازوبند مشکی در روز عاشورا، هرچند از منظر استفاده از نماد سوگواری دارای نمونههای متعدد در فوتبال بینالمللی است، اما از آنجا که به یک مناسبت مذهبی سالانه مربوط میشود میتواند با بررسی و تصمیمگیری مستقل فیفا مواجه شود.
همچنین بخوانید: اعتراض شهردار نیویورک به سیاستهای ترامپ در جام جهانی؛ چرا ویزای ایران یک روزه است؟/ نمیتوان از جام جهانی گفت و درهای کشور را به روی تیمها بست