نیلوفر مولایی: شاید اگر خبری درباره سانسور مقامات سابق کشور، چون محمدجواد ظریف، حسن روحانی یا حتی سیدحسن خمینی، توسط رسانه ملی در فضای رسانهای منتشر میشد، باورپذیرتر بود؛ اما کمتر کسی انتظار داشت تیغ تیز سانسور صداوسیما بر گردن محمود نبویان، یکی از حامیان اصلی سعید جلیلی بنشیند. آن هم در رسانهای که قائممقامش وحید جلیلی است و ریاست آن را پیمان جبلی بر عهده دارد.
اظهارات نبویان و تداعی خاطرات احمدینژاد
مدتهاست که صداوسیما به خانه دوم دلواپسان و تندروها تبدیل شده است؛ اتفاقی که از زمان قائممقامی وحید جلیلی در رسانه ملی به اوج رسیده و انگار گوش شنوایی برای شنیدن انتقادها از عملکرد این رسانه در میان مسئولان آن وجود ندارد. مالک شریعتی، علی خضریان، ابراهیم عزیزی و محمود نبویان تنها بخشی از نمایندگان طیف تندرویی هستند که از زمان آغاز جنگ تا اکنون در تمامی برنامههای رسانه ملی حضور دارند. حال آنچه این روزها به یک بحران برای صداوسیما تبدیل شده است، نه انتقادهای مکرر رئیسجمهور از عملکرد همکاران پیمان جبلی است و نه حتی پایین بودن مخاطبان در غیاب برنامههای خوب از سوی این رسانه؛ بلکه اظهارات محمود نبویان است که در شامگاه جمعه در یک گفتوگوی تلویزیونی پخش شد و دست به بیان مطالبی دارای محتوای اسناد محرمانه کشور زد. اقدامی که در افکار عمومی یادآور «بگمبگم»های محمود احمدینژاد در مناظرات انتخاباتی سال ۸۸ یا استیضاح وزیر کار دولت دهم و جدال دو رئیس قوه مجریه و مقننه بود.
اما نبویان چه گفت که باعث ایجاد یک بحران سیاسی در صداوسیما شد؟ در پاسخ به این سؤال باید گفت که این نماینده مجلس که در مخالفت با مذاکرات شهرت خاصی دارد و حتی شش جلد کتاب نیز با عنوان «چالش هستهای» در رزومه خود دارد، از زمان انتشار خبر تفاهم ایران و آمریکا، در تمامی تریبونهای خود، اعم از حضور در میدان، تلویزیون و فضای مجازی، دست به انتشار ادعاهای تندی علیه مقامات کشور و مهمترین تصمیم نظام زده است.
او روز جمعه نیز در حالی در تلویزیون حضور پیدا کرد که قرار بود از چالشهای مذاکرات ایران و آمریکا و مخالفت با این تفاهمنامه بگوید. اما نماینده تهران به تشریح آنچه «مکاتبات و نظرات رهبر انقلاب درباره روند مذاکرات» خواند، پرداخت و گفت که رهبر انقلاب از ابتدای مسیر، شروط مشخصی را برای مذاکره تعیین کرده بودند.
نبویان با اشاره به نامهای مورخ ۱۵ فروردین، گفت: «رهبر انقلاب در ذیل گزارش مذاکرات نوشتهاند که با انجام مذاکرات بر اساس شرایط مشخص مخالفتی ندارند، اما تأکید کردهاند موضوع اصلی نباید وارد دایره مذاکره شود.»
این نماینده مجلس ادامه داد: «پس از آغاز مذاکرات در پاکستان و ارائه گزارش به رهبر انقلاب، ایشان در حاشیه گزارش تیم مذاکرهکننده، صریحاً عدم رضایت خود را اعلام کردهاند و نوشتهاند: “آنچه در مذاکرات رقم خورده است، با آنچه قرار بود انجام شود و شرط مشروعیت مذاکرات بوده، تفاوت کلی دارد.”»
نبویان با بیان اینکه رهبر انقلاب در چند نوبت بر عدم ورود به موضوع هستهای تأکید کردهاند، اظهار داشت: «در تاریخهای ۱۵ فروردین، ۲۹ فروردین و ۴ اردیبهشت، سه بار تصریح شده که موضوع هستهای نباید محور مذاکره باشد و مذاکرات باید بر پایان جنگ و اخذ غرامت متمرکز شود. رهبر انقلاب در یکی از این مکاتبات نوشتهاند: “برای مذاکره و تعاون عجله داریم، نه اجبار” و در مقطعی نیز تأکید کردهاند که “مذاکرات باید متوقف شود.”»
۱۰ دقیقه نطق طوفانی، بلای جان صداوسیما شد
بیان اظهارات نبویان در شبکه خبر صداوسیما به ۱۰ دقیقه نرسیده بود که مجری برنامه به میان حرف او آمد و به بهانه پخش یک میانبرنامه، به سخنان او پایان داد. اما پس از گذشت چند ساعت، نهتنها این برنامه مجدداً پخش نشد، بلکه روابط عمومی صداوسیما نیز با انتشار بیانیهای از اظهارات مطرحشده توسط این نماینده مجلس اعلام برائت کرد. در بیانیه تأکید شد: «اشاره ناقص و مخدوش به اسناد دارای طبقهبندی و مکاتبات مسئولان عالی کشور، مصداق تخلف قانونی و مستوجب پیگرد قضایی است و پیگیریهای لازم را در این خصوص در دستور کار قرار خواهد داد.»
اما نکته قابل توجه آنجاست که روابط عمومی صداوسیما تأکید میکند: «شبکه خبر ضمن ابراز تأسف بابت بیتوجهی میهمان مذکور به قواعد اخلاقی و الزامات آنتن زنده، به اطلاع میرساند مدیریت این شبکه ضمن پذیرش استعفای مدیرکل مربوطه، برخوردهای انضباطی لازم را به دلیل بیتوجهی به الزامات برنامههای زنده و سهلانگاری در مدیریت حرفهای به عمل خواهد آورد.»
اقدام سریع یاران جبلی در انتشار این بیانیه، نشاندهنده هزینههای حضور تندروها در این رسانه است؛ هزینهای که برکناری یک مدیرکل مربوطه تنها بخش کوچکی از آن به شمار میرود و بخش بزرگتر آن، افشای اسناد محرمانهای است که از سوی شخصی دارای جایگاه حقوقی فاش شدهاند.
چه کسی اسناد محرمانه را به نبویان داده است؟
هرچند با گذشت دو روز، هنوز صحت ادعاهای محمود نبویان تأیید یا رد نشده است، اما آنچه همچنان بهعنوان یک نکته مجهول باقی مانده این است که نبویان چگونه توانسته به اسناد سری و طبقهبندیشده در کشور دست پیدا کند. هرچند که نبویان در توئیتی ادعا کرد: «امروز در شبکه خبر در مورد چرایی مخالفت رهبری با تفاهم یادداشت ایران و آمریکا مشغول بیان دیدگاه رهبری بودم که بهصورت ناقص رها شد. بخش مهم آن بررسی متن یادداشت تفاهم بود که علت مخالفت رهبری را بیشتر آشکار میکرد. انشاالله خداوند ما را در پیروی از رهبری عزیز ثابت قدم نگه دارد.»
اما انتشار بیانیه صداوسیما و همچنین انتقاداتی که از سوی سیاسیون مطرح شد، نشان از رد این ادعا دارد. آنچنان که سردبیر سایت مشرق خطاب به نبویان در خصوص افشای نامه محرمانه رهبر انقلاب نوشت: «در رسانه ملی، نامه بهکلی سری را ناقص و تقطیعشده میخوانید، بعد دعوت به وحدت میکنید؟ چرا نمیگویید این بریدههای گزینششده، مربوط به حدود ۲۰ و چند مکاتبه بوده و از قضا از اولین مکاتبهها تا اسناد سری و بهکلی سری نظام را افشا و منتشر کردید؛ لااقل درست و دقیق فاش میکردید… نمیگویم نفاق سیاسی، اما امانتدار نظام نبودید؛ تقوای فردی و سیاسی هم ندارید.»
ناگفته نماند که این نخستین بار نیست که نبویان دست به افشای اطلاعاتی محرمانه با محوریت مذاکره زده است. او پیشتر نیز، زمانی که همراه با محمدباقر قالیباف و تیم مذاکرات ایران راهی پاکستان شده بود، برخی از مفاد مذاکرات را برای همطیفان خود بیان کرده و به نوعی به آنان خط داده بود. این را احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی، بیان کرده و به صحت خبر گفته بود: «احتمالاً آقای نبویان این خبر را به آقای خضریان داده است. آقای خلخالی در زمان قطعنامه ۵۹۸ رفته بودند مذاکره کنند. آقای ولایتی که مذاکرهکننده بود، به آقای صادق خلخالی گفت شما برای چی آمدید؟ گفت از طرف مجلس برای مذاکره آمدم! حالا آقای نبویان هم فقط رفته و خبر آن را آورده است! در حالی که نباید همه چیز مذاکره را عیان کرد. نه اینکه نباید با مردم شفاف باشیم، اما مثل میماند که جوانی به خواستگاری برود؛ در آن جلسه خیلی حرفها زده میشود. اما در نهایت نتیجه را اعلام میکنند. در مورد مذاکره هم نباید هرچیزی را به سرعت آشکار کرد.»
از سوی دیگر، بررسی راههای ارتباطی که نبویان در جریان سیاسی خود دارد نیز میتواند نشاندهنده آن باشد که او چگونه توانسته به اسناد محرمانه کشور دست پیدا کند و با توجه به مقصود خود، آنها را بهصورت ناقص برای افکار عمومی بخواند.
اما سؤال مهمتر این است که با وجود ادعاهای ناقص و گاه نادرست، آن هم از سوی فردی که دارای جایگاه حقوقی بوده این است که چرا مجازاتی برای او در نظر گرفته نمیشود؟ در واقع، آنچه بهعنوان حلقه مفقوده ماجرا مطرح است، این است که جدای از جریان پایداری، چه کسی از او حمایت میکند که قدرت و ضریب نفوذ نبویان را در دسترسی به اسناد فوقسری در کشور افزایش داده است؟ تا جایی که برخی او را عامل نرسیدن ایران و آمریکا به توافق در دولت سیزدهم مطرح میکنند. گزارهای که امیرحسین ثابتی، از چهرههای نزدیک به جلیلی و نبویان، نیز آن را روایت کرده است. در واقع، اقدام نبویان اگرچه با واکنشهای سریع از سوی صداوسیما همراه بود، اما مجموعهای از پرسشهای ناتمام را به همراه دارد که پاسخی برای آنها ارائه نشده است. از همین رو باید دید آیا هیأت نظارت بر رفتار نمایندگان یا قوه قضائیه به این ماجرا ورود میکند یا همچنان این پرسشهای بیپاسخ ادامه خواهد داشت.
۳۱۲۱۵