غزال زیاری- سالهاست که ناسا دو مریخنورد به نامهایCuriosity و Perseverance (کنجکاوی و استقامت) را به سطح مریخ فرستاده تا محققان بتوانند با اتکا به تصاویر ارسال شده توسط آنها، به اطلاعات بیشتری درباره سیاره سرخ دست بیابند.
در طول این مدت، این دو مریخنورد، از اشیای نسبتاً عجیبی روی سطح مریخ عکاسی کردهاند؛ ازسرهای شبیه به انسان و استخوانهایی شبیه استخوان ران گرفته تا قارچها و سازههای هندسی مشکوک؛ با ثبت هر تصویر، محققان زیادی مشغول ارزیابی و بررسی آنها میشوند و البته درنهایت اکثر این اشیاء چیزی شناخته میشوند که در مریخ به فراوانی یافت میشود: سنگ!
تصویری متفاوت و عجیب
اما محققان با مشاهده یکی از عکسهایی که Curiosity در سال ۲۰۲۳ ثبت کرده، حسابی حیرتزده شدهاند و همین عکس دوباره بحث درباره اینکه آیا حیات در مریخ وجود دارد را داغ کرده است.
در سمت چپِ دورِ یک منظره نسبتاً معمولی مریخی، سایه تاریک عجیبی دیده میشود که شبیه به شبح یک عروس دریایی با پاهای آویزان است. این شبح به شکلی است که بهراحتی نمیتوان آن را یک سنگ دانست ولی ازآنجاکه منطقاً عروس دریایی در جو مریخ شناور نیست، توجیه کردن تصویر مشاهدهشده کار سختی است.
اینطور به نظر میرسد که این لکه مرموز احتمالاً منشأ کیهانیتری داشته باشد؛ یک ذره باردار که از فضا باریده و به آشکارساز سیلیکونی دوربین ناوبری مریخنورد Curiosity برخورد کرده است.
لکهای عجیب و زودگذر
در این میان، یک راه آسان وجود دارد که مطمئن شویم که آنچه در تصویر میبینیم، یک عروس دریایی مستقر روی یک تپه مریخی نیست.
معمولاً مریخ نورد Curiosity، چندین تصویر از یک هدف ثبت میکند. عکس ترسناکی که در آن عروس دریایی را مشاهده میکنیم، در روز ۲۰ آگوست سال ۲۰۲۳ ساعت ۴۶: ۲۷: ۲۲ به وقت هماهنگ جهانی (UTC) گرفته شده. اما این کاوشگر، ۱۳ ثانیه و ۲۵ ثانیه قبل از آن، عکسهایی از همان صحنه را با استفاده از همان ابزار ثبت کرده بود و در تصاویر قبلی، هیچ اثری از یک عروس دریایی مشاهده نمیشود. از سوی دیگر، این اولین باری نیست که یک لکه عجیب و زودگذر، در یکی از تصاویر ارسالشده توسط Curiosity مشاهده میشود.
خطر بارش پرتوهای کیهانی
پرتوهای کیهانی، ذرات پرانرژی هستند که دائماً از فضا میبارند. البته با در نظر داشتن این نکته که میدان مغناطیسی کره زمین بسیاری از آنها را منحرف میکند، ما ساکنان کره خاکی نباید نگران آنها باشیم. بخش محدودی از پرتوهای کیهانی که از میدان مغناطیسی زمین عبور میکنند هم معمولاً با ذرات موجود در جو غلیظ زمین برخورد کرده و بارانی از ذرات ثانویه را در ارتفاعات بالا ایجاد میکنند.
اما اوضاع در کره مریخ بهاینترتیب نیست؛ در این سیاره هیچ میدان مغناطیسی سراسریای وجود ندارد و جو آن تنها ۰.۵% جرم جو زمین را دارد و درنتیجه مریخنورد Curiosity در معرض ذرات پرانرژیای که از فضا فرود میآیند، قرار میگیرد. به همین خاطر اصلاً عجیب نیست که پرتوهای کیهانی در تصاویر ثبتشده توسط این مریخنورد ظاهر شوند. این ذرات باردار معمولاً به آشکارسازهای دوربینهایی که فراتر از میدان مغناطیسی و جو محافظ زمین کار میکنند، ضربه میزنند و همین باعث میشود که نواقص یا اختلالاتی در تصاویر ثبتشده بهجا بماند.
در عکسهای اینچنینی از Curiosity، این اختلالها بیشتر شبیه لکههای سفید درخشانی هستند؛ انگار کسی از راه دور با یک نشانگر لیزری کوچک به دوربین نوری تابانده ؛ یا رگههای سفید درخشان و نقطههای استاتیک و نویز مانندی در تصویر دیده میشوند که میتوانند شکلهای مختلفی به خود بگیرند.
اتفاقی که بارها تکرار شده
جاستین ماکی، دانشمند تصویربرداری و مهندس سیستم آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا، در سال ۲۰۱۴ دراینباره گفته بود: «در هزاران تصویری که از Curiosity دریافت کردهایم، تقریباً هر هفته تصاویری با چنین نقاط روشنی میبینیم.»
البته آرتیفکتهای پرتوهای کیهانی نباید لزوماً سفید درخشان باشند؛ مثلاً در ویدئویی که در سال ۲۰۲۳ با استفاده از دوربین Hazcam این مریخنورد ضبط شد، یک آرتیفکت سیاه کوچک ناشی از برخورد یک پرتوی کیهانی به حسگر دیده میشود؛ این رویدادها کوتاه هستند و معمولاً فقط در یک فریم قابلمشاهدهاند؛ دقیقاً مثل عروس دریاییای که در این تصاویر دیدیم.
از سوی دیگر، هنوز هم نمیتوان بهطورقطع گفت که پرتوهای کیهانی مقصر این صحنه بودهاند و بدون تحلیل تیم تصویربرداری این مریخنورد، نمیتوان سایر خطاهای دوربین یا پردازش را رد کرد. اما خود تصویر یکچیز را کاملاً روشن میکند: «هر چه که باعث ایجاد این عروس دریایی شده، بهطور حتم در داخل دوربین رخداده، نه اینکه روی سطح مریخ چیزی شکار دوربین شده باشد.»
مریخ برای جذاب بودن نیازی به عروس دریایی، سرهای بریده یا اهرام عجیب ندارد. ما رباتهایی داریم که از طرف ما در حال کاوش در یک سیاره دیگر هستند؛ سیارهای که زمینشناسیاش سنگهای عجیبی را به معرض تماشا گذاشته و مریخنوردها را در برابر ذراتی که ممکن است نیمی از کیهان را طی کرده باشند تا به آنجا برسند، بیدفاع باقی میگذارد.
منبع: sciencealert