غزال زیاری- قطعاً برای شما هم پیش آمده که در طول شب، پشهها بارها شما را نیشزده و مزاحم خواب شما شدهاند، ولی اصلاً به سراغ بقیه اعضای خانواده نمیروند و حتی شاید آنها در طول سالها یکبار هم توسط پشهها گزیده نشوند.
نکتهای که در این میان جالبتوجه به نظر میرسد این است که گونههای مختلف پشه، بسته به اجزای شیمیایی بدن و میکروبیوم پوست افراد، به گروههای متفاوتی از افراد جذب یا از آنها دفع میشوند. درک انتخاب میزبان توسط پشهها، ممکن است مانع از شیوع بیماریهای منتقلشونده توسط آنها (از جمله تب دنگی، نیل غربی و تب زرد) شود.
متیو دیجنارو، یکی از محققان دانشگاه بینالمللی فلوریدا دراینباره گفته: «ما میخواهیم بفهمیم خطر گزیده شدن افراد چقدر است؟ چرا که تمام پشههایی که درباره آنها به مطالعه پرداختیم، ناقل بیماری هستند.» طبق گفته او، دستکاری مولکولها و باکتریهایی که در جذابیت افراد برای پشهها، تأثیرگذار هستند، به دانشمندان کمک خواهد کرد تا انواع جدیدی از دفعکنندههای تجاری پشه را بسازند.
پشهها چطور میزبانشان را انتخاب میکنند؟
پشهها از طریق نشانههای بصری، حرارتی و بویایی وعدههای غذاییشان را پیدا میکنند؛ اما بوی انسان محصول بیش از هزار ماده شیمیایی است که خیلی از آنها توسط باکتریهای روی پوست ما تولید میشوند. همین موضوع، درک این ماجرا که پشهها برای یافتن میزبان انسانیشان، به چه نشانههای متکی هستند را چالشبرانگیز میکند.
دیجنارو و همکارانش ۱۱۹ داوطلب را استخدام کردند و سه گونه مختلف پشه را در معرض بوی هر فرد قرار دادند. آنها برای بررسی رفتارهای پشههای تب زرد (Aedes aegypti) و پشه ببری (Aedes albopictus) که در طول روز تغذیه میکنند، از داوطلبان خواستند تا بازویشان را داخل یک دستگاه خاص قرار دهند. این دستگاه طوری طراحی شده بود که پشهها بتوانند بازوی افراد را بو کنند، اما نتوانند آنها را نیش بزنند.
برای بررسی رفتار پشه کولکس کوینکوپساسیاتوس (Culex quinquefasciatus) که شبها تغذیه میکند، هر داوطلب یک آستین نایلونی را برای چند ساعت پوشید تا آستین بوی آنها را جذب کند. در هنگام شب و در تاریکی، محققان آستین را داخل دستگاه قرار دادند و به بررسی این موضوع پرداختند که چه تعداد پشه از هر گونه، برای بررسی هرکدام از آستینها وارد دستگاه شدهاند.
آنها متوجه شدند که هر گونه پشه، گروه متفاوتی از داوطلبان را ترجیح میدهد. پشه تب زرد در آمار کلی، کمی بیشتر مردان را به زنان ترجیح میداد؛ گرچه برخی افراد، جذابیت خاصی برای بیش از یک گونه پشه داشتند، ولی هیچکس هر سه گونه پشه را به خود جذب نکرد.
محققان درعینحال به جمعآوری نمونههایی از ترکیبات فرار موجود در هوای اطراف بازوی هر فرد و باکتریهای ساکن روی پوست آنها (که ممکن است بعضی از آن ترکیبات را ایجاد کرده باشند)، پرداختند و به دنبال اشتراکاتی در میان گروههای کوچکی از افرادی که به ترتیب بیشترین و کمترین جذابیت را برای هر گونه پشه داشتند، گشتند.
طبق این بررسیها، پشههای تب زرد و کولکس کوینکوپساسیاتوس بیشتر به افرادی جذب میشوند که درمجموع بوی پوست کمتری داشته باشند. پشه ببری به ۱۳ ماده شیمیایی با بوی گیاه مانند جذب میشود و باکتریهای پوستی خاصی ازجمله کورینه باکتریوم کفیرسدنتی (Corynebacterium kefirresdentii)، کتیباکتریوم گرانولوسوم (Cutibacterium granulosum) و سویهای از استافیلوکوکوس اپیدرمیدیس (Staphylococcus epidermidis) برای هر سه گروه از پشهها بهشدت جذاب بودند.
ماریا النا اوبالدیا، مدیر برنامه تحقیقاتی شرکت داروسازی رِجنِرون که در این پژوهش نقشی نداشته اما قبلاً درباره داستان مرموز انسانهای جذاب برای پشهها مطالعه کرده، دراینباره توضیح داد: «از آنجا که بوی انسان خیلی پیچیده است، تشخیص تمام ترکیباتی که این بو را تشکیل میدهند، واقعاً سخت است. ممکن است ترکیبات دیگری هم وجود داشته باشند که بر جذابیت انسان برای پشه تأثیرگذار بوده ولی در این مطالعه ثبت نشده باشند.»
به هر ترتیب، انتخاب انسانهای مختلف برای نیش زدن توسط گونههای مختلف پشه، نشان میدهد که هر گونه پشه احتمالاً روش خاص خودش را برای یافتن میزبان موردعلاقهاش تکامل داده باشد.
محقق دیگری به نام آلیسیا شاورینگ معتقد است که این سازگاریها ممکن است تحت تأثیر انواعی از میزبان که هر گونه پشه از آن تغذیه میکند و زمانی از روز که به دنبال غذا میگردند، قرار داشته باشد.
کایلی ماررو، نوروبیولوژیست پشه دانشگاه فلوریدا هم به این نکته اشاره کرده که در حال حاضر تیم او در حال بررسی این موضوع است که باکتریهای پوست انسان، چطور بوهایی تولید میکنند که برای پشهها جذابتر یا کمتر جذاب هستند. او بر این باور است که این موضوع شاید به محققان کمک کند تا دفعکنندههای مبتنی بر میکروب یا طعمههایی برای تلهها توسعه دهند تا شایعترین گونههای پشه را در یک منطقه خاص جغرافیایی هدف قرار دهند.
ماریو میگوید: «همه ما تلاش میکنیم تا بفهمیم چطور باید از بیمار شدن مردم جلوگیری کرد. فهمیدن اینکه چرا پشهها افراد را نیش میزنند، بهترین راه برای انجام این کار است.»
منبع: sciencenews