طبق گزارش صحت خبر، الگوی تغذیه بامبو در پانداها بهقدری بارز است که فِنگ لی، محقق دانشگاه عادی غرب چین، آنها را “خردکنندههای سیار بامبو” مینامد. اما آیا پانداها از رژیم غذایی خود فراتر میروند و علاوه بر این گیاه سریعالرشد، چیزهای دیگری نیز مصرف میکنند؟ به طور کلی، پاسخ منفی است.
طبق اطلاعات زومیت، اگرچه برخی موارد استثنایی وجود دارد. لی در ایمیلی به لایوساینس گفت: “شاهد مواردی هستیم که پانداهای غولپیکر وحشی بهندرت حیوانات کوچک را میخورند.” وی به نمونههای نادری اشاره کرد که در منطقهی کوهستانی چینلینگ، دیده شدهاند که پانداها مشغول جویدن استخوانهای یک تاکین (Budorcas taxicolor)—نوعی سمدار وحشی مشابه بز—هستند. علاوه بر این، گزارشهایی حاکی از حمله آنها به موشهای بامبوی چینی (Rhizomys sinensis) نیز وجود دارد.
جان اسپیکمن، مسئول بخش جانورشناسی دانشگاه آبردین در بریتانیا، تأیید میکند که این موارد نادر و تصادفی هستند. او تصریح کرد: “در اینترنت عکسی از پاندا در محل باغوحش وجود دارد که طاووس را شکار کرده است. اما تا آنجا که من میدانم، این نوع حملات کاملاً تصادفی بودهاند.”
با وجود این اختلالهای نادر در تغذیه، پانداها بهطور حتم به بامبو متعهد هستند. با این حال، نکته جالب در این ماجرا این است که شواهد زیادی حکایت از این دارد که پانداها در واقع باید رژیم غذایی بسیار متفاوتتری داشته باشند. بهواقع، بدن آنها برای مصرف بامبو چندان مناسب نیست.
مطالعات نشان میدهند که ساختار دستگاه گوارش پانداها به گوشتخواران شباهت دارد و معدهشان فاقد ساختار چندحفرهای است که دیگر گیاهخواران برای هضم میزان زیادی از گیاهان استفاده میکنند. بهعلاوه، میکروبیوم روده آنها بیشتر شباهت به باکتریهای گوشتخواران دارد و قابلیت هضم و استخراج پروتئین را داراست؛ اما برای تجزیه گیاهان مناسب نیست. بررسی مدفوع پاندا نیز این موضوع را تایید میکند: پژوهشگران متوجه شدهاند که در آن تکههای هضمنشده بامبو وجود دارد.
تحول تکاملی پاندا
بهنظر میرسد خصوصیات غیرمتعارف پانداها، یادگارهای تکاملی از اجداد بزرگجثه آنها باشد. شواهد فسیلی نشاندهنده این است که نیاکان پانداهای امروزی نه تنها گوشت را بلکه گیاه نیز مصرف میکردند. مدارک فسیلی هفت میلیون ساله نشان میدهد که یکی از اجداد خاص پاندا، بهنام گربهخرس (Ailurarctos)، شروع به امتحانکردن مقدار کمی بامبو کرده است. لی بیان میکند که این نقطه آغاز فرآیند “انتقال از همهچیزخواری به گیاهخواری” بود که احتمالاً به واسطه تغییرات در دسترسی به غذا تسریع شده است. او میافزاید که تغییرات محیطی در دورانی قدیم باعث کاهش شدید منابع غذایی شده است و اجداد پانداهای غولپیکر با رقابت شدید با دیگر گوشتخواران مواجه بودند.
بدن پاندا برای مصرف بامبو ناسازگار است
محققان معتقدند که گربهخرس که نخستین بار به اضافهکردن بامبو به رژیم غذایی خود پرداخته بود، از مزایای تطبیقپذیری برخوردار شد و توانست در بومشناسی خاص خود کمبود غذا را پشت سر بگذارد. لی میگوید: “تحول پانداهای غولپیکر از همهچیزخواری به تغذیه با بامبو مثالی کلاسیک از بقا در زیست بوم است که نه لزوماً بهمعنای بهترین بودن است.”
هرچند تغییرات تکاملی بدن پانداهای غولپیکر ممکن است با بامبو بهعنوان منبع اصلی غذایی آنها تناقض داشته باشد، این موجودات همزمان چندین سازگاری پیدا کردهاند تا با شرایط خود هماهنگ شوند. به عنوان مثال، لی توضیح میدهد که ژنی که باید به آنها امکان چشیدن طعم گوشت را بدهد، در DNA آنها غیر فعال شده است؛ بدین معنا که به احتمال زیاد تمایل طبیعی به گوشت تازه ندارند. بهعلاوه، پانداها سوختوساز بسیار کندی دارند که به آنها کمک میکند با رژیم غذایی کمانرژی بامبو زنده بمانند. واقعاً، پانداها تنها ۳۸ درصد از انرژی روزانهای را مصرف میکنند که دیگر پستانداران خشکی با اندازه مشابه مصرف میکنند.
اسپیکمن در تحقیقاتی که بر روی سرعت پایین سوختوساز پانداها انجام شده است، به پیامدهای یک جهش ژنی که کنترل هورمونهای تیروئیدی را بر عهده دارد، پی برد: این هورمونها نقش مهمی در تنظیم متابولیسم ایفا میکنند.
براساس پژوهشهای…
“`html
باکتریهای روده پانداها بهخوبی با رژیم غذایی کاملاً گیاهی آنها همخوانی دارد. در واقع، در طول فصولی که جوانههای بامبو، که بخش مغذیتر نسبت به برگها هستند، رشد میکنند، باکتریهای روده این موجودات تغییر میکنند. این تغییرات به پانداها این امکان را میدهد که در این مدت محدود، انرژی بیشتری را ذخیره کرده و بهراحتی افزایش وزن قابل ملاحظهای داشته باشند.
این حیوانات با یک «انگشت شصت کاذب» که بهنوعی تکامل یافته است، طراحی شدهاند تا بتوانند ساقههای بامبو را محکمتر نگهدارند. همچنین، با دندانهای آسیاب عریضتر از سایر خرسها و فکهای قویشان، قادرند ساقههای بامبو را بهخوبی خرد کنند. اسپیکن اشاره میکند: «چهرههای گرد و بزرگ پانداها به دلیل وجود ماهیچههای فک قوی آنهاست که نیروی گازگرفتن بیشتری را نسبت به خرسهای قطبی فراهم میکند.
پانداها در نظر بسیاری شگفتانگیز هستند، اما همچنین به عنوان موجوداتی با سازگاری محدود و وضعیتهای تکاملی نامناسب مورد انتقاد قرار میگیرند. هرچند به نظر میرسد این موجودات تمام روز را صرف استراحت و مصرف بامبو میکنند، همانطور که لی مطرح میکند، «تنبلی پانداها بازتابی از استراتژی بقای آنها است.»
۵۸۵۸
“`