سیم کشی ساختمان فرایندی است که در آن جریان برق از کنتور اصلی به تمام بخشهای یک سازه منتقل میشود. این کار شامل طراحی نقشه روی دیوارها، شیارزنی، نصب لولههای محافظ، عبور دادن سیمها با ابزار مخصوص و در نهایت نصب کلید و پریز است. برای جلوگیری از اتصالی و محافظت از وسایل برقی تمام این مراحل باید بر اساس استانداردهای ملی ساختمان و با استفاده از سیمهایی با ضخامت مناسب انجام شود. رعایت ایمنی و قطع جریان اصلی پیش از شروع هر اقدامی کاملا الزامی است تا از بروز حوادث جلوگیری شود. در تصویر زیر به صورت خلاصه اصول و مراحل اجرای سیم کشی برق در ساختمان را مشاهده می کنید.
مراحل اولیه طراحی و پیاده سازی نقشه برق روی دیوار
اولین قدم در برق کاری یک سازه مشخص کردن جای دقیق تجهیزات روی دیوارها است. تکنیسینها با استفاده از تراز لیزری یا شلنگ تراز خطوط صافی را روی دیوار رسم میکنند تا کلیدها و پریزها در یک ارتفاع برابر نصب شوند. بر اساس استانداردهای معمول ارتفاع پریزهای برق از کف تمام شده حدود سی تا چهل سانتیمتر و ارتفاع کلیدهای روشنایی بین صد و ده تا صد و بیست سانتیمتر در نظر گرفته میشود. این اندازهگیریهای دقیق باعث میشود تا پس از اتمام کار ظاهر دیوارها مرتب باشد و استفاده از وسایل برقی برای ساکنین به راحتی انجام شود.
کنده کاری و نصب قوطی های برق در ساختمان
پس از خط کشی روی دیوار نوبت به ایجاد شیار و کندن جای قوطیها میرسد. در گذشته این کار با تیشه و چکش انجام میشد اما امروزه دستگاههای شیارزن و دریلهای تخریب این فرایند را بسیار سریعتر کردهاند. شیارها باید به اندازهای عمق داشته باشند که لولههای محافظ به راحتی درون آنها قرار بگیرند و از سطح گچ کاری بیرون نزنند. قوطیهای پلاستیکی نیز با استفاده از گچ در جای خود محکم میشوند. تراز بودن این قوطیها اهمیت زیادی دارد زیرا در غیر این صورت کلیدها و پریزها در پایان کار کج بسته خواهند شد.
اصول لوله گذاری و محافظت از سیم ها در برابر رطوبت
سیمهای برق به هیچ وجه نباید به صورت مستقیم زیر گچ یا سیمان قرار بگیرند. مصالح ساختمانی در طول زمان باعث خوردگی روکش سیمها و ایجاد اتصال کوتاه میشوند. به همین دلیل از لولههای پیویسی و لولههای خرطومی برای ساخت یک پوشش ایمن استفاده میشود. این لولهها با استفاده از بستهای مخصوص داخل شیارهای کنده شده روی دیوار و سقف محکم میشوند. استفاده از زانوهای استاندارد در گوشهها باعث میشود تا سیمها هنگام عبور دچار کشیدگی یا پارگی نشوند.
استانداردهای انتخاب ضخامت سیم برای دستگاه های مختلف
هر وسیله برقی میزان مشخصی از جریان را مصرف میکند و به همین دلیل نمیتوان از یک نوع سیم برای تمام قسمتهای خانه استفاده کرد. برای مدارهای روشنایی و لامپها معمولا از سیمهایی با سطح مقطع یک و نیم میلیمتر مربع استفاده میشود. پریزهای برق که وسایل پرمصرفتری مانند اتو یا جاروبرقی به آنها متصل میشوند نیازمند سیمهایی با سطح مقطع دو و نیم میلیمتر هستند. برای تجهیزاتی مانند کولر گازی که مصرف بالایی دارند از کابلهای ضخیمتر با نمره چهار یا شش استفاده میشود تا از گرم شدن بیش از حد سیم و ذوب شدن روکش آن جلوگیری شود.
نحوه عبور دادن کابل ها از داخل لوله های محافظ
پس از خشک شدن گچ دیوارها و اتمام مرحله لولهگذاری نوبت به رد کردن سیمها میرسد. این کار با استفاده از وسیلهای به نام فنر سیم کشی انجام میشود. فنر یک نوار فلزی یا پلاستیکی انعطافپذیر است که ابتدا وارد لوله میشود و از سمت دیگر بیرون میآید. سپس سر سیمها به انتهای فنر گره زده میشود و با کشیدن فنر سیمها به داخل لوله هدایت میشوند. در این مرحله معمولا دو نفر با هم همکاری میکنند تا سیمها بدون گره خوردن و به آرامی درون لولهها قرار بگیرند.
روش های عیب یابی مدارها و رفع اتصال کوتاه
گاهی اوقات به دلیل فرسودگی سیمها یا استفاده از وسایل معیوب فیوز برق به طور مداوم قطع میشود. برای پیدا کردن مشکل ابتدا باید تمام وسایل متصل به آن مدار را از پریز جدا کرد. در صورتی که مشکل همچنان پابرجا بود باید اتصالات داخل جعبه تقسیم و پریزها بررسی شوند. استفاده از ابزارهایی مانند مولتیمتر برای چک کردن پیوستگی سیمها به پیدا کردن محل دقیق مشکل کمک میکند. برای یادگیری اصولی این مهارتها و اجرای بدون خطای پروژهها گذراندن دورههای آموزش برق ساختمان به افراد کمک میکند تا تسلط کافی روی نقشهخوانی و عیبیابی پیدا کنند. بسیاری از تکنیسینها با شرکت در کارگاههای عملی مراکزی مانند فنی سازان این توانمندی را به دست میآورند تا پروژههای مختلف را بر اساس استانداردهای مهندسی پیش ببرند.
اهمیت سیستم اتصال به زمین در ایمنی لوازم برقی
سیستم ارتینگ یکی از بخشهای مهم در سیم کشی مدرن است که وظیفه محافظت از افراد و وسایل برقی را بر عهده دارد. در این سیستم یک سیم اضافه با رنگ سبز و زرد در کنار سیمهای فاز و نول کشیده میشود. این سیم به چاه ارت ساختمان متصل است. در صورتی که بدنه فلزی وسایلی مانند ماشین لباسشویی یا یخچال دچار برقدار شدن ناخواسته شود این جریان اضافی از طریق سیم ارت به زمین منتقل میشود و از برقگرفتگی افراد جلوگیری میکند.
نصب و سربندی تابلو برق و فیوزهای مینیاتوری
تابلو برق یا جعبه فیوز محل توزیع اصلی جریان در یک واحد مسکونی است. کابل اصلی از کنتور وارد این جعبه میشود و سپس از طریق فیوزهای مینیاتوری به بخشهای مختلف خانه مانند آشپزخانه، پذیرایی و اتاقها تقسیم میشود. جداسازی مدارها این مزیت را دارد که در صورت بروز مشکل در یک اتاق تنها فیوز همان بخش قطع میشود و برق سایر قسمتهای خانه وصل میماند. همچنین نصب کلید محافظ جان در تابلو برق باعث میشود تا در صورت نشتی جریان برق کل واحد به سرعت قطع شود و ایمنی ساکنین تضمین گردد.
نصب کلید و پریز و تجهیزات روشنایی در مرحله نازک کاری
پس از نقاشی دیوارها و اتمام کارهای ساختمانی نوبت به نصب تجهیزات نهایی میرسد. در این مرحله سیمهای بیرون آمده از قوطیها به اندازه مناسب لخت میشوند و زیر پیچهای کلید و پریز محکم قرار میگیرند. شل بودن این پیچها باعث ایجاد جرقه و تولید حرارت میشود و در نهایت پلاستیک پریز را آب میکند. پس از سفت کردن پیچها قاب رویی کلید و پریز نصب میشود تا ظاهر کار مرتب و تمیز باشد. در همین مرحله لوسترها و هالوژنهای سقفی نیز نصب و به سیمهای مربوطه متصل میشوند.
تفاوت های اجرای سیم کشی توکار و روکار
در ساختمانهای در حال ساخت تمام سیمها داخل دیوار قرار میگیرند که به آن روش توکار گفته میشود. اما گاهی اوقات در ساختمانهای قدیمی نیاز به اضافه کردن پریز یا خط جدیدی است و امکان تخریب دیوار وجود ندارد. در این مواقع از روش روکار استفاده میشود. در سیم کشی روکار سیمها از داخل داکتهای پلاستیکی یا ترانکها که روی سطح دیوار نصب میشوند عبور میکنند. داکتها علاوه بر محافظت فیزیکی از سیمها باعث میشوند تا ظاهر دیوار به هم ریخته و نامرتب به نظر نرسد.
نکات مهم در اتصال سیم ها به یکدیگر و جلوگیری از جرقه زدن
یکی از شایعترین دلایل بروز حوادث برقی اتصال نادرست سیمها به یکدیگر است. سیمها باید با دقت به هم تابیده شوند و سپس با استفاده از چسب برق مرغوب کاملا عایق شوند. در روشهای جدیدتر و استاندارد به جای چسب برق از ترمینالهای پلاستیکی یا وارنیشهای حرارتی استفاده میشود. ترمینالها اتصال محکمتری ایجاد میکنند و در برابر حرارت مقاومت بیشتری دارند. رعایت این نکات ساده از اتلاف انرژی و گرم شدن نقطه اتصال جلوگیری میکند و طول عمر مدار را به شدت افزایش میدهد.
روش های تست نهایی مدار قبل از وصل کردن جریان اصلی
وقتی تمام مراحل کار به پایان رسید نباید فورا جریان اصلی برق را وصل کرد. تکنیسینها ابتدا با استفاده از مولتیمتر تمام مدارها را از نظر نداشتن اتصال کوتاه بررسی میکنند. این کار باعث میشود تا اگر در حین کار سیمی به اشتباه وصل شده باشد پیش از آسیب دیدن تجهیزات مشخص شود. پس از اطمینان از سلامت اتصالات فیوز اصلی بالا زده میشود و عملکرد تمام کلیدها و پریزها به صورت تک به تک با استفاده از فازمتر و لامپ تست ارزیابی میشود. تحویل کار به کارفرما تنها پس از انجام موفقیتآمیز این تستها صورت میگیرد تا از صحت عملکرد کل سیستم اطمینان حاصل شود.