محور اول، بیان مظلومیت ملت ایران و یادآوری قربانیان جنگ بود.
پزشکیان با اشاره به شهادت رهبرانقلاب، کودکان و دانشآموزان و همچنین قربانیان میناب و لامرد، تلاش کرد مسئله جنگ را از سطح محاسبات سیاسی به سطح انسانی ببرد. پیام این بخش روشن بود: پشت آمار و ارقام جنگ، انسانهایی قرار دارند که جان، خانواده و آینده خود را از دست دادهاند. پیش از عزیمت به نیویورک نیز رئیسجمهور تأکید کرده بود که میخواهد مظلومیت کودکان میناب و لامرد را در سازمان ملل مطرح کند.
این نکته اهمیت دارد که ایران در این تریبون فقط درباره قدرت نظامی یا مناقشه سیاسی صحبت نکند، از رنج مردم خود نیز سخن بگوید؛ چرا که افکار عمومی جهان بیش از هر چیز با زبان انسان و قربانیان ارتباط برقرار میکند.
محور دوم، مسئله فلسطین و غزه بود.
دفاع از مردم فلسطین در سخنرانی پزشکیان در امتداد یکی از مهمترین مسائل امروز خاورمیانه قرار گرفت؛ یعنی اینکه امنیت و صلح منطقه را نمیتوان جدا از وضعیت فلسطین و غزه تصور کرد. گزارش سازمان ملل از نشستهای اخیر مجمع عمومی نیز نشان میدهد که وضعیت انسانی غزه همچنان در مرکز مباحث بینالمللی قرار دارد و دبیرکل سازمان ملل بر ضرورت پایان جنگ، دسترسی بشردوستانه و رعایت حقوق بینالملل تأکید کرده است.
بنابراین، طرح مسئله فلسطین از سوی رئیسجمهور را میتوان تلاشی برای برجستهکردن یک اصل دانست: اگر قرار است از نظم بینالمللی و حقوق ملتها سخن بگوییم، این اصول باید درباره مردم فلسطین و دیگر غیرنظامیان منطقه نیز اعمال شود.
محور سوم، پیام صلح از موضع قدرت بود.
شاید یکی از مهمترین بخشهای سخنان پزشکیان همین جمعکردن دو مفهوم مقاومت و دیپلماسی در کنار یکدیگر باشد. او اعلام کرد که ایران برای گفتوگو و مذاکره آماده است، اما زبان زور را نمیپذیرد.
صلح از منظر مسعود پزشکیان در این سخنرانی، صلحی نیست که یک طرف با تهدید و فشار آن را به طرف دیگر تحمیل کند. صلح پایدار زمانی شکل میگیرد که امنیت، منافع و حاکمیت همه کشورهای منطقه به رسمیت شناخته شود. تعبیر «یا امنیت را با هم میسازیم یا ناامنی را با هم تحمل خواهیم کرد» دقیقاً همین نگاه منطقهای را بیان میکند.
به بیان سادهتر، پیام این بخش از سخنان رییس جمهور این است که ایران همزمان دو بستر و فضا را باز گذاشته است: بستر مقاومت در برابر تجاوز و فضای باز مذاکره برای پایان جنگ. این دو متناقض نیستند.
محور چهارم، پاسخ به سخنان دونالد ترامپ و نقد منطق زور بود.
پزشکیان در سخنرانی خود مستقیماً ترامپ را خطاب قرار داد و گفت ایران آماده گفتوگو و دیپلماسی است، اما زبان زور را نمیپذیرد. اهمیت این بخش را باید در فضای سیاسی همین روزها دید. ترامپ یک روز پیش از سخنرانی پزشکیان در مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی کرده و در آن از سیاست آمریکا در قبال ایران دفاع کرده و حتی درباره امکان نابودی جمهوری اسلامی در صورت نرسیدن به توافق هشدار داده بود.
بنابراین پاسخ پزشکیان پاسخی مستقیم به گفتمان فشار و تهدید جنایتکارانه ترامپ دانست: مذاکره ممکن است، اما مذاکره زیر سایه تهدید و اجبار، از نظر ایران پذیرفتنی نیست.
در مجموع، میتوان پیام اصلی سخنرانی پزشکیان را ذیل این عناوین جمعبندی کرد:
ایران میگوید
ما جنگ را انتخاب نکردهایم، اما در برابر تجاوز تسلیم نمیشویم؛ برای صلح و گفتوگو آمادهایم، اما صلح را با پذیرش زور یکی نمیدانیم؛ از مردم مظلوم ایران و فلسطین دفاع میکنیم. امنیت منطقه باید از مسیر همکاری همه کشورهای منطقه تأمین شود، نه از طریق مداخله و تحمیل قدرتهای بیرونی.
این چهار محور در کنار هم یک پیام واحد میسازند: صلح، بدون عدالت و احترام به حاکمیت ملتها پایدار نیست؛ و مقاومت در برابر تجاوز، لزوماً به معنای بستن راه دیپلماسی نیست.
* عضو شورای اطلاع رسانی دولت و فعال سیاسی اصلاح طلب
۲۹۲۱۵